Vẫn giữ khung dệt đểgiữ nghề

Làng nghề dệt chiếu cói truyền thống ở thôn An Vũ (xã Phụ Dực, tỉnh Hưng Yên) có lịch sử từ lâu đời. Dù có lúc thăng trầm nhưng đến nay, nghề dệt chiếu vẫn được duy trì, gắn liền với đời sống kinh tế và văn hóa của làng nghề.

Trong căn nhà nhỏ tại thôn An Vũ, xã Phụ Dục (Hưng Yên), bà Nguyễn Thị Lý, người đã gắn bó với khung dệt suốt mấy chục năm vẫn cần mẫn với từng đường cói. Đôi tay quen việc đưa sợi, nén khung, tạo nên những hoa văn giản dị mà bền bỉ như chính nghề dệt chiếu nơi đây.

Bà Lý chia sẻ, trước kia chiếu chủ yếu làm để bán chợ, sản xuất nhiều nhưng mẫu mã còn đơn giản. Nay thị trường thay đổi, người tiêu dùng yêu cầu cao hơn về hình thức, chất lượng, nên người làm nghề cũng phải chăm chút hơn cho từng sản phẩm. Dù vậy, với bà và nhiều người lớn tuổi trong làng, nghề dệt chiếu thủ công vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Chiếu dệt tay không chỉ là sinh kế mà còn là bản sắc của làng nghề. Nếu không gìn giữ, nghề truyền thống sẽ dần mai một.

Bởi vậy, dù máy móc ngày càng phổ biến, những khung dệt thủ công như của nhà bà Lý vẫn được duy trì như một phần “gốc rễ”, là nền tảng để làng nghề phát triển bền vững.

Tiếng dệt chiếukhông chỉ vang lên từ mỗi căn nhà, mà còn vang lên tại các xưởng sản xuất chiếucủa làng nghề. Tại đây có rất nhiều lao động đã gắn bó với nghề dệt chiếu từ khi còn nhỏ. Chị Nguyễn Thị Hằng, công nhân dệt chiếu cho biết, công việc của chị bắt đầu từ sáng sớm đến chiều, trung bình mỗi ngày làm việc khoảng 8 tiếng. Những ngày giáp Tết, khi đơn hàng nhiều, chị và các công nhân thường tăng ca thêm để kịp tiến độ.

Sinh ra và lớn lên ở quê hương, chứng kiến nghề dệt chiếu gắn bó với gia đình qua nhiều thế hệ, chị Hằng coi đây không chỉ là công việc mà còn là tâm huyết. Nghề dệt chiếu mang lại thu nhập ổn định, giúp gia đình trang trải cuộc sống, đồng thời tạo sự gắn bó lâu dài với quê hương.

"Lên đời"nhờ chuyển đổi công nghệ

Hiện nay, tại làng nghề có hơn 120 gia đình còn gắn bó với nghề dệt chiếu; 2 doanh nghiệp vừa sản xuất vừa tiêu thụ sản phẩm cho làng nghề, tạo việc làm thường xuyên cho hàng trăm lao động địa phương. Nếu nghề dệt chiếu thủ công giữ phần “hồn”, thì máy móc, khoa học kỹ thuật chínhlà lực đẩy giúp chiếu cói An Vũvươn xa hơn trên thị trường.

Ông Nguyễn Xuân Hòa, chủ cơ sở sản xuất chiếu cói Xuân Hoà cho biết, từ năm 2005, cơ sở của ông đã mang máy móc về dệt công nghiệp, thay thế cách làm thủ công bao đời nay. Ông cho biết, cách thức dệt có sự thay đổi, nhưng vẫn giữ những mẫu mã truyền thống của làng nghềnhư nền gấm sử dụng để trải trong các đình, chùa; những đôi chiếu cưới vẫn in chữ “Hạnh Phúc” kèm theo đôi chim bồ câu, hoặc cây dừa, cành đào.

"Một chiếc chiếu hoàn hảo phải được dệt từ cói đẹp, khi dệt xong cần phơi ít nhất từ ba đến bốn nắng để chín màu (tức từ màu xanh chuyển sang màu vàng), đây cũng là bí quyết giúp chiếu không bị mốc", ông Hoà nói.

Ông Nguyễn Văn Quý, chủ cơ sở sản xuất chiếu cói Thân Vui cho biết, xuất phát từ một gia đình có truyền thống dệt chiếu lâu đời, cơ sở chiếu cóicủa ông cũngchuyển đổi từ sản xuất thủ công sang sản xuất bằng máy từ năm 2007.

Đến nay, doanh nghiệp đã đầu tư hàng chục máy dệt, với diện tích nhà xưởng khoảng 3.000m2, tạo bước chuyển rõ nét về năng suất và chất lượng sản phẩm.

"Nếu như trước đây dệt chiếu thủ công, hai người một ngày chỉ làm được khoảng một đôi chiếu, thì nay với máy móc, một lao động có thể đạt từ 12 đến 13 đôi chiếu/ngày. Đặc biệt, bước vào thời điểm giáp Tết là đợt cao điểm tiêu thụ trong năm, cơ sở phải chủ động chuẩn bị sản phẩm từ một đến hai tháng trước để đáp ứng nhu cầu của thị trường", ông Quý cho biết thêm.

Cũng theo ông Quý, để nghề dệt chiếu phát triển lâu dài, cần song song hai hướng: Giữ gìn sản xuất thủ công nhằm bảo tồn bản sắc văn hóa, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, kỹ thuật để phát triển kinh tế,tạo thêm việc làm và thu nhập cho người lao động.

Hiện ở thôn An Vũ, xã Phụ Dục (Hưng Yên)có bốn cơ sở làm chiếu cói bằng máy, trong đó sản phẩm chiếu cói của cơ sở sản xuất Thân Vui đã được công nhận OCOP 3 sao. Một vài năm gần đây, chiếu cói Thân Vui đã thành công trong việc đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử như: Shopee, TikTok, Tiki, Lazada...mỗi thángcó hàng trăm, hàng nghìn đơn đặt hàng qua TikTok Shop.

Trước sự cạnh tranh của cơ chế thị trường và xu thế ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất, Đảng ủy, UBND xã Phụ Dực đang tập trungquy hoạch vùng trồng cói chất lượng cao, chuyển giao các biện pháp canh tác hiện đại nhằm nâng cao sản lượng và chất lượng vùng nguyên liệu. Cùng với đó là việc hỗ trợ các hộ gia đình, doanh nghiệp quảng bá sản phẩm trên cổng thông tin điện tử của xã và các kênh tuyên truyền khác.

Đáng chú ý, hiện nay sản phẩm chiếu cói của xã đã được đề xuất, lựa chọn là sản phẩm OCOP 3 sao. Xã đặt mục tiêu phát triển làng nghề chiếu cói trở thành một trong những làng nghề truyền thống phát triển toàn diện, bền vững, giữ vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế của địa phương.

Khi sắc xuân đang len lỏi trên từng nếp nhà, con ngõ... nhưng những tiếng go dệt, tiếng máy dập vẫn vang đều trong tại làng nghề hơn 200 năm tuổi. Từng thanh âm, nhịp điệu lao động quen thuộc ấy như minh chứng cho sức sống bền bỉ, cho sự thích ứng linh hoạt của một làng nghề đang vững vàng vươn xa trong thời kỳ hội nhập.