Sáng 20/3 vừa qua, những ngày đầu của “Chiến dịch 500 ngày đêm…”, trong không khí trang nghiêm và xúc động tại Nghĩa trang Liệt sĩ Trà Ôn, xã Vĩnh Xuân, tỉnh Vĩnh Long, 4 hài cốt liệt sĩ đã chính thức được bàn giao và xác định danh tính sau nhiều thập kỷ chờ đợi. Những giọt nước mắt hạnh phúc hòa cùng nỗi đau thương ngày hội ngộ, khi các anh không còn là "liệt sĩ chưa biết tên", mà đã trở về trong vòng tay ấm áp của gia đình và đồng đội.

Đón người thân mình trong hoàn cảnh âm dương cách biệt, ông Phạm Văn Chinh, thân nhân của liệt Phạm Văn Diện, tỉnh Nam Định (nay là tỉnh Ninh Bình) và ông Nguyễn Huy Tạo, em trai của liệt sĩ Nguyễn Huy Tơ, quê ở TP. Hà Nội chia sẻ: "Tôi vô cùng xúc động và tự hào. Bao năm qua, gia đình mong mỏi tìm kiếm, giờ đây gia đình đã tìm thấy mộ của người thân. Trong sự xác nhận rõ ràng của khoa học, anh tôi đã được trở về cùng với gia đình. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Đảng bộ, chính quyền tỉnh Vĩnh Long, xã Vinh Xuân, Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 9, Viện pháp y Quân đội, Ban liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn 1 tại Hà nội, cùng tất cả các cơ quan, đơn vị và cá nhân…đã tận tâm trong mọi công tác tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính liệt sĩ”.

Theo kế hoạch, thực hiện Chiến dịch, tỉnh Vĩnh Long sẽ tiến hành lấy 20.726 mẫu hài cốt liệt sĩ chưa biết thông tin và biết một phần thông tin ở 33 Nghĩa trang liệt sĩ địa bàn tỉnh để phục vụ xét nghiệm ADN xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng quân đội, công an, y tế, khoa học và chính quyền địa phương nơi có nghĩa trang liệt sĩ.

Ông Văn Công Trí, Phó chủ tịch UBND phường Tân Ngãi, tỉnh Vĩnh Long cho biết: Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Vĩnh Long, tọa lạc tại phường Tân Ngãi, có tổng số gần 260 phần mộ liệt sĩ chưa có hoặc chưa rõ thông tin danh tính. Trước đây đã có 15 mẫu được lấy, vào “Chiến dịch 500 ngày đêm” này, địa phương sẽ phối hợp chặt chẽ với lực lượng chức năng tiếp tục lấy mẫu sinh phẩm của hơn 240 phần mộ còn lại để phục vụ công tác giám định.

“Tôi cho rằng, đây là một chính sách rất là nhân văn và đầy ý nghĩa. Trong công tác phối hợp để lấy mẫu AND, phường cũng đã chủ động tham mưu cho thường trực Đảng ủy, HĐND, UBND và cùng các ngành đoàn thể để triển khai kế hoạch Ban chỉ đạo 515 của tỉnh; có phân công cụ thể các lực lượng, phối hợp, để làm sao tổ chức đội lấy mẫu đảm bảo theo quy trình, quy định của ban chỉ đạo. Đặc biệt làm sao là thể hiện được tấm lòng của người con địa phương tri ân các anh hùng liệt sĩ", ông Văn Công Trí nói.

Để công tác công tác lấy mẫu ADN được thực hiện chặt chẽ, Ban Chỉ đạo 515 Quân khu và các đơn vị, địa phương đã tổ chức rà soát, bổ sung, cập nhật hồ sơ, danh sách liệt sĩ, thống kê số lượng nghĩa trang và mộ liệt sĩ trong các nghĩa trang và mộ liệt sĩ do gia đình quản lý. Đến nay các địa trên địa bàn đã hoàn thành việc xác minh, kết luận địa bàn, lập bản đồ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; bảo đảm kịp thời cơ sở vật chất, kinh phí phục vụ nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Hiện nay, 5/5 tỉnh, thành phố khu vực ĐBSCL đã thành lập các tổ công tác, các tổ (đội) chuyên trách, đã và đang ngày đêm nỗ lực lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đảm bảo đủ số lượng, đúng thành phần; tổ chức và tham gia tập huấn, bồi dưỡng quy trình nghiệp vụ cho lực lượng trực tiếp khai quật, lấy mẫu; hoàn thành việc lấy mẫu với các mộ chưa xác định được thông tin, bảo đảm chặt chẽ, đúng tiến độ, hiệu quả,…

Đại tá Cao Minh Tâm, Phó chính ủy Bộ CHQS tỉnh An Giang cho biết: "Tỉnh An Giang có 20 nghĩa trang, trong đó tỉnh là có 3và 17 cái nghĩa trang của cấp xã. Qua khảo sát, mỗi nghĩa trang có những đặc thù khác nhau, có những loại quách khác nhau, nhỏ có, lớn có và các phần mộ cũng khác nhau. Nhưng với điều kiện quyết tâm lấy mẫu làm sao phần lấy mẫu là phải đảm bảo chính xác. Dự kiến đến ngày 27/7/2027 là hoàn thành việc lấy mẫu".

Song song với công tác lấy mẫu ADN, nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tiếp tục được các địa phương trên địa bàn Quân khu 9 triển khai tích cực. Trong giai đoạn mùa khô 2025-2026, 4 đội quy tập của Quân khu 9 (K90, K91, K92, K93) đã xuất quân tìm kiếm tại 10 tỉnh, thành phố của Campuchia và một số địa phương trong nước. Nỗ lực này đã mang lại nhiều kết quả thiết thực trong công tác tri ân các anh hùng liệt sĩ. Từ khi triển khai Chiến dịch đến nay, các đội quy tập của quân khu đã tìm kiếm, quy tập được 225 hài cốt liệt sĩ; trong đó 121 hài cốt liệt sĩ trên đất Campuchia, còn lại là tìm thấy trong nước.

Đối với việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; theo chỉ tiêu, Quân khu phấn đấu tìm kiếm, quy tập khoảng 1.450 hài cốt liệt sĩ; riêng trong năm 2026 sẽ tìm kiếm, quy tập khoảng 900 hài cốt liệt sĩ. Trong đó: Đội K90, Cục Chính trị Quân khu 200; Bộ CHQS tỉnh An Giang 250; Bộ CHQS tỉnh Đồng Tháp 230; Bộ CHQS tỉnh Vĩnh Long 90; Bộ CHQS tỉnh Cà Mau 50; Bộ CHQS TP Cần Thơ 80; phần còn lại sẽ phấn đấu hoàn thành trong năm 2027.

Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ hiện ngày càng khó khăn hơn; địa hình chủ yếu là dốc cao, hiểm trở, lại bị thay đổi do tác động của thiên nhiên và yêu cầu phát triển kinh tế, xã hội; những người trực tiếp biết thông tin về mộ liệt sĩ ngày càng ít dần và độ chính xác không cao. Các đội làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thường đóng quân xa dân, điều kiện sinh hoạt, đi lại khó khăn... ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả thực hiện nhiệm vụ.

Ban Chỉ đạo 515 quân khu và các đơn vị, địa phương trên địa bàn tiếp tục quán triệt, thực hiện nghiêm, hiệu quả các văn bản chỉ đạo các cấp; xác định tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là việc làm thường xuyên, lâu dài, là nhiệm vụ chính trị trọng tâm để lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện chặt chẽ, quyết liệt hơn.

Thượng tá Lã Phú Huy, Đội trưởng Đội K90, Cục Chính trị Quân khu 9 khẳng định: “Trước những khó khăn như vậy, chúng tôi cũng xác định quán triệt sâu sắc về quan điểm của Đảng, Nhà nước và Nhân dân và đặc biệt là nguyện vọng của nhân dân đối với việc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ. Chúng tôi cũng khắc phục mọi khó khăn, tìm ra nhiều biện pháp để làm tốt công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ. Dù còn một thông tin ở bất cứ chỗ nào, dù khó khăn đến đâu, cán bộ, chiến sĩ của đội K90 chúng tôi luôn quyết tâm tìm kiếm, quy tập đưa các chú, các anh về với Tổ quốc, với quê hương, đất mẹ”.

Theo Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 9, hiện nay, Quân khu 9 có 116 nghĩa trang liệt sĩ với gần 156.000 phần mộ, trong đó có 83 mộ tập thể. Trong tổng số mộ liệt sĩ, có hơn 47.300 mộ chưa có thông tin; tổng số mộ cần lấy mẫu trong Chiến dịch (gồm mộ chưa có thông tin và mộ có một phần thông tin là gần 92.600 mộ). Đây là khối lượng công việc rất lớn, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng Quân đội, công an, y tế, khoa học và chính quyền địa phương. Ngoài việc lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ, công tác này còn nhằm xây dựng hoàn thiện và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu gene thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin phục vụ việc đối chiếu xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.

Đại tá Nguyễn Thúc Linh, Phó chủ nhiệm Chính trị Quân khu, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 9 cho biết,ban Chỉ đạo 515 Quân khu và các đơn vị, địa phương đã xây dựng kế hoạch thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm” bảo đảm chặt chẽ, khoa học, cụ thể, sát với đặc điểm nhiệm vụ; bổ sung, kiện toàn Ban chỉ đạo các cấp; làm tốt công tác phối hợp với hội cựu chiến binh, ban liên lạc chiến đấu của các đơn vị, ban chuyên trách, chính quyền, quân đội Hoàng gia Campuchia và những người có chức sắc trong các cơ sở tôn giáo tuyên truyền, vận động nhân dân cung cấp thông tin về liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trong các thời kỳ chiến tranh. Các đơn vị còn phối hợp, hiệp đồng chặt chẽ với các Đội quy tập hài cốt liệt sĩ của Quân khu 5, Quân khu 7 để trao đổi thông tin, tạo điều kiện cùng nhau hoàn thành nhiệm vụ.

Đại tá Nguyễn Thúc Linh cho biết thêm: “Bộ trưởng Bộ Quốc phòng chỉ đạo rút ngắn thời gian, đến tháng 5/2027 phải hoàn thành cơ bản công tác lấy mẫu. Để thực hiện tốt quy trình này phải làm tốt công tác chuẩn bị như:thành lập đội, tập huấn; thực hiện phải 6 rõ. Lấy mẫu rất dễ trùng lặp. Cho nên, chúng ta phải làm tốt công tác số hóa. Thứ 2 công tác lấy mẫu phải thật kỹ; nếu có mẫu nghi ngờ, thì chúng ta vẫn lấy, bởi vì đây là lần khai quật mộ cuối cùng, để trả lại thông tin cho các liệt sĩ. giúp thân nhân liệt sĩ tìm thấy liệt thân nhân của mình".

Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị và mệnh lệnh từ trái tim. Với trách nhiệm và lòng biết ơn sâu sắc, Ban Chỉ đạo 515 các cấp và cán bộ, chiến sĩ luôn quyết tâm vượt mọi khó khăn, sớm đưa các anh hùng liệt sĩ về yên nghỉ trong lòng đất mẹ. Đây là sự tri ân chân thành, thể hiện trọn vẹn đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc.