Từ “thu hút càng nhiều” đến “thu hút chọn lọc”

Sau gần 40 năm mở cửa và thu hút đầu tư nước ngoài FDI, Việt Nam đã trở thành điểm đến đầu tư hấp dẫn của các nhà đầu tư nước ngoài. Số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho thấy, trong năm 2025, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 38,42 tỷ USD, tăng 0,5% so với năm trước, trong đó vốn thực hiện cả năm đạt 27,62 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ và xác lập mức cao nhất giai đoạn 2021-2025. Còn trong 6 tháng năm nay, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 34,65 tỷ USD, tăng 61% so với cùng kỳ năm trước.

Theo ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Việt Nam đang có những điều kiện rất thuận lợi để thúc đẩy thu hút các dòng vốn FDI chất lượng cao (FDI xanh).

“Tuy nhiên, phải thẳng thắn nhìn nhận rằng quá trình thu hút dòng vốn FDI của chúng ta vẫn còn những hạn chế và nhiều vấn đề lớn cần nhìn nhận lại. Ví dụ như: Dòng vốn FDI tuy tăng mạnh, nhưng đóng góp của khu vực này trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội vẫn khiêm tốn; chất lượng vốn FDI và tính lan tỏa còn thấp; sự liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn yếu, việc chuyển giao công nghệ giữa hai bên chưa đạt được như kỳ vọng. Số lượng, quy mô các dự án FDI đầu tư vào công nghệ cao, xanh, sạch, thân thiện môi trường chưa nhiều... ”, ông Hiển nói.

Những năm gần đây, bức tranh thu hút FDI rất tích cực, tuy nhiên trong bối cảnh hiện nay điều quan trọng không chỉ là cố gắng thu hút được nhiều vốn hơn, mà là cần thu hút dòng vốn chất lượng cao, công nghệ cao (FDI xanh), giá trị gia tăng lớn và tạo sức lan tỏa mạnh đối với nền kinh tế. Để làm được điều đó, Việt Nam cần thay đổi hoàn toàn tư duy trong cách tiếp cận thu hút nguồn vốn FDI cũng như tư duy nhìn nhận về khu vực này tại Việt Nam.

Mới đây, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài (8/6/2026), Nghị quyết đã nêu rõ: Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một bộ phận cấu thành không tách rời của nền kinh tế; là một động lực quan trọng trong phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế. Đây không chỉ là Nghị quyết điều chỉnh đơn thuần về thu hút đầu tư nước ngoài, mà là Nghị quyết về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

GS. TS Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng, Nghị quyết 10-NQ/TW là bước chuyển biến tư duy rất lớn về việc thu hút dòng vốn FDI – từ chỗ “thu hút càng nhiều càng tốt” sang “thu hút có chọn lọc và sử dụng dòng vốn FDI như một công cụ để nâng cấp năng lực nội sinh, tái cấu trúc mô hình tăng trưởng của nền kinh tế”.

“Điều này có nghĩa là: Thước đo hiệu quả của dòng vốn FDI phải được đánh giá bằng những giá trị mà khu vực này tạo ra cho nền kinh tế, ví dụ như phải thúc đẩy được doanh nghiệp nội địa phát triển, có khả năng lan tỏa và liên kết để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu... Quan trọng hơn, những yếu tố này phải được chuyển hóa thành năng lực của doanh nghiệp Việt Nam, chứ không phải chỉ tồn tại trong khu vực FDI”, GS Đạt phân tích.

Kiến tạo năng lực phát triển từ dòng vốn FDI

Theo ông Lim Dyi Chang, Giám đốc khối Khách hàng Doanh nghiệp, Ngân hàng UOB Việt Nam, Việt Nam cần chuyển mình từ vị thế chỉ đơn thuần, thụ động tiếp nhận dòng vốn đầu tư nước ngoài sang vị thế đối tác chiến lược, đồng kiến tạo giá trị cùng với khu vực FDI.

“Thách thức lớn nhất hiện nay của Việt Nam là tránh bẫy gia công, tăng cường kết nối doanh nghiệp nội địa với khối FDI. Vì vậy, thay vì chỉ cạnh tranh bằng các chính sách ưu đãi, nguồn nhân lực giá rẻ... Việt Nam cần chú trọng đầu tư vào hạ tầng logictics, năng lượng sạch, hạ tầng số, nguồn nhân lực chất lượng cao, chuyển đổi xanh, chuỗi cung ứng nội địa... Đặc biệt, để thu hút dòng vốn FDI dài hạn cần có khung thể chế vững chắc, hệ thống pháp lý ổn định, minh bạch, tạo sự yên tâm cho các nhà đầu tư”, ông Lim Dyi Chang khuyến nghị.

Còn ông Phạm Xuân Hòe, nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng cho rằng cần phải nâng cao năng lực nội tại cho các doanh nghiệp trong nước để chủ động tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu cũng như hấp thụ được công nghệ chuyển giao từ khối FDI.

“Chính phủ cần có chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp nội địa tham gia liên kết với khối FDI thông qua việc hỗ trợ về vốn đầu tư khoa học công nghệ, dây chuyền máy móc đạt chuẩn để đáp ứng nhu cầu của đối tác. Tạo điều kiện để các doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn trung và dài hạn với lãi suất hợp lý thông qua các Quỹ hỗ trợ hoặc các kênh tài chính cho vay khác. Nếu doanh nghiệp có được sự hỗ trợ về vốn một cách vững chắc thì họ sẽ có đủ năng lực để đổi mới sáng tạo, phát triển R&D và tham gia sâu vào chuỗi giá trị của khối FDI”, ông Hòe phân tích.

Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 10 về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài – đây được coilà bước đột phá trong tư duy phát triển khu vực này. Nếu trước đây chính sách chỉ là thuần túy mở cửa đón nhận dòng vốn FDI, thì giai đoạn hiện nay chúng ta chủ động lựa chọn, sử dụng nguồn lực quốc tế để tạo dựng năng lực cạnh tranh quốc gia và phát huy hiệu quả nguồn lực nước ngoài đó cùng với nội lực của đất nước kiến tạo những năng lực phát triển mới, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh, năng lực công nghệ và năng lực tự chủ của nền kinh tế. Các chính sách hiện thực hóa tinh thần, nhiệm vụ, giải pháp đề ra trong Nghị quyết cần thể hiện sự chủ động tiếp cận, lựa chọn, dẫn dắt và sử dụng hiệu quả các dòng vốn quốc tế để bồi đắp năng lực quốc gia.

Chính sách không chỉ thu hút đầu tư theo địa giới hành chính mà phải tổ chức theo liên kết cụm ngành, chuỗi giá trị, hệ sinh thái công nghiệp, đổi mới sáng tạo và không gian liên vùng. Việt Nam sẵn sàng tạo mọi điều kiện thuận lợi để các nhà đầu tư có năng lực, công nghệ, trách nhiệm và cam kết lâu dài đầu tư, kinh doanh thành công tại Việt Nam, nhưng cũng sàng lọc chặt chẽ, không tiếp nhận các dự án công nghệ lạc hậu, tiêu hao nhiều năng lượng, sử dụng đất kém hiệu quả, có nguy cơ gây ô nhiễm, chuyển giá, trốn thuế, lẩn tránh xuất xứ hoặc gây rủi ro đối với quốc phòng, an ninh, dữ liệu và hạ tầng trọng yếu.