Xây dựng hệ sinh thái nhân lực

Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 củaBộ Chính trịvề phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) phát đi thông điệp rõ ràng, đó là chuyển sang ưu tiên thu hút cácdòng vốn FDIcó chất lượng, hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao.

Trong định hướng đó,phát triển nguồn nhân lựcchất lượng cao và xây dựng cơ chế thu hút, trọng dụng nhân tài được xác định là một trong những nền tảng quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia.

Điều này được phản ánh ngay trong các mục tiêu cụ thể của Nghị quyết. Đến năm 2030, khoảng 75% vốn đầu tư nước ngoài sẽ đến từ các nền kinh tế phát triển có tiềm lực về công nghệ, vốn và quản trị hiện đại, số lượng tập đoàn đa quốc gia thuộc Fortune 500 hoạt động tại Việt Nam tăng 30%.

Đồng thời, Việt Nam hướng tới thu hút các trung tâm nghiên cứu, thiết kế, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, trung tâm điều hành và đặc biệt là ít nhất ba tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đặt trụ sở, văn phòng hoặctrung tâm nghiên cứu và phát triển(R&D) tại Việt Nam.

Các chuyên gia kinh tế tại Việt Nam đều có nhận định chung rằng những mục tiêu này cho thấy lợi thế cạnh tranh trong thu hút FDI đang chuyển dịch từ các yếu tố truyền thống như chi phí lao động thấp sang chất lượng nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo.

Khi các tập đoàn sản xuất công nghiệp, công nghệ cao toàn cầu lựa chọn địa điểm đầu tư, yếu tố quyết định không chỉ là môi trường kinh doanh mà còn là khả năng cung ứng đội ngũ kỹ sư, chuyên gia, nhà nghiên cứu và lực lượng lao động có trình độ đáp ứng yêu cầu công nghệ mới.

Nghị quyết cũng đặt ra hàng loạt giải pháp cụ thể nhằm thúc đẩy quá trình này, từ hỗ trợ các dự án đào tạo của doanh nghiệp FDI liên kết với các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ sở giáo dục nghề nghiệp đến khuyến khích doanh nghiệp nước ngoài sử dụng, đào tạo, bồi dưỡng và từng bước chuyển giao các vị trí kỹ thuật, quản lý, nghiên cứu, thiết kế cũng như vận hành chuỗi cung ứng cho người Việt Nam.

Đồng thời, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và hoạt động đào tạo lại người lao động được yêu cầu đổi mới theo hướng ưu tiên các ngành công nghệ, kỹ thuật, dữ liệu, tự động hóa, quản trị sản xuất, logistics, tài chính và những lĩnh vực mới có nhu cầu cao.

PGS, TS Nguyễn Thường Lạng, Giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng,nguồn nhân lực sẽ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong giai đoạn 2026-2030, khi phát triển nguồn nhân lực đã được xác định là một trong những đột phá chiến lược.

Một điểm đáng chú ý là Nghị quyết cho phép các địa phương sử dụng ngân sách địa phương để hỗ trợ chi phí đào tạo lao động cho doanh nghiệp FDI tại các cơ sở đào tạo trong và ngoài nước. Cơ chế này thể hiện sự chuyển biến trong tư duy phát triển khi địa phương không chỉ cạnh tranh bằng ưu đãi đầu tư mà còn chủ động đầu tư vào chất lượng nguồn nhân lực để gia tăng sức hấp dẫn đối với các dự án công nghệ cao.

Theo PGS, TS Nguyễn Thường Lạng, nhiều địa phương chưa hút được dự án công nghệ cao do thiếu lao động có kỹ năng phù hợp cũng như chưa hình thành mạng lưới nhà cung cấp hỗ trợ cho nhà đầu tư. Do đó, cần đẩy mạnh đào tạo nghề, nâng cao chất lượng nhân lực tại chỗ thông qua việc gắn kết doanh nghiệp với các trường đại học, cao đẳng tại địa phương để đáp ứng đúng nhu cầu của nhà đầu tư.

“Nguồn nhân lực dồi dào, có tay nghề cao và chất o chính là chìa khoá quan trọng, quyết định khả năng cạnh tranh của các địa phương trong giai đoạn mới”, PGS, TS Nguyễn Thường Lạng nhấn mạnh.

Nhân lực chất lượng cao là điều kiện quyết định

Tại hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là điều kiện quyết định. Không có đội ngũ kỹ sư, chuyên gia, kỹ thuật viên và nhà quản trị giỏi thì không thể thu hút, giữ chân các dự án công nghệ cao, cũng không thể chuyển từ gia công, lắp ráp sang thiết kế, nghiên cứu, sản xuất sản phẩm và dịch vụ có giá trị gia tăng cao”.

Đây là lời nhắc mạnh mẽ về “nút thắt” quan trọng nhất trong quá trình nâng cấp mô hình tăng trưởng: con người.

Trong gần 40 năm thu hút FDI, Việt Nam đã trở thành điểm đến của nhiều tập đoàn lớn. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy một hạn chế kéo dài: Việt Nam chủ yếu tham gia vào các công đoạn gia công, lắp ráp.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là chất lượng nguồn nhân lực chưa theo kịp yêu cầu của chuỗi sản xuất toàn cầu: kỹ năng kỹ thuật, ngoại ngữ, tư duy sáng tạo và năng lực quản trị còn hạn chế. Điều này khiến hiệu quả lan tỏa của dòng vốn FDI chưa tương xứng với quy mô thu hút.

Một vấn đề mang tính chiến lược được đặt ra là: làm thế nào để người Việt Nam từng bước đảm nhận các vị trí kỹ thuật, quản lý, nghiên cứu, thiết kế và vận hành chuỗi cung ứng trong doanh nghiệp FDI. Bởi khi người lao động Việt Nam có thể tham gia vào các vị trí “lõi” trong doanh nghiệp FDI, giá trị lan tỏa của khu vực này sẽ được nâng lên rõ rệt. Khi đó, FDI không chỉ mang lại vốn, mà còn mang theo công nghệ, kỹ năng quản trị và tri thức sản xuất hiện đại.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, cần một chiến lược tổng thể và dài hạn về phát triển nguồn nhân lực. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, thúc đẩy cải cách giáo dục nghề nghiệp và đại học theo hướng thực chất, gắn đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp, khuyến khích doanh nghiệp FDI đẩy mạnh đào tạo nhân lực tại chỗ.

Doanh nghiệp trong nước cũng cần chủ động nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thay vì chỉ dựa vào lợi thế lao động giá rẻ.

Tổ chức Công đoàn cũng có vai trò quan trọng trong việc phát triển sâu rộng phong trào “Lao động giỏi; Năng suất cao; Thu nhập tốt” trong cộng đồng doanh nghiệp FDI.

Và quan trọng, chính người lao động cũng cần thay đổi tư duy: từ “làm thuê” sang “làm chủ kỹ năng”. Điều này gắn liền với quá trình tự học, phát huy sáng kiến, sáng tạo trong kỷ nguyên công nghiệp 4.0.