Theo hãng tin NBC, chiến lược này sẽ chuyển trọng tâm từ răn đe bằng các đòn tấn công hạt nhân chiến lược quy mô lớn sang xây dựng nhiều phương án tác chiến linh hoạt hơn, qua đó mở rộng các lựa chọn cho Tổng thống Mỹ trong những tình huống khủng hoảng an ninh.

Bộ Quốc phòng Mỹ đang tiến hành một cuộc rà soát lớn đối với học thuyết hạt nhân của nước Mỹ trong bối cảnh Washington đánh giá môi trường an ninh toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ Trung Quốc và Nga.

Theo NBC, cuộc rà soát do Thứ trưởng Quốc phòng phụ trách chính sách Elbridge Colby chủ trì, với mục tiêu xây dựng một chiến lược răn đe phù hợp hơn cho các kịch bản xảy ra xung đột khu vực với hai cường quốc hạt nhân này, đặc biệt trong trường hợp các đồng minh của Mỹ tại châu Âu hoặc khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương bị tấn công.

Đây được xem là một trong những điều chỉnh đáng chú ý nhất đối với chính sách hạt nhân của chính quyền Washington trong nhiều năm qua, phản ánh sự chuyển dịch trọng tâm từ các mối đe dọa khu vực sang cạnh tranh chiến lược với các đối thủ ngang tầm.

“Phương án đáng tin cậy” nhằm vào Trung Quốc và Nga

Theo các quan chức am hiểu quá trình xây dựng học thuyết, mục tiêu của kế hoạch không phải là mở rộng vai trò của vũ khí hạt nhân trong chiến tranh, mà là giúp Tổng thống Donald Trump có thêm nhiều phương án ứng phó nếu xảy ra khủng hoảng với Nga hoặc Trung Quốc.

Một quan chức cấp cao Bộ Quốc phòng Mỹ cho biết Washington cần những “phương án hạt nhân đáng tin cậy”, qua đó tăng cường hiệu quả của cơ chế răn đe mở rộng đối với các đồng minh.

Với quan điểm này, nếu chỉ dựa vào khả năng đáp trả bằng các đòn tấn công hạt nhân chiến lược quy mô lớn, Mỹ có thể rơi vào tình thế chỉ còn hai lựa chọn cực đoan: hoặc không phản ứng bằng hạt nhân, hoặc tiến hành một cuộc tấn công có nguy cơ dẫn tới chiến tranh hạt nhân toàn diện.

Do đó, việc bổ sung các lựa chọn linh hoạt hơn được cho là sẽ tăng khả năng răn đe và tạo thêm dư địa cho giới lãnh đạo Mỹ trong xử lý khủng hoảng.

Điều đó cũng đồng nghĩa với việc vũ khí hạt nhân chiến thuật sẽ giữ vai trò lớn hơn trong kho vũ khí của Mỹ.

Để thực hiện mục tiêu, bản rà soát đề xuất tăng cường dự trữ và năng lực tác chiến của các loại vũ khí hạt nhân chiến thuật - những đầu đạn có sức công phá nhỏ hơn và tầm bắn ngắn hơn so với lực lượng hạt nhân chiến lược hiện nay.

Bản thân Thứ trưởng Elbridge Colby từ lâu cho rằng học thuyết hạt nhân của Mỹ đang phụ thuộc quá nhiều vào các loại tên lửa đạn đạo xuyên lục địa và các hệ thống có sức hủy diệt rất lớn.

Tuy nhiên, theo ông, trong các cuộc khủng hoảng khu vực liên quan tới Trung Quốc hoặc Nga, việc đe dọa sử dụng những loại vũ khí này có thể thiếu tính thuyết phục, bởi hậu quả sẽ quá nghiêm trọng khiến giới lãnh đạo Mỹ khó có khả năng lựa chọn.

Ngược lại, các loại vũ khí hạt nhân chiến thuật được cho là sẽ tạo ra nhiều phương án phản ứng linh hoạt hơn đối với các mục tiêu quân sự trên chiến trường mà không nhất thiết dẫn tới một cuộc trao đổi hạt nhân quy mô lớn.

Theo một quan chức Bộ Quốc phòng Mỹ, nếu muốn duy trì hiệu quả của cơ chế răn đe mở rộng, Washington cần sở hữu những năng lực hạt nhân mà giới lãnh đạo “có thể cân nhắc sử dụng trong thực tế”, thay vì chỉ dựa vào các lựa chọn quá cực đoan.

Sẽ có ngưỡng sử dụng vũ khí hạt nhân mới

Đề xuất mới cũng làm dấy lên nhiều ý kiến trái chiều trong giới chiến lược.

Những người ủng hộ cho rằng khi Trung Quốc và Nga đều đang hiện đại hóa lực lượng hạt nhân, Mỹ cũng cần điều chỉnh học thuyết để duy trì khả năng răn đe đáng tin cậy đối với hai đối thủ này.

Ở chiều ngược lại, nhiều chuyên gia lo ngại việc đưa vũ khí hạt nhân chiến thuật vào kế hoạch tác chiến thường xuyên có thể vô tình làm giảm ngưỡng sử dụng vũ khí hạt nhân trong các cuộc xung đột thông thường.

Một số ý kiến khác cảnh báo nếu quá chú trọng các loại vũ khí hạt nhân chiến thuật, Washington có thể làm suy giảm vai trò của lực lượng hạt nhân chiến lược - vốn là nền tảng của chính sách răn đe hạt nhân Mỹ suốt nhiều thập kỷ.

Đề xuất của Lầu Năm Góc cũng đã vấp phải sự phản đối từ một số nghị sĩ và trợ lý Quốc hội, những người cho rằng kế hoạch này chưa phản ánh đúng mong muốn của Tổng thống Donald Trump về việc tăng cường sức mạnh răn đe hạt nhân của Mỹ.

Tuy nhiên, về tổng thể, cuộc rà soát lần này cho thấy Washington đang điều chỉnh tư duy răn đe hạt nhân để thích ứng với môi trường cạnh tranh giữa các cường quốc.

Nếu được thông qua, học thuyết mới sẽ đánh dấu bước chuyển đáng chú ý trong chính sách hạt nhân của Mỹ: từ mô hình răn đe chủ yếu dựa trên kịch bản hủy diệt quy mô lớn sang xây dựng các phương án đáp trả đối thủ linh hoạt hơn trong những kịch bản xung đột với Trung Quốc và Nga.

Điều này được dự báo sẽ khiến cán cân răn đe hạt nhân toàn cầu biến đổi trong những năm tới, không chỉ tại châu Âu mà còn ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, nơi cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn đang ngày càng gia tăng.