Mỹ và Iran tăng cường trả đũa lẫn nhau

Các cuộc tấn công mới nhất nằm trong chuỗi hành động đáp trả lẫn nhau kể từ khi hai bên đạt được một thỏa thuận ngừng bắn mong manh vào tháng 4 và ký Bản ghi nhớ (MoU) vào tháng 6/2026, văn kiện được kỳ vọng sẽ mở đường cho việc chấm dứt xung đột lâu dài.

Iran cáo buộc Mỹ không thực hiện đầy đủ các cam kết trong thỏa thuận, trong khi Washington khẳng định chính Tehran mới là bên vi phạm.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump thể hiện lập trường cứng rắn hơn. Trong thời gian tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) tuần này, ông nhiều lần bày tỏ sự không hài lòng trước các cuộc tấn công của Iran. Phát biểu hôm 8/7, ông cho rằng Bản ghi nhớ với Tehran đã "không còn hiệu lực".

Về phía Iran, các quan chức cấp cao cũng phát đi thông điệp cứng rắn. Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán của nước này viết trên mạng xã hội X: "Nếu họ tấn công, họ sẽ bị đáp trả”.

Hiện quân đội Mỹ đang tiến hành không kích nhiều mục tiêu, chủ yếu tại khu vực ven biển của Iran. Trong khi đó, Iran vẫn duy trì khả năng đáp trả bằng tên lửa và UAV nhằm vào các căn cứ quân sự của Mỹ tại Kuwait và Bahrain.

Tình hình tại eo biển Hormuz cũng tiếp tục được đánh giá là tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo các chuyên gia, các đợt không kích mới nhất khó có thể loại bỏ hoàn toàn năng lực của Iran trong việc đe dọa hoạt động hàng hải tại tuyến vận tải năng lượng chiến lược này.

Do quy mô các cuộc tấn công gần đây của cả hai bên đều thấp hơn so với giai đoạn đầu xung đột hồi cuối tháng 2, một số ý kiến cho rằng tiến trình hòa bình vẫn còn cơ hội được duy trì. Tuy nhiên, không ít nhà phân tích lại tỏ ra bi quan.

"Thỏa thuận ngừng bắn khó có khả năng được duy trì, bởi chính phủ Iran ký kết thỏa thuận nhưng họ lại không có quyền kiểm soát đối với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC)", ông Carl Schuster, cựu Giám đốc Trung tâm Tình báo Liên hợp thuộc Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương của Mỹ, nhận định.

IRGC là lực lượng quân sự tinh nhuệ hoạt động độc lập với quân đội chính quy Iran, kiểm soát phần lớn kho tên lửa của nước này và có nhiệm vụ bảo vệ nền Cộng hòa Hồi giáo. Lực lượng này chỉ chịu sự chỉ đạo của Lãnh đạo Tối cao và được cho là không mặn mà với một thỏa thuận theo các điều kiện mà chính quyền Tổng thống Trump mong muốn.

Theo các chuyên gia, IRGC dường như muốn tiếp tục duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu trong điều kiện bình thường. Kể từ khi xung đột bùng phát, khu vực này liên tục trở thành điểm nóng, góp phần đẩy giá dầu thế giới tăng mạnh.

"Thỏa thuận ngừng bắn chỉ có thể khả thi nếu IRGC chấp thuận. Điều đó chỉ xảy ra khi ban lãnh đạo lực lượng này tin rằng ngừng bắn là lựa chọn duy nhất để bảo đảm sự tồn tại của họ như một thực thể độc lập", ông Schuster nhận định.

Mỹ đang tấn công những mục tiêu nào và nhằm mục đích gì?

Phần lớn các cuộc không kích của Mỹ tập trung vào khu vực ven biển phía nam Iran, dọc eo biển Hormuz, nhằm làm suy giảm năng lực quân sự của Iran tại khu vực có ý nghĩa chiến lược này. Một số mục tiêu khác ở sâu trong lãnh thổ Iran, trong đó có khu vực phía bắc Tehran.

Theo Bộ Tư lệnh Trung ương Mỹ (CENTCOM), các mục tiêu bao gồm hệ thống phòng không, trạm radar, năng lực tên lửa chống hạm và nhiều tàu cỡ nhỏ, với mục tiêu làm giảm khả năng Iran tiến hành các hoạt động quân sự ảnh hưởng đến hoạt động hàng hải quốc tế qua eo biển Hormuz.

Các chuyên gia nhận định những cuộc tấn công này có thể ảnh hưởng nhất định đến năng lực của Iran tại khu vực eo biển, song khó tạo ra thay đổi mang tính quyết định. Ông Peter Layton, nghiên cứu viên tại Viện Châu Á Griffith suy đoán, nếu các chiến dịch quân sự quy mô lớn trước đây chưa thể loại bỏ hoàn toàn khả năng Iran gây sức ép tại Hormuz, thì các đợt tấn công hiện nay cũng khó đạt được mục tiêu đó.

Trong khi đó, ông Alex Plitsas, Giám đốc Chương trình Chống khủng bố thuộc Hội đồng Đại Tây Dương, cho rằng các biện pháp trừng phạt kinh tế có thể tạo sức ép lớn hơn đối với Iran trong bối cảnh nền kinh tế nước này đang gặp nhiều khó khăn.

Sức ép chính trị đối với Tổng thống Trump

Tương lai của cuộc xung đột hiện vẫn chưa rõ ràng đối với cả Washington và Tehran. Trong những tháng gần đây, Tổng thống Donald Trump nhiều lần đưa ra cảnh báo cứng rắn đối với Iran, đồng thời để ngỏ khả năng mở rộng hoặc thu hẹp mức độ can dự quân sự. Ông tuyên bố Mỹ sẽ đáp trả mạnh nếu tiếp tục bị tấn công.

Chính quyền Mỹ cũng đang chịu áp lực phải kiểm soát xung đột do lo ngại tác động đối với kinh tế toàn cầu và thị trường năng lượng. Trong nước, chiến dịch quân sự đã làm dấy lên nhiều ý kiến trái chiều, kể cả trong nội bộ Đảng Cộng hòa và một bộ phận cử tri ủng hộ phong trào MAGA.

Những tranh luận này từng được phản ánh tại Quốc hội Mỹ, khi xuất hiện các đề xuất nhằm hạn chế hoặc điều chỉnh mức độ tham gia quân sự của Washington ở Trung Đông. Dù chưa tạo ra thay đổi chính sách đáng kể, vấn đề này được dự báo sẽ tiếp tục là chủ đề gây tranh luận trong thời gian tới, đặc biệt khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần.

Về phía Iran, giới quan sát cho rằng Tehran cũng đang đối mặt với những thách thức đáng kể như khó khăn kinh tế kéo dài và tương quan sức mạnh quân sự chênh lệch với Mỹ. Trong bối cảnh đó, eo biển Hormuz tiếp tục được xem là một trong những đòn bẩy chiến lược quan trọng nhất của Tehran.

Câu hỏi lớn hiện nay là liệu các bên có thể tìm được giải pháp giúp hạ nhiệt căng thẳng hay khu vực sẽ tiếp tục đối mặt nguy cơ leo thang xung đột trong thời gian tới.