Bộ Tư lệnh Hệ thống Không quân Hải quân Mỹ (NAVAIR) ngày 14/7 đã gửi yêu cầu tới các doanh nghiệp công nghiệp quốc phòng về các ý tưởng cho một dòng máy bay không người lái mới có khả năng hoạt động trên các tàu sân bay hạt nhân lớp Nimitz và lớp Gerald R. Ford.

Yêu cầu này nằm trong chiến lược “Không đoàn Tương lai” (Air Wing of the Future) và sáng kiến “Hạm đội Vàng” (Golden Fleet) của Hải quân Mỹ.

Đáng chú ý nhất là yêu cầu với các thiết bị được đặt hàng mới phải có năng lực thực hiện nhiệm vụ tấn công ở phạm vi ít nhất 1.000 hải lý, tương đương 1.852 km, mà không cần tiếp nhiên liệu trên không.

Nếu hiện thực hóa được yêu cầu này, Hải quân Mỹ có thể thay đổi đáng kể cách sử dụng tàu sân bay trong những cuộc xung đột tương lai, đặc biệt tại các khu vực mà đối phương sở hữu mạng lưới tên lửa chống hạm và phòng không tầm xa.

Hơn cả một UAV tấn công

Phạm vi chương trình mà Hải quân Mỹ đang nghiên cứu rộng hơn nhiều so với ý tưởng về một tiêm kích không người lái hay UAV tấn công đơn thuần.

Lực lượng này xác định 8 nhóm nhiệm vụ cho các thiết bị tương lai, gồm tác chiến chống hạm, tấn công mặt đất, chống ngầm, tác chiến đường không chống máy bay và tên lửa, tác chiến điện tử, tình báo - giám sát - trinh sát và chỉ thị mục tiêu, tiếp nhiên liệu trên không và hậu cần.

Các nhà sản xuất có thể đề xuất một loại máy bay chuyên biệt, một nền tảng đa nhiệm hoặc một hệ UAV sử dụng chung các thành phần cơ bản.

Mục tiêu không phải tạo ra một UAV có thể thực hiện cả 8 nhiệm vụ, mà xây dựng một hệ sinh thái gồm nhiều thiết bị có khả năng tùy biến và bổ trợ lẫn nhau. Ngoài ra, nguồn cung thiết bị phải đảm bảo số lượng lớn phương tiện tác chiến với chi phí chấp nhận được.

Các chương trình hiện có như máy bay tiếp dầu không người lái MQ-25A Stingray và chương trình Máy bay Chiến đấu Cộng tác (CCA) cũng được đặt trong kiến trúc này, thay vì bị coi là những dự án sẽ được thay thế.

Điều đó cho thấy “Không đoàn Tương lai” thực chất là một sự thay đổi về kiến trúc tác chiến.

Phi đội trang bị cho các tàu sân bay Mỹ hiện nay vẫn xoay quanh các tiêm kích F-35C Lightning II và F/A-18E/F Super Hornet, bên cạnh máy bay tác chiến điện tử EA-18G Growler, máy bay cảnh báo sớm E-2D Advanced Hawkeye, máy bay vận tải CMV-22B Osprey và trực thăng MH-60R/S.

Trong tương lai, cấu trúc này có thể chuyển sang mô hình kết nối mạng giữa máy bay có người lái thế hệ 5 và thế hệ 6, máy bay tiếp dầu cùng nhiều loại UAV tự hành. Các thiết bị không người lái có thể đảm nhiệm vai trò cảm biến, mang vũ khí, tác chiến điện tử, tiếp nhiên liệu hoặc hậu cần, qua đó giảm nhu cầu đưa phi công vào những nhiệm vụ có mức độ rủi ro cao.

1.000 hải lý và khoảng cách sống còn của tàu sân bay

Yêu cầu tầm tác chiến 1.000 hải lý là chi tiết quan trọng nhất trong kế hoạch mới.

Tuy nhiên, con số này cần được hiểu khác với tầm bay tối đa. Bán kính chiến đấu bao gồm đến hành trình đi và về, tải trọng vũ khí, lượng nhiên liệu dự phòng, thời gian hoạt động tại khu vực mục tiêu và cấu hình nhiệm vụ.

Chẳng hạn, Hải quân Mỹ công bố F-35C có tầm bay hơn 1.200 hải lý, nhưng con số này không thể so sánh trực tiếp với yêu cầu bán kính tác chiến 1.000 hải lý dành cho UAV tương lai.

Yêu cầu mới cũng chưa làm rõ khoảng cách 1.000 hải lý được tính tới vị trí máy bay phóng vũ khí hay tới mục tiêu mà một tên lửa tầm xa đánh trúng.

Sự khác biệt này rất quan trọng. Một UAV tương đối nhỏ mang tên lửa tầm xa có thể tạo hiệu ứng tác chiến ở khoảng cách lớn hơn nhiều so với quãng đường bản thân nó phải bay. Ngược lại, một UAV tàng hình lớn mang vũ khí trong khoang thân có thể phải hy sinh một phần thời gian hoạt động để duy trì khả năng sống sót.

Do đó, Hải quân Mỹ dường như đang tìm kiếm một hệ thống vũ khí hoàn chỉnh, chứ không đơn thuần là một máy bay có thùng nhiên liệu lớn.

Đằng sau yêu cầu này là một bài toán chiến lược lớn hơn: làm thế nào duy trì sức mạnh của tàu sân bay trước các mạng lưới chống tiếp cận/chống xâm nhập khu vực ngày càng phát triển.

Một UAV có bán kính tác chiến 1.000 hải lý có thể cho phép tàu sân bay đứng xa hơn khỏi vùng biển được đối phương bảo vệ nghiêm ngặt, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các máy bay tiếp dầu dễ bị phát hiện và tấn công trong giai đoạn đầu của chiến dịch.

Sự phức tạp trên boong tàu

Một UAV có tầm bay xa và khả năng mang vũ khí mạnh chưa chắc đã phù hợp để hoạt động trên tàu sân bay.

Máy bay tương lai phải tương thích với hai thế hệ tàu sân bay Mỹ với các công nghệ khác nhau. Lớp Nimitz sử dụng máy phóng hơi nước và hệ thống cáp hãm truyền thống, trong khi lớp Gerald R. Ford sử dụng Hệ thống phóng máy bay điện từ (EMALS) và thiết bị hãm đà tiên tiến (AAG).

Một thiết kế chung phải chịu được lực rất lớn trong quá trình phóng và hạ cánh trên cả hai loại tàu. Những yêu cầu này tác động trực tiếp đến càng đáp, móc hãm, kết cấu thân và trọng lượng của máy bay trước khi tính tới nhiên liệu, cảm biến và vũ khí.

Môi trường nước biển ăn mòn, boong tàu chật hẹp và việc bảo dưỡng vật liệu tàng hình trên biển cũng tạo ra những yêu cầu phức tạp hơn nhiều so với UAV hoạt động từ căn cứ trên đất liền.

Đáng chú ý, UAV còn phải tự di chuyển an toàn trên boong giữa các động cơ đang hoạt động, vũ khí, đường ống nhiên liệu, phương tiện và hàng trăm nhân viên kỹ thuật, trong khi không có phi công trực tiếp quan sát môi trường xung quanh.

Điều đó có nghĩa khả năng tự hành trên boong có thể quan trọng không kém hiệu suất khí động học.

Mô hình tác chiến “người lái - không người lái” kết hợp

Nếu kế hoạch thành công, không đoàn tàu sân bay Mỹ trong tương lai có thể rất khác hiện nay.

Các máy bay có người lái tiên tiến sẽ đóng vai trò chỉ huy và thực hiện những nhiệm vụ phức tạp nhất, trong khi UAV đảm nhận các nhiệm vụ nguy hiểm hoặc cần số lượng lớn.

Một UAV có thể mang cảm biến tiến sâu vào khu vực nguy hiểm. Một chiếc khác thực hiện tác chiến điện tử. Các UAV khác mang tên lửa chống hạm hoặc vũ khí tấn công mặt đất, trong khi MQ-25 cung cấp nhiên liệu cho toàn bộ đội hình.

Trong một mô hình tác chiến như vậy, việc mất một UAV sẽ ít gây hậu quả về chính trị và nhân lực hơn so với mất một máy bay có người lái cùng phi công được đào tạo trong nhiều năm.

Quan trọng hơn, khả năng sản xuất UAV với số lượng lớn có thể giúp Hải quân Mỹ tạo ra “khối lượng tác chiến” khổng lồ mà các thiết bị đắt tiền như F-35C khó có thể đáp ứng.

Yêu cầu cung cấp thông tin ngày 14/7 chưa phải là quyết định mua sắm, và cũng chưa rõ nền tảng nào sẽ trở thành UAV chiến đấu chủ lực trên tàu sân bay Mỹ.

Tuy nhiên, những yêu cầu mà Hải quân Mỹ đặt ra đã cho thấy hướng đi tương đối rõ ràng.

Tàu sân bay tương lai sẽ không chỉ phụ thuộc vào một số lượng hạn chế tiêm kích có người lái đắt tiền. Thay vào đó, sức mạnh của nó có thể đến từ một tập hợp gồm máy bay thế hệ mới, UAV chiến đấu, máy bay tiếp dầu không người lái và các nền tảng tự hành chuyên biệt.

Trong bối cảnh tên lửa chống hạm ngày càng có tầm bắn xa hơn, yêu cầu bán kính tác chiến 1.000 hải lý cho thấy tính toán xa hơn của Hải quân Mỹ nhằm giải quyết một trong những câu hỏi quan trọng nhất đối với sức mạnh hải quân hiện đại: Làm thế nào để tàu sân bay tiếp tục tạo ra sức mạnh tấn công ở khoảng cách lớn mà không phải tiến quá gần vào vùng nguy hiểm của đối phương.

Câu trả lời của dường như đang dần hình thành: mở rộng tầm với của tàu sân bay bằng các hệ thống không người lái, phân tán rủi ro và kết hợp số lượng lớn UAV với những nền tảng có người lái tiên tiến, đi kèm phân nhiệm.

Nếu mô hình này được hiện thực hóa, đây có thể không chỉ là sự xuất hiện của một thế hệ UAV mới, mà là cuộc chuyển đổi sâu rộng nhất của phi đội tàu sân bay Mỹ từ trước tới nay.