Ý tưởng gắn hệ thống Pantsir lên xe tự hành

Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) tầm xa của Ukraine đang trở thành thách thức ngày càng lớn đối với Nga. Việc bảo vệ một lãnh thổ rộng lớn bằng các phương tiện phòng không truyền thống là nhiệm vụ đặc biệt khó khăn, buộc Moscow phải tìm kiếm những phương án mới nhằm tăng cường năng lực phát hiện và đánh chặn UAV.

Chính vì vậy, Nga đã đưa ra ý tưởng xây dựng mạng lưới các phương tiện mặt đất không người lái, được trang bị các mô-đun chiến đấu tiêu chuẩn và kết nối với nhau thông qua một hệ thống chỉ huy, điều khiển tập trung.

Thay vì sử dụng các phương tiện mặt đất không người lái mang trạm vũ khí điều khiển từ xa thông thường, phương án này đề xuất triển khai các hệ thống phòng không Pantsir-S trên những phương tiện tự hành hoàn toàn không có kíp lái.

Một trong những nền tảng được đề xuất là xe tải tự hành KamAZ-65119, mẫu phương tiện mà Nga đã công bố kế hoạch thử nghiệm hồi đầu năm nay. Theo ý tưởng được đưa ra, các hệ thống Pantsir-S gắn trên khung gầm tự hành có thể được triển khai để bảo vệ các cơ sở hạ tầng ở khu vực hậu phương, đồng thời tuần tra những tuyến đường được lập trình sẵn mà không cần người điều khiển ngồi trên xe.

Theo đề xuất, một người điều khiển tại trung tâm chỉ huy có thể giám sát từ 5 đến 10 phương tiện như vậy cùng lúc. Theo các chuyên gia quân sự, mô hình này có thể giải quyết một phần bài toán nhân lực, đặc biệt là nhu cầu phải bố trí số lượng lớn kíp chiến đấu được đào tạo để vận hành các hệ thống phòng không.

Về lý thuyết, mạng lưới các hệ thống phòng không tự hành có thể giúp Nga tăng độ phủ bảo vệ đối với những khu vực rộng lớn. Các phương tiện có thể được phân tán, cơ động giữa nhiều vị trí và được điều phối từ một trung tâm chung. Điều này cũng có thể làm giảm sự phụ thuộc vào việc bố trí cố định các kíp chiến đấu tại từng trận địa phòng không.

Tuy nhiên, để biến ý tưởng trên thành một giải pháp toàn diện để đối phó với UAV vẫn cần rất nhiều thời gian. Trước hết, mô hình này vẫn đòi hỏi số lượng đủ lớn các hệ thống Pantsir-S, vốn là nguồn lực có hạn. Việc tự động hóa phương tiện mang phóng không đồng nghĩa với việc Nga có thể nhanh chóng mở rộng số lượng radar, tên lửa đánh chặn và pháo phòng không cần thiết để bảo vệ toàn bộ lãnh thổ.

Pantsir-S là hệ thống phòng không tầm ngắn kết hợp tên lửa đất đối không và pháo tự động, được thiết kế để đối phó với nhiều mối đe dọa trên không, trong đó có máy bay, tên lửa hành trình, bom dẫn đường và UAV. Các hệ thống Pantsir thường có thể hoạt động độc lập, nhưng cũng có thể được tổ chức trong các mạng lưới phòng không lớn hơn.

Kinh nghiệm thực tế cho thấy ngay cả những khu vực được bảo vệ bởi mật độ phòng không cao của Nga vẫn có thể bị UAV Ukraine xuyên thủng. Moscow đã triển khai nhiều hệ thống Pantsir quanh thủ đô và các khu vực lân cận, nhưng các UAV tầm xa của Ukraine vẫn nhiều lần tìm cách tiếp cận các cơ sở quân sự, kho tàng và hạ tầng quan trọng ở khu vực này.

Điều đó cho thấy bài toán phòng thủ UAV không chỉ phụ thuộc vào số lượng hệ thống đánh chặn. Hiệu quả của một mạng lưới phòng không còn phụ thuộc rất lớn vào năng lực trinh sát, radar, cảnh báo sớm, xử lý dữ liệu và khả năng phối hợp giữa các đơn vị.

Thách thức mới

Hệ thống tự hành có thể giúp giảm áp lực về nhân lực, nhưng đồng thời cũng tạo ra những yêu cầu mới về công nghệ. Các phương tiện phải có khả năng định vị, di chuyển an toàn, duy trì liên lạc với trung tâm chỉ huy và phản ứng trước những thay đổi của môi trường tác chiến. Nếu mất kết nối hoặc bị gây nhiễu, mức độ tự chủ thực sự của hệ thống sẽ trở thành yếu tố quyết định hiệu quả hoạt động.

Ngoài ra, việc kết nối nhiều phương tiện phòng không vào một mạng lưới tập trung cũng có thể tạo ra rủi ro mới. Nếu hệ thống liên lạc hoặc trung tâm chỉ huy bị gây nhiễu, tấn công mạng hoặc phá hủy, nhiều phương tiện cùng lúc có thể mất khả năng phối hợp. Vì vậy, một mạng lưới phòng không tự động hiệu quả cần có khả năng hoạt động phân tán và duy trì chức năng trong điều kiện liên lạc bị gián đoạn.

Trong quá trình lập kế hoạch các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa tầm xa, các tuyến bay thường được lựa chọn dựa trên dữ liệu tình báo nhằm giảm thời gian phương tiện tấn công hoạt động trong vùng kiểm soát của hệ thống phòng không đối phương. Nếu UAV bay thấp, thay đổi hướng tiếp cận và sử dụng nhiều tuyến bay khác nhau thì điều này có thể khiến việc phát hiện sớm trở nên khó khăn hơn.

Đây là lý do Nga ngày càng quan tâm đến các giải pháp phòng không nhiều lớp, kết hợp giữa radar, hệ thống tác chiến điện tử, vũ khí phòng không tầm ngắn và các phương tiện đánh chặn chuyên dụng. Hệ thống tự hành mang Pantsir có thể trở thành một lớp bổ sung trong mạng lưới đó, nhưng khó có thể tự mình giải quyết toàn bộ vấn đề.

Nga cũng đang tìm cách tăng cường năng lực phát hiện và theo dõi UAV. Một số công ty quốc phòng nước này đã công bố các nghiên cứu về hệ thống giám sát, kiểm soát đường bay và quản lý UAV, cho thấy Moscow đang hướng tới mô hình phòng thủ dựa nhiều hơn vào việc kết nối các cảm biến và hệ thống chỉ huy.

Giới phân tích cho rằng, ý tưởng triển khai Pantsir trên các phương tiện tự hành có thể giúp Nga giải quyết một phần vấn đề nhân lực và tăng tính cơ động của mạng lưới phòng không. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào khả năng sản xuất đủ phương tiện, duy trì nguồn cung tên lửa và đạn pháo, bảo đảm liên lạc cũng như tích hợp chúng vào một hệ thống cảnh báo sớm rộng lớn hơn.