Nga đổi chiến thuật

Ngày 2/6, Nga đã tiến hành cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo và tên lửa siêu vượt âm lớn nhất nhằm vào Ukraine từ đầu năm 2026. Đến ngày 15/6, số lượng tên lửa đã vượt qua kỷ lục đó.

Các cuộc tấn công gần đây cho thấy sự thay đổi đáng chú ý về chiến thuật: Điện Kremlin có thể đang hoàn thiện một mô hình tấn công mới nhằm vào các thành phố của Ukraine, dựa vào các cuộc tấn công tên lửa để gây thiệt hại tối đa trong bối cảnh Kiev ngày càng thiếu hụt tên lửa Patriot.

Hai đợt tấn công quy mô lớn trong tháng 6 diễn ra theo một mô hình chung. Đó là Nga phần lớn dựa vào tên lửa đạn đạo và tên lửa siêu vượt âm, đồng thời chủ yếu nhằm vào Kiev.

Cuộc tấn công ngày 2/6 cũng đánh dấu lần sử dụng đồng thời nhiều tên lửa Zircon nhất kể từ khi xung đột bùng nổ, với 8 quả được phóng chỉ trong một cuộc tấn công. Hai tuần sau đó, Nga một lần nữa sử dụng tên lửa Zircon cùng 19 tên lửa đạn đạo nhắm vào Kiev. Cả các loại vũ khí được triển khai lẫn các mục tiêu được lựa chọn đều phản ánh cách tiếp cận đang thay đổi của Nga.

“Vào năm 2022, tên lửa hành trình chiếm khoảng 70-80% các cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga, trong khi tên lửa đạn đạo đóng vai trò nhỏ hơn nhiều", chuyên gia hàng không Kostiantyn Kryvolap nói với Kyiv Independent. Theo ông: “Hiện nay điều đó đã thay đổi và Nga đang đặt cược vào tên lửa đạn đạo, trong khi tên lửa hành trình chuyển từ phương tiện tiến hành tấn công sang công cụ bào mòn năng lực phòng không của đối phương".

Đại tá Yurii Ihnat, người đứng đầu bộ phận Truyền thông của Không quân Ukraine cho biết, các cuộc tấn công gần đây gây chú ý bởi sự tập trung của nhiều loại vũ khí khác nhau vào một mục tiêu duy nhất.

“Họ chọn một mục tiêu - Kiev, Odesa, Dnipro hoặc một thành phố ở miền Tây Ukraine và tấn công nó bằng mọi loại vũ khí sẵn có cùng lúc", ông Ihnat nói. Theo ông, Nga đang tăng cường kết hợp UAV Shahed, bao gồm cả các biến thể sử dụng động cơ phản lực, cùng với các mồi nhử là UAV Gerbera và Parodiya, bên cạnh tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình, tên lửa chống hạm và các phương tiện trên không khác.

“Tất cả chúng đều bay với tốc độ và độ cao khác nhau. Khi toàn bộ những phương tiện này hướng tới một địa điểm vào cùng một thời điểm, điều đó làm phức tạp đáng kể quá trình ra quyết định", ông Ihnat cho hay.

Việc gia tăng sử dụng tên lửa đạn đạo trong các cuộc tấn công gần đây đã làm dấy lên một câu hỏi mới: Liệu Nga có mở rộng sản xuất tên lửa hay không?

Sản lượng tên lửa đạn đạo Iskander-M của Nga vẫn duy trì tương đối ổn định ở mức khoảng 55-60 quả/tháng. Trong năm 2026, Moscow dự kiến sản xuất tới 700 tên lửa đạn đạo Iskander-M 9M723, xấp xỉ số lượng của năm ngoái, báo Ukrainska Pravda đưa tin ngày 4/6, dẫn nguồn từ Cơ quan Tình báo Quốc phòng Ukraine (HUR).

Ông Kryvolap cho biết, Nga chỉ sản xuất khoảng 20-30 tên lửa Iskander-M mỗi tháng vào năm 2022. Trong suốt quá trình diễn ra xung đột, sản lượng đã tăng lên khoảng 60 quả/tháng. Theo ông, các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở hạ tầng sản xuất tên lửa của Nga đã tạm thời làm giảm sản lượng từ 25% đến 40%, mặc dù sau đó Moscow đã phần nào khôi phục sản xuất bằng cách phân bổ việc chế tạo một số linh kiện sang các doanh nghiệp khác.

“Hiện nay có vẻ như họ đã quay trở lại mức khoảng 55 quả/tháng. Tôi nghĩ đây là năng lực tối đa của họ. Việc họ phóng nhiều hơn số lượng sản xuất được cho thấy họ có lượng dự trữ nhất định", ông Kryvolap nhận định.

Vì sao Nga sử dụng nhiều tên lửa đạn đạo hơn?

Ông Ihnat cho rằng sự gia tăng trong việc sử dụng tên lửa đạn đạo phản ánh một diễn biến khác. Đó là Ukraine đã đối phó hiệu quả hơn với một mối đe dọa trên không phổ biến từ Nga - các UAV tấn công.Tuy nhiên, tỷ lệ đánh chặn tên lửa vẫn còn thấp. Trong tháng 4, Ukraine đã đánh chặn hơn 63% số tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo. Theo Bộ Quốc phòng Ukraine, sang tháng 5, con số này giảm xuống chỉ còn hơn 53%.

“Nga nhận thấy chúng tôi đã thích nghi với các cuộc tấn công UAV, vì vậy họ cũng đang thích nghi. Chiến lược vẫn không thay đổi, đó là gây quá tải cho hệ thống phòng không của Ukraine bằng nhiều phương tiện tấn công khác nhau và tăng khả năng một số phương tiện để đánh trúng mục tiêu", ông Ihnat phân tích. Tuy vậy, quan chức Ukraine nhấn mạnh rằng UAV vẫn là vũ khí tấn công chủ lực của Nga.

“Nếu họ có năng lực không giới hạn, họ sẽ phóng cùng lúc 20 tên lửa Zircon. Nhưng họ cũng có những hạn chế riêng", ông Ihnat cho biết.

Ukraine thừa nhận “cực kỳ khó khăn” để đánh chặn tên lửa Nga

Ukraine hiện đang gặp khó khăn trong việc đánh chặn tên lửa đạn đạo. Không giống như máy bay không người lái và phần lớn tên lửa hành trình, các tên lửa đạn đạo chỉ có thể bị đánh chặn bằng tổ hợp phòng không Patriot do Mỹ sản xuất.

Kiev thừa nhận họ đang gặp tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng các tên lửa đánh chặn tên lửa đạn đạo và vẫn phụ thuộc rất lớn vào nguồn cung từ phương Tây. Tình trạng này đã trở thành một vấn đề toàn cầu khi nhu cầu với tên lửa Patriot tăng vọt do các cuộc xung đột ở Ukraine và Trung Đông.

“Sau mỗi cuộc tấn công quy mô lớn, chúng tôi ngay lập tức phải tìm đến các đối tác để có thêm lô tên lửa tiếp theo nhằm đẩy lùi đợt tấn công kế tiếp”, ông Ihnat tiết lộ.

Tổng thống Volodymyr Zelensky cũng đưa ra nhận định tương tự sau cuộc tấn công của Nga ngày 15/6, cho biết rằng Ukraine đã sử dụng hết một lô tên lửa đánh chặn Patriot vừa mới được chuyển giao: “Giờ đây, sau khi sử dụng chúng, tôi mới có thể nói về điều đó".

Theo ông Ihnat: "Ukraine đã thích nghi bằng cách phân tán các khí tài phòng không, cơ động triển khai và sửa chữa các hệ thống Patriot, sử dụng mục tiêu giả để tăng khả năng sống còn, đồng thời ngày càng dựa nhiều hơn vào tác chiến điện tử, các nhóm hỏa lực cơ động, trực thăng và các hệ thống phòng không dựa trên máy bay không người lái. Nhưng nếu không có tên lửa đánh chặn, ngay cả những chiến thuật phòng thủ tốt nhất cũng có giới hạn".

Một phi công thuộc Không quân Ukraine tiết lộ, việc đánh chặn tên lửa đạn đạo đã trở nên “cực kỳ khó khăn” do tình trạng thiếu hụt tên lửa đánh chặn sử dụng cho Patriot. Theo phi công này, có một phương án thay thế là dựa vào tác chiến điện tử nhằm gây nhiễu hệ thống dẫn đường của tên lửa và khiến nó chệch khỏi mục tiêu dự kiến. Tuy nhiên, tên lửa vẫn phải rơi xuống một nơi nào đó.

“Chúng sẽ không đánh trúng mục tiêu ban đầu, nhưng điều đó phải trả giá vì chúng sẽ rơi xuống các thành phố, nên đây không phải là một giải pháp thực sự phù hợp”, phi công này cho hay.