Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt hơn 930 tỷ USD, trong đó xuất khẩu đạt trên 475 tỷ USD, tăng 17% so với năm 2024. Kết quả này cho thấy năng lực hội nhập ngày càng sâu rộng và khả năng thích ứng của nền kinh tế trước những biến động khó lường của thị trường thế giới.

Tuy nhiên, theo ông Hoàng Minh Chiến, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), phía sau những con số tăng trưởng là áp lực không nhỏ. Kinh tế thế giới tiếp tục biến động mạnh, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, cùng với các yêu cầu khắt khe hơn về phát triển bền vững, tiêu chuẩn môi trường - xã hội, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số đang đặt hoạt động xuất khẩu của Việt Nam trước nhiều thách thức mới.

Ông Hoàng Minh Chiến cho rằng: “Yêu cầu đặt ra đối với các ngành xuất khẩu của Việt Nam không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng, mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm, gia tăng giá trị trong toàn bộ chuỗi. Cụ thể từ khâu thiết kế, nguyên liệu, sản xuất, xây dựng thương hiệu đến phân phối và mở rộng thị trường quốc tế”.

Thực tế cho thấy, nhiều ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, da giày, gỗ và lâm sản, thủ công mỹ nghệ… đang chịu áp lực lớn trong việc đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn mới nếu muốn giữ vững thị phần tại các thị trường lớn.

Ngành gỗ là một ví dụ điển hình, ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho biết, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và lâm sản đạt khoảng 18,2 tỷ USD. Trong hơn một thập kỷ qua, ngành duy trì mức tăng trưởng bình quân từ 10 - 18%/năm. Tuy nhiên, các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng gia tăng đang tạo sức ép lớn. Một số mặt hàng phải chịu thuế đối ứng, thậm chí lên tới 25%, và nguy cơ tiếp tục tăng trong thời gian tới.

Trước thực tế này, để duy trì tăng trưởng và nâng cao sức cạnh tranh, theo ông Hoài, ngành gỗ cần đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường. Bên cạnh việc củng cố các thị trường truyền thống như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc và EU, doanh nghiệp phải đổi mới cách tiếp cận, không chỉ gia công theo đơn đặt hàng mà chủ động hơn trong thiết kế, phát triển sản phẩm phù hợp từng thị trường. Đồng thời, khai thác thêm các thị trường mới và thị trường ngách như Trung Đông, châu Phi, Nam Mỹ. Cùng với đó là đầu tư công nghệ, chuyển đổi số và tăng cường xúc tiến thương mại để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Không chỉ ngành gỗ, nhiều lĩnh vực xuất khẩu chủ lực khác cũng đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới để thích ứng với bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động. Trong ngành dệt may, ông Lê Xuân Vỹ, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần đầu tư thương mại TNG cho biết, việc bị áp thuế đối ứng đã tác động đáng kể đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, thay vì bị động, doanh nghiệp đã chủ động đi trước một bước bằng việc cập nhật công nghệ mới trong sản xuất, nâng cao giá trị từ khâu thiết kế, lựa chọn nguyên liệu đến xây dựng chiến lược tăng trưởng bền vững. Theo ông Vỹ, đây chính là những giải pháp căn cơ để nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm dệt may xuất khẩu trong giai đoạn hiện nay.

Các chuyên gia kinh tế nhận định, một trong những động lực quan trọng giúp xuất khẩu Việt Nam duy trì đà tăng trưởng là việc mở rộng và đa dạng hóa thị trường thông qua mạng lưới 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả các FTA này, doanh nghiệp cần hiểu rõ yêu cầu từng thị trường, quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và các điều kiện liên quan.

Ông Trần Quốc Toản, Phó Cục trưởng Cục xuất nhập khẩu, Bộ Công thương cho biết, thời gian tới Nhà nước sẽ tiếp tục triển khai nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, trong đó có việc tổ chức các lớp đào tạo, tư vấn về xuất khẩu; hướng dẫn doanh nghiệp thực hiện đúng các quy tắc xuất xứ hàng hóa; hỗ trợ doanh nghiệp nắm bắt thông tin thị trường và tận dụng hiệu quả các cam kết từ các hiệp định thương mại tự do.

Ông Trần Quốc Toản nêu ý kiến: “Chúng tôi khuyến nghị các doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ thị trường trước khi tiến hành giao dịch, ký kết hợp đồng và xuất khẩu hàng hóa sang thị trường đó. Doanh nghiệp phải nắm rõ và đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của từng thị trường, bao gồm quy định về truy xuất nguồn gốc, xuất xứ hàng hóa, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, cũng như các quy định về nhãn mác, bao bì, đóng gói. Chỉ khi đáp ứng tốt các yêu cầu này, doanh nghiệp mới có thể duy trì hoạt động xuất khẩu ổn định, phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế”.

Tăng trưởng xuất khẩu trong năm 2025 là tín hiệu tích cực, song chặng đường phía trước vẫn nhiều thách thức. Khi yêu cầu thị trường ngày càng cao, cạnh tranh ngày càng gay gắt, chỉ những doanh nghiệp chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao giá trị gia tăng và tuân thủ chuẩn mực quốc tế mới có thể đứng vững và vươn xa. Nâng cao năng lực cạnh tranh vì thế không chỉ là giải pháp trước mắt, mà là con đường tất yếu để xuất khẩu Việt Nam phát triển bền vững trong chuỗi thương mại toàn cầu.