Năng lực tên lửa của Iran

"Năng lực tên lửa đạn đạo của Iran đã bị phá hủy nghiêm trọng. Hải quân của họ được đánh giá là đã bị vô hiệu hóa. Iran mất hoàn toàn ưu thế trên không. Chiến dịch Epic Fury đang thu về những kết quả to lớn", Nhà Trắng tuyên bố hôm 14/3 khi nói về chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel.

Ngày 15/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo các lực lượng của Mỹ đã giáng một đòn nặng nề, làm suy giảm đáng kể năng lực sản xuất máy bay không người lái của Iran. Tuy nhiên, đến chiều 16/3, Qatar thông báo đã đánh chặn thành công một loạt tên lửa mà Iran phóng về phía quốc gia này. Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Bahrain cũng đồng loạt phát đi cảnh báo.

Diễn biến này đặt ra câu hỏi: liệu năng lực tên lửa của Iran đã thực sự bị suy giảm nghiêm trọng hay chưa và bằng cách nào nước này vẫn có thể tiếp tục tấn công các nước láng giềng cũng như Israel?

Thực tế cho thấy số lượng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) mà Iran sử dụng để đáp trả nhằm vào Israel và các nước khác trong khu vực đã giảm mạnh kể từ khi xung đột nổ ra. Trong 24 giờ đầu tiên của cuộc chiến, Iran đã phóng tổng cộng 167 tên lửa (bao gồm tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình) cùng 541 UAV nhằm vào UAE. Tuy nhiên, theo thống kê của Al Jazeera dựa trên các tuyên bố từ Bộ Quốc phòng UAE, đến ngày thứ 15 của cuộc xung đột, con số này giảm xuống chỉ còn 4 tên lửa và 6 UAV.

Các đợt tấn công nhằm vào Israel cũng suy giảm rõ rệt. Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc gia, số lượng đạn phóng từ gần 100 quả trong hai ngày đầu đã giảm xuống chỉ còn ở mức một chữ số trong những ngày gần đây. Tuần trước, Lầu Năm Góc cho biết số vụ phóng tên lửa đã giảm tới 90% so với ngày đầu giao tranh, trong khi các cuộc tấn công bằng UAV giảm 86%.

Kho tên lửa của Iran lớn đến mức nào và đã bị tổn thất ra sao?

Theo đánh giá năm 2022 của Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia, Iran sở hữu kho tên lửa đạn đạo lớn nhất khu vực. Dù không có số liệu chính thức, các báo cáo tình báo Israel ước tính nước này từng có khoảng 3.000 tên lửa nhưng đã giảm xuống còn khoảng 2.500 quả sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày hồi tháng 6/2025.

Một trọng tâm trong chiến lược của Mỹ và Israel là truy tìm và phá hủy các bệ phóng tên lửa của Iran. Viện Nghiên cứu Chiến tranh dẫn lời một quan chức quân sự cấp cao của Israel cho biết nước này đã vô hiệu hóa 290 bệ phóng trong tổng số ước tính từ 410 đến 440 bệ phóng của Iran.

Tuy vậy, Iran là một quốc gia có diện tích rộng lớn và nếu không có lực lượng bộ binh hiện diện trên thực địa, việc loại bỏ hoàn toàn năng lực phóng tên lửa của Tehran là rất khó, ngay cả khi Mỹ và Israel gần như kiểm soát hoàn toàn không phận Iran, ông David Des Roches, Phó Giáo sư tại Viện Quốc phòng Quốc gia ở Washington DC cho hay.

“Việc xác định các bệ phóng không hề đơn giản. Những gì chúng ta thấy là các tên lửa được cất giấu tại những địa điểm bí mật hoặc những nơi trước đây không liên quan đến quân sự, khi mức độ giám sát còn thấp hơn", ông Des Roches nói thêm.

Theo ông Des Roches, việc tần suất phóng tên lửa của Iran giảm chủ yếu do lực lượng nước này đã mất khả năng tiến hành các đợt tấn công quy mô lớn. Thay vào đó, Tehran chuyển sang phóng nhỏ giọt tên lửa.

“Về mặt quân sự, các hành động này không mang ý nghĩa đáng kể. Đây là kiểu "hỏa lực quấy rối", nhằm làm quá tải hệ thống cảnh báo của các nước lân cận và gây tâm lý hoang mang", ông Des Roches nhận định.

Chiến lược của Iran là gì?

Theo ông Hamidreza Azizi, chuyên gia về Iran và là nghiên cứu viên thỉnh giảng tại Viện Các vấn đề An ninh và Quốc tế Đức, tính toán cốt lõi của Tehran là các quốc gia vùng Vịnh và Israel có thể cạn kiệt năng lực phòng thủ trước khi Iran cạn tên lửa.

“Có thể Iran đang theo đuổi một cuộc chiến tiêu hao", ông Hamidreza Azizi nhận định, khi chỉ ra rằng số lượng vũ khí được phóng đi mỗi ngày đã giảm nhưng vẫn duy trì đều đặn.

Dù Mỹ và Israel đã thành công trong việc phá hủy một số bệ phóng và căn cứ tên lửa lớn, Iran đã phân tán hệ thống chỉ huy, đồng thời dựa nhiều hơn vào các bệ phóng cơ động, vốn khó bị phát hiện và tấn công hơn.

“Đây là cuộc đua về thời gian”, ông Azizi nhấn mạnh.

Các chuyên gia cho rằng trong cuộc đua này, Iran tin rằng họ vẫn có cơ hội. Muhanad Seloom, Phó giáo sư về nghiên cứu an ninh tại Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha, đánh giá: “Vấn đề không phải là bạn phóng bao nhiêu tên lửa mà là bạn duy trì được mối đe dọa lâu dài. Chỉ cần một UAV lọt qua cũng đủ phá vỡ cảm giác an toàn".

Iran từ lâu đã có kinh nghiệm sản xuất các loại UAV giá rẻ nhưng hiệu quả. Điển hình là dòng Shahed-136, có thể được chế tạo nhanh chóng với số lượng lớn trong các nhà máy tương đối đơn giản, đồng thời có thể phóng hàng loạt để gây quá tải hệ thống phòng không. Loại UAV này cũng không cần bệ phóng phức tạp - vốn là yếu tố dễ trở thành mục tiêu trong các cuộc không kích. Với tốc độ khoảng 185 km/h, Shahed có thể bị trực thăng bắn hạ, song trên thực tế, nhiều chiếc vẫn vượt qua được hệ thống phòng không của Mỹ và các nước vùng Vịnh.

Chỉ riêng trong ngày 16/3, một loạt sự cố liên quan đến UAV và tên lửa đã được ghi nhận. Một vụ cháy xảy ra gần sân bay quốc tế Dubai làm gián đoạn tạm thời các chuyến bay; một cuộc tấn công UAV khác gây hỏa hoạn tại khu công nghiệp Fujairah (UAE); còi báo động vang lên tại miền Trung Israel do một tên lửa phóng từ Iran và tại Eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển khoảng 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu, hàng trăm tàu thuyền bị đình trệ do lo ngại bị tấn công, dù số vụ tấn công thực tế còn hạn chế. Kể từ khi xung đột nổ ra, một hệ thống theo dõi hàng hải đã ghi nhận khoảng 20 sự cố liên quan đến tàu thuyền.

Theo các chuyên gia, đây là một phần trong học thuyết phòng thủ dựa trên chiến tranh bất đối xứng của Iran trước các đối thủ vượt trội về quân sự như Mỹ và Israel. Trong đó, bên yếu hơn - ở đây là Iran sử dụng các phương thức tác chiến phi truyền thống nhằm bào mòn đối phương, tấn công vào các cơ sở hạ tầng then chốt để gây thiệt hại kinh tế.

Cuộc chiến tại Iran đã đẩy giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng, khiến thị trường toàn cầu rơi vào trạng thái bất ổn. Qatar - quốc gia xuất khẩu khí tự nhiên lớn thứ hai thế giới vẫn đóng cửa hoạt động sản xuất; công ty dầu khí quốc gia Bahrain đã tuyên bố tạm ngừng các lô hàng do các yếu tố ngoài tầm kiểm soát, trong khi sản lượng khai thác tại các mỏ dầu chủ chốt ở miền Nam Iraq đã sụt giảm tới 70%.

Theo Vali Nasr - Giáo sư quan hệ quốc tế và nghiên cứu Trung Đông tại Đại học Johns Hopkins, nếu Iran tiếp tục đẩy giá dầu tăng cao, “thiệt hại gây ra cho Mỹ có thể ngang bằng hoặc thậm chí lớn hơn so với các đợt không kích của Mỹ nhằm vào Iran".