Là điểm nút giao thông quan trọng trong các mũi tiến quân, tiếp tế của quân ta cho chiến trường Điện Biên Phủ, ngã ba Cò Nòi ở xã Cò Nòi, huyện Mai Sơn cũ, tỉnh Sơn La; nay là xã Mai Sơn (Sơn La) từng trở thành “tọa độ lửa” khi mỗi ngày phải hứng chịu hàng trăm tấn bom đạn của kẻ thù. Thế nhưng, trên chính mảnh đất bom đạn cày xới ngày ấy, một “địa chỉ đỏ” đã được hình thành, tiếp nối mạch nguồn lịch sử, bồi đắp lý tưởng và niềm tự hào cho các thế hệ hôm nay.

Trong chiến dịch năm xưa, thực dân Pháp xác định Ngã ba Cò Nòi là “yết hầu”, “tử huyệt” của tuyến vận chuyển vũ khí, lương thực từ hậu phương lên Điện Biên. Không quân Pháp ở Đông Dương đã nhận lệnh bằng mọi giá phải biến nơi đây thành “bãi lầy”, cắt đứt mạch máu chi viện của Việt Minh.

Từ đầu năm 1954 cho đến khi kết thúc chiến dịch Điện Biên Phủ, không ngày nào Ngã ba Cò Nòi im tiếng bom đạn. Mỗi ngày, hàng chục trận đánh phá trút xuống dày đặc, đất đá cày xới, khói lửa phủ kín, biến ngã ba nhỏ bé thành một trong những điểm nóng ác liệt nhất trên tuyến đường chiến lược.

Trong ký ức của những người từng đi qua “tọa độ lửa” ngày ấy, hình ảnh những người đồng chí, đồng đội lấy thân mình lấp hố bom, giữ cho từng chuyến xe, từng gùi hàng vượt qua “yết hầu” lửa đạn vẫn còn nguyên vẹn.

Bà Nguyễn Thị Nụ, cựu thanh niên xung phong năm ấy nhớ lại:“Lúc bấy giờ, Pháp đánh rất mạnh, mỗi ngày dội hàng trăm tấn bom, đường xá rất khó khăn nên phải mở những đường phụ đi tắt đồi; phải hô hào toàn dân chuyển lương thực, tải đạn, rồi biết bao người anh em đã hi sinh ở đây, vì thế chúng tôi càng hết sức đồng lòng, cùng nhau vượt qua khó khăn để giải phóng Điện Biên Phủ”.

Hơn 70 năm trôi qua, Ngã ba Cò Nòi hôm nay đã khoác lên mình diện mạo mới. Năm 2000, tỉnh Sơn La đã đầu tư xây dựng Khu di tích tưởng niệm liệt sĩ Thanh niên xung phong tại đây. Năm 2004, di tích được xếp hạng cấp quốc gia. Đến tháng 7/2021, Khu tưởng niệm tâm linh giai đoạn I tiếp tục được khánh thành, góp phần hoàn thiện không gian tri ân và giáo dục truyền thống cách mạng.

Trong không gian trang nghiêm của khu di tích, chị Lã Thị Thanh Hường, người dân tiểu khu 1, xã Mai Sơn xúc động chia sẻ:“Những ngày tháng 5 lịch sử này, tôi đến đây dâng hương, dâng hoa để tưởng nhớ công lao của các anh hùng, liệt sĩ đã hy sinh để bảo vệ Tổ quốc. Với thế hệ trẻ chúng tôi sẽ cố gắng nỗ lực làm nhiều việc tốt để đất nước ngày càng giàu mạnh và phát triển hơn”.

Không chỉ là nơi tưởng niệm, Khu di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi còn trở thành điểm đến giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ. Riêng từ đầu năm 2026 đến nay, nơi đây đã đón hơn 1.000 lượt du khách tới tham quan, tìm hiểu và nghiên cứu lịch sử.

Gắn bó với di tích mỗi ngày, chị Cao Huyền Trang, hướng dẫn viên Khu di tích lịch sử Ngã ba Cò Nòi không giấu được niềm xúc động, tự hào:“Hướng tới kỷ niệm 72 năm chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, cảm xúc trong tôi rất khó tả, đó là sự tự hào và biết ơn sâu sắc. Bản thân tôi luôn tự nhắc nhở mình phải cố gắng rèn luyện, trau dồi kiến thức lịch sử, đặc biệt là thuyết minh từ trái tim, để không chỉ mang lại những giá trị lịch sử cho du khách đến tham quan, mà còn khơi dậy lòng tự hào và lòng biết ơn sâu sắc”.

Ông Phạm Anh Minh, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp Mai Sơn - đơn vị quản lý Khu di tích cho biết, nhằm phát huy giá trị của di tích trong giai đoạn mới, đơn vị xác định tiếp tục nâng cao chất lượng phục vụ, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục, để Ngã ba Cò Nòi thực sự trở thành địa chỉ đỏ tiêu biểu, góp phần bồi đắp lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ hôm nay.

“Để phát huy giá trị di tích, đơn vị thường xuyên phối hợp với các nhà trường, đoàn thể tổ chức các buổi trải nghiệm về nguồn, kết nạp đảng viên ngay tại chân tượng đài. Chúng tôi cũng đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, đa dạng hóa các hình thức thuyết minh để những câu chuyện về sự hy sinh anh dũng của lực lượng thanh niên xung phong trở nên sống động, gần gũi hơn với thế hệ trẻ ngày hôm nay. Mục tiêu lớn nhất của chúng tôi là làm sao để mỗi du khách khi đến với khu di tích lịch sử ngã ba Cò Nòi không chỉ hiểu về lịch sử mà còn mang theo niềm tự hào và trách nhiệm với quê hương đất nước”, ông Minh nói.

Từ “yết hầu” tuyến lửa năm xưa đến địa chỉ đỏ hôm nay, Ngã ba Cò Nòi không chỉ là chứng tích lịch sử mà còn là biểu tượng của ý chí kiên cường, bất khuất của dân tộc Việt Nam. Nơi đây, mỗi tấc đất như vẫn còn vang vọng câu chuyện của một thời hoa lửa, nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau về giá trị của hòa bình và trách nhiệm gìn giữ, phát huy truyền thống cách mạng quý báu của dân tộc Việt Nam.