Sau khi được cho là đã mất hàng chục chiếc MQ-9 Reaper trong các hoạt động tác chiến liên quan đến Iran, Không quân Mỹ (USAF) ngày 5/6 xác nhận với tạp chí The War Zone (TWZ) rằng lực lượng này có kế hoạch mua lại một số lượng chưa được tiết lộ các máy bay MQ-9A Block 5 chưa sử dụng từ nhà sản xuất General Atomics.

Tuy nhiên, General Atomics cho biết hiện họ chỉ còn chưa đến 10 chiếc MQ-9A mới có thể cung cấp. Điều này đặt ra câu hỏi về khả năng Không quân Mỹ tìm kiếm thêm nguồn thay thế ở đâu trong bối cảnh dây chuyền sản xuất dòng máy bay này đã dừng hoạt động.

Diễn biến trên tiếp tục làm dấy lên những lo ngại về khả năng của Không quân Mỹ trong việc nhanh chóng bù đắp các khoảng trống năng lực do những tổn thất tại Iran và các chiến dịch khác ở Trung Đông gây ra. Tổng giá trị số UAV MQ-9 Reaper bị bắn hạ được ước tính lên tới khoảng 1 tỷ USD.

Đáng chú ý, dù lãnh đạo Không quân Mỹ gần đây đánh giá MQ-9 Reaper là “có lẽ là khí tài giá trị nhất” trong chiến dịch không kích nhằm vào Iran, loại máy bay không người lái này vẫn đang đối mặt với nhiều hoài nghi từ chính giới chức quân đội Mỹ. Các quan chức đã nhiều lần đặt câu hỏi về khả năng sống sót của MQ-9 trong môi trường tác chiến hiện đại cũng như giá trị của nó trong các chiến dịch tương lai.

Không quân Mỹ từng thực hiện một số nỗ lực nhằm tìm kiếm mẫu máy bay kế nhiệm MQ-9 nhưng chưa thành công. Hiện lực lượng này đang ở giai đoạn đầu của một chương trình mới mang tên “MQ-9 Next”. Tuy nhiên, sẽ mất nhiều năm nữa, thậm chí lâu hơn, trước khi chương trình này đi vào hoạt động thực tế. Trong thời gian đó, Mỹ vẫn phải tìm cách bổ sung các máy bay MQ-9 hiện có.

Người phát ngôn của Không quân Mỹ cho biết: “USAF dự định mua một số máy bay MQ-9A Block 5 chưa sử dụng từ General Atomics. Một số máy bay đã được sản xuất theo các đơn đặt hàng dự kiến từ những khách hàng khác nhưng hiện không còn nhu cầu sử dụng. Những chiếc máy bay này hiện vẫn thuộc sở hữu của General Atomics”.

Theo người phát ngôn, Không quân Mỹ đã được cấp kinh phí để bắt đầu quá trình mua sắm.

Tổn thất lớn tại Trung Đông

Thông tin trên được đưa ra sau khi Trung tướng David Tabor, Phó Tham mưu trưởng phụ trách Kế hoạch và Chương trình của Không quân Mỹ, điều trần trước Quốc hội hôm 13/5 về kế hoạch bù đắp các tổn thất trong chiến đấu.

Ông Tabor khi đó cho biết: “Chúng tôi đang xem xét mọi phương án để mua lại càng nhiều MQ-9A càng tốt trong thời điểm hiện nay. Đây là nỗ lực ngắn hạn nhằm nhanh chóng bổ sung lực lượng ngay trong năm tài khóa này”.

Theo ông Tabor, tổng số MQ-9A trong biên chế Không quân Mỹ hiện đã giảm xuống còn 135 chiếc. Trong khi đó, các tài liệu ngân sách chính thức cho thấy lực lượng này sở hữu 165 chiếc MQ-9 vào đầu năm tài khóa 2026, bắt đầu từ ngày 1/10/2025. Con số này vốn đã giảm mạnh so với 231 chiếc vào đầu năm tài khóa 2025.

Số lượng chính xác MQ-9A mà Mỹ đã mất trong các chiến dịch tại Trung Đông kể từ tháng 1/2025 hiện chưa được công bố, nhưng được cho là rất đáng kể. Air & Space Forces Magazine dẫn các nguồn tin am hiểu vấn đề cho hay Mỹ đã mất gần 30 chiếc MQ-9 Reaper trong khuôn khổ Chiến dịch Epic Fury nhằm vào Iran tính đến tháng 5 năm nay.

Con số này chưa bao gồm hàng chục chiếc Reaper khác được cho là đã bị bắn hạ trong các chiến dịch chống lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn tại Yemen trong khoảng một năm trở lại đây.

Trong phiên điều trần trước Quốc hội, Trung tướng Tabor không đưa ra số liệu chính thức về tổn thất nhưng thừa nhận Không quân Mỹ “quan ngại về mức độ hao hụt” của phi đội MQ-9.

Nguồn cung khan hiếm

Dù nhu cầu cấp bách, General Atomics cho biết số lượng MQ-9A còn có thể cung cấp hiện rất hạn chế. Người phát ngôn của hãng, ông C. Mark Brinkley, cho biết: “Tính cả các linh kiện sẵn có để lắp ráp máy bay mới và những chiếc Reaper thuộc sở hữu công ty đã có một số giờ bay nhất định, hiện có chưa đến 10 chiếc MQ-9A ‘mới’ sẵn sàng cung cấp cho bất kỳ khách hàng nào trên thế giới”.

Ông Brinkley cho biết thêm vẫn còn một số MQ-9 đã ngừng hoạt động và về lý thuyết có thể được khôi phục để tiếp tục phục vụ.

Tuy nhiên, Không quân Mỹ khó có thể tìm thấy thêm MQ-9 trong các kho lưu trữ. Người phát ngôn của lực lượng này cho biết Nhóm Bảo dưỡng và Tái tạo Hàng không Vũ trụ số 309 (AMARG), còn được gọi là “Nghĩa địa máy bay”, hiện không lưu trữ bất kỳ chiếc MQ-9 nào và cũng chưa từng phục hồi loại UAV này để đưa trở lại hoạt động.

Hiện MQ-9A đã ngừng sản xuất. General Atomics đã chuyển sang chế tạo dòng MQ-9B với nhiều biến thể khác nhau. Dù là phiên bản phát triển từ Reaper, MQ-9B có nhiều thay đổi đáng kể về thiết kế. Nếu Không quân Mỹ muốn mua thêm máy bay thuộc dòng MQ-9 trong tương lai gần, nhiều khả năng họ sẽ phải đặt hàng phiên bản MQ-9B và chờ phân bổ trong kế hoạch sản xuất hiện tại.

Tận dụng phụ tùng từ MQ-1 Predator

Trong một nỗ lực khác nhằm duy trì số lượng MQ-9 hoạt động, Không quân Mỹ cho biết họ đang tận dụng các phụ tùng từ dòng MQ-1 Predator đã ngừng phục vụ từ năm 2020. Theo người phát ngôn của lực lượng này, hơn 50 chiếc MQ-1 đã được chuyển tới AMARG và bị tháo dỡ để lấy linh kiện phục vụ công tác bảo dưỡng MQ-9.

Vấn đề liên quan đến MQ-1 thu hút sự chú ý trở lại vào tuần trước sau khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận một máy bay không người lái “MQ-1” đã bị Iran bắn hạ. Thông tin này làm dấy lên đồn đoán rằng quân đội Mỹ có thể đã tái triển khai dòng Predator do thiếu hụt MQ-9 Reaper.

Ban đầu, Không quân Mỹ từ chối xác nhận có mất máy bay MQ-1 hay không, đồng thời cho biết CENTCOM là cơ quan phụ trách cung cấp thông tin liên quan. Tuy nhiên, ngày 5/6, lực lượng này cho biết ngoài số MQ-1 được dùng làm nguồn phụ tùng, còn có 20 chiếc đã được chuyển giao cho Hải quân Mỹ.

Theo đánh giá trước đó của TWZ, chiếc máy bay bị bắn hạ nhiều khả năng là MQ-1C Gray Eagle - một mẫu máy bay không người lái có liên quan nhưng khác biệt với Predator và hiện vẫn đang phục vụ trong biên chế Lục quân Mỹ. CENTCOM đến nay vẫn chưa công bố cụ thể chiếc MQ-1 bị bắn hạ là biến thể nào.

Dù vậy, việc Không quân Mỹ phải gấp rút tìm kiếm thêm MQ-9 Reaper cho thấy giá trị chiến thuật của loại máy bay không người lái có khả năng hoạt động ở độ cao lớn, thời gian bay kéo dài, vừa thực hiện nhiệm vụ trinh sát vừa có thể triển khai hỏa lực tấn công, bất chấp tốc độ bay tương đối chậm của nó.