Vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran về một thỏa thuận hòa bình toàn diện đã kết thúc, dù từng có nguy cơ đổ vỡ giữa chừng. Một tuyên bố chung được hai quốc gia trung gian là Qatar và Pakistan công bố sau đàm pháncho biết, Mỹ và Iran đã nhất trí về một lộ trình hướng tới một thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày.

Nhất trí các bước đi tiếp theo

Theo Bộ Ngoại giao Qatar, các cuộc đàm phán kỹ thuật sẽ tiếp tục trong tuần này tại khu nghỉ dưỡng trên núi Buergenstock thuộc sở hữu của Qatar ở Thụy Sĩ.

Các bên cũng đã nhất trí về một cơ chế để chấm dứt giao tranh ở Lebanon và mở một đường dây liên lạc để giúp đảm bảo an toàn cho các tàu thương mại đi qua eo biển đang tranh chấp, tuyên bố cho biết.

Cuộc họp bắt đầu vào ngày Chủ nhật 21/6 và kéo dài tới rạng sáng 22/6 với sự tham gia của Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance và các quan chức Iran. Vòng đàm phán này diễn ra theo khuôn khổ của bản ghi nhớ đạt được tuần trước nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn mong manh từ tháng 4 thêm ít nhất 60 ngày nữa.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi cho biết nước này đã đạt được các miễn trừ cho việc xuất khẩu dầu và hóa dầu, việc giải phóng một số tài sản bị đóng băng và việc khởi động kế hoạch tái thiết và phát triển cho Iran.

Trong khi đó, Nhà Trắng không đưa ra bình luận khi được hỏi liệu các cuộc đàm phán đã kết thúc hay chưa.

Cuộc đàm phán tưởng chừng đã đổ vỡ khi vừa chính thức khai mạc vào ngày 21/6, sau các bình luận của Tổng thống Donald Trump. Trong đó, ông Trump đe dọa các quan chức Iran rằng “các ông sẽ không còn đất nước” nếu họ cố gắng đóng cửa eo biển một lần nữa. Ông Trump cũng nhắc lại tuyên bố trước đó rằng Mỹ có thể tiếp quản tuyến hàng hải này và thậm chí áp dụng các khoản phí quá cảnh riêng.

Các nguồn tin từ Mỹ và Iran đưa ra những mô tả khác nhau về diễn biến đàm phán tại Thụy Sĩ.

Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran dẫn lời một nguồn tin am hiểu tình hình cho biết sau khi các phát biểu đe dọa của ông Trump được công khai, phái đoàn Iran đã từ chối quay trở lại phòng họp, mặc dù các thông điệp vẫn tiếp tục được trao đổi thông qua các nhà trung gian Pakistan và Qatar.

Theo nguồn tin này, phía Iran nhấn mạnh rằng việc bắt đầu các cuộc thương lượng thực chất về chương trình hạt nhân chỉ có thể diễn ra sau khi những nội dung khác trong bản ghi nhớ được thực thi, bao gồm giải phóng tài sản bị phong tỏa và việc Mỹ cấp các miễn trừ cho phép Iran xuất khẩu dầu mỏ.

Tuy nhiên, một nhà ngoại giao Mỹ tham gia đàm phán khẳng định với hãng tin Reuters rằng phái đoàn Iran chưa từng bỏ ra khỏi phòng họp, vẫn tiếp tục đàm phán đến tận đêm khuya. “Chúng tôi đã trao đổi về eo biển Hormuz, Lebanon, vấn đề hạt nhân và các chi tiết triển khai bản ghi nhớ, cùng nhiều chủ đề khác”, nguồn tin ngoại giao Mỹ cho biết.

Sau khi vòng đàm phán cấp cao đầu tiên kết thúc sáng 22/6, các nhân viên kỹ thuật của hai bên đã ở lại để tiến hành các bước thảo luận tiếp theo.

Vướng mắc Hormuz và Lebanon

Theo thỏa thuận sơ bộ ký tuần trước, các bên hướng tới việc mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz - điểm nghẽn quan trọng đối với hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu. Đồng thời,chấm dứt mọi hành động thù địch, bao gồm cả tại Lebanon - nơi Israel vẫn tiến hành các cuộc không kích trong khi lực lượng Hezbollah, đồng minh của Iran, tiếp tục tấn công các mục tiêu của Israel.

Iran cho rằng Mỹ đã không thực hiện cam kết chấm dứt giao tranh tại Lebanon, vì vậy, Tehran tuyên bố cuối tuần qua rằng nước này tiếp tục ngăn chặn hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz và khẳng định các cuộc đàm phán ngày 21/6 sẽ không đề cập đến những vấn đề cốt lõi như chương trình hạt nhân của Iran.

Trong khi đó, tại Mỹ, Tổng thống Trump tiếp tục cảnh báo sẽ nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran nếu Tehran không kiềm chế các lực lượng đồng minh của mình.

Tuy nhiên, trái ngược với những tuyên bố cứng rắn của ông Trump, Phó Tổng thống JD Vance cho biết Tổng thống Trump “đã yêu cầu chúng tôi mở ra một chương mới nhằm chuyển đổi quan hệ với người dân Iran”.

Một nhà ngoại giao Mỹ cho biết các cuộc thảo luận trong ngày Chủ nhật (20/6) cũng tập trung vào việc “làm rõ những thông điệp gây nhầm lẫn từ phía Iran liên quan đến eo biển Hormuz và xây dựng các cơ chế giảm leo thang nhằm bảo đảm tuyến hàng hải này luôn được mở hoàn toàn”.

Dù một lệnh ngừng bắn mới tại Lebanon đã được công bố ngày 19/6, nhưng giao tranh trên thực địa vẫn chưa có dấu hiệu chấm dứt. Trong ngày 20/6, Iran tuyên bố rằng do tình hình chiến sự tiếp diễn, nước này đã tái áp đặt việc đóng cửa eo biển Hormuz. Việc phong tỏa kéo dài gần 4 tháng trước đó đã gây ra sự gián đoạn lớn nhất trong lịch sử đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Các quan chức Mỹ bác bỏ nhận định rằng eo biển đã bị đóng hoàn toàn, song dữ liệu vận tải thương mại cho thấy hoạt động hàng hải tại đây đã bị ảnh hưởng đáng kể.

Theo dữ liệu từ công ty phân tích Kpler, chỉ có 5 tàu đi qua eo biển Hormuz trong ngày 21/6, giảm mạnh so với 26 tàu được ghi nhận một ngày trước đó. Tuy nhiên, dữ liệu này có thể chưa bao gồm các tàu tắt hệ thống nhận dạng tự động khi di chuyển trong khu vực vịnh Ba Tư.

Còn hãng thông tấn Fars của Iran dẫn lời một nguồn tin quân sự cho biết từ ngày 21/6, Tehran đã ngừng cấp phép mới cho các tàu thuyền đi qua eo biển cho đến khi có thông báo tiếp theo.