Ngày 9/10, Bộ Tài chính Mỹ đưa ICC vào danh sách trừng phạt, mở rộng phạm vi từ các thẩm phán, công tố viên sang chính tổ chức này. Các biện pháp bao gồm phong tỏa tài sản thuộc phạm vi tài phán của Mỹ và hạn chế giao dịch với ICC. Mỹ dành thời hạn chuyển tiếp 6 tháng cho một số hoạt động liên quan.

Chính quyền Mỹ khẳng định quyết định này nhằm bảo vệ chủ quyền và công dân Mỹ trước thẩm quyền tài phán của ICC, đồng thời phản đối lệnh bắt giữ mà tòa án ban hành đối với các quan chức Israel, trong đó có Thủ tướng Benjamin Netanyahu.

Phát biểu trước báo giới, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio nhấn mạnh: “Tổng thống Trump sẽ không bao giờ cho phép ICC truy tố công dân Mỹ. Chúng tôi sẽ cấm giao dịch với tòa án này, cắt đứt nguồn lực và làm tê liệt khả năng hoạt động của họ”.

Tuy nhiên, lập trường cứng rắn của Mỹ đã vấp phải sự phản đối từ chính các đồng minh.

Ngoại trưởng 8 nước gồm Anh, Canada, Đan Mạch, Pháp, Đức, Italia, Nhật Bản và Hà Lan ra tuyên bố chung, bày tỏ sự phản đối mạnh mẽ và tái khẳng định ủng hộ tính độc lập của ICC.

Liên minh châu Âu cũng cam kết phối hợp bảo đảm hoạt động của tòa án. Trong khi đó, Liên Hợp Quốc cảnh báo quyết định của Mỹ có thể giáng một đòn nghiêm trọng vào những nỗ lực thúc đẩy công lý hình sự quốc tế.

Trước sức ép từ Mỹ, Chủ tịch ICC Tomoko Akane khẳng định tòa án sẽ không khuất phục và kêu gọi các quốc gia thành viên hành động để bảo vệ thể chế này.

“Đây không chỉ là vấn đề bảo vệ một thể chế đơn lẻ, mà còn là bảo vệ trật tự quốc tế dựa trên nền tảng pháp quyền. Tòa án không thể đơn độc hành động”, bà Tomoko nói.

Trái ngược với phản ứng từ châu Âu, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hoan nghênh quyết định của Mỹ, cho rằng ICC mang động cơ chính trị và đe dọa chủ quyền quốc gia.

Đáng chú ý, việc Mỹ yêu cầu các đồng minh kiềm chế ICC, trong khi nhiều nước khẳng định tiếp tục bảo vệ tòa án, cho thấy bất đồng không chỉ nằm ở một quyết định trừng phạt, mà còn liên quan đến cách nhìn nhận vai trò của các thiết chế tư pháp quốc tế.

Dù thời hạn chuyển tiếp 6 tháng vẫn tạo cơ hội đối thoại, quyết định của Mỹ đang đặt quan hệ với các đồng minh trước một phép thử mới: làm thế nào để dung hòa lợi ích chiến lược với cam kết bảo vệ tính độc lập của công lý quốc tế.