Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết các cuộc đàm phán kỹ thuật dự kiến sẽ bắt đầu ngay trong cuối tuần này và thời hạn 60 ngày được quy định trong bản ghi nhớ chính thức được tính từ ngày 18/6.

Theo văn bản 14 điểm mang tên "Bản ghi nhớ Islamabad", Mỹ và Iran cam kết chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn mọi hoạt động quân sự chống lại nhau. Hai bên đồng thời cam kết tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau và không can thiệp vào công việc nội bộ.

Tuy nhiên, điều gây chú ý nhất là hàng loạt cam kết mà Washington đưa ra nhằm đổi lấy việc Tehran mở lại tuyến hàng hải chiến lược tại eo biển Hormuz.

Theo thỏa thuận, Mỹ sẽ từng bước dỡ bỏ phong tỏa trên biển trong vòng 30 ngày, không triển khai thêm lực lượng quân sự trong khu vực và cam kết tiến tới dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt đối với Iran trong khuôn khổ thỏa thuận cuối cùng.

Washington cũng đồng ý cấp các giấy miễn trừ cần thiết để Iran nối lại xuất khẩu dầu thô, các sản phẩm dầu mỏ và các giao dịch tài chính liên quan ngay sau khi bản ghi nhớ có hiệu lực. Ngoài ra, Mỹ cam kết tạo điều kiện để Tehran tiếp cận các nguồn tài sản và quỹ bị phong tỏa ở nước ngoài.

Đáng chú ý, Mỹ cùng các đối tác khu vực còn cam kết xây dựng một chương trình tái thiết và phát triển kinh tế dành cho Iran với quy mô tối thiểu 300 tỷ USD, một trong những khoản hỗ trợ kinh tế lớn nhất từng được đề cập trong các cuộc đàm phán giữa hai nước.

Đổi lại, Iran cam kết không phát triển hoặc sở hữu vũ khí hạt nhân, duy trì nguyên trạng chương trình hạt nhân hiện nay trong thời gian đàm phán và bảo đảm việc lưu thông an toàn của các tàu thương mại qua eo biển Hormuz trong ít nhất 60 ngày.

Tuy nhiên, những nội dung khó khăn nhất vẫn được để ngỏ. Hai bên chưa đạt được thỏa thuận về tương lai chương trình làm giàu uranium của Iran, số phận kho uranium đã được làm giàu, lộ trình dỡ bỏ trừng phạt cũng như cơ chế quản lý lâu dài đối với eo biển Hormuz.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết các cuộc đàm phán tiếp theo sẽ quyết định tương lai của eo biển Hormuz sau thời hạn 60 ngày. Trong khi đó, nhiều chuyên gia cho rằng khoảng thời gian hai tháng là quá ngắn để giải quyết những bất đồng tồn tại suốt nhiều thập kỷ giữa Washington và Tehran.

Dù vậy, việc hai bên nhất trí ngừng bắn và quay trở lại bàn đàm phán được xem là bước đột phá lớn nhất trong quan hệ Mỹ - Iran trong nhiều năm qua, đồng thời giúp giảm đáng kể nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu sau khi eo biển Hormuz được mở cửa trở lại.

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng những điều khoản quan trọng nhất của thỏa thuận hiện vẫn chưa được giải quyết. Bản ghi nhớ chỉ xác lập khuôn khổ chính trị cho các cuộc đàm phán tiếp theo, trong khi các vấn đề cốt lõi vốn là nguyên nhân dẫn đến căng thẳng kéo dài nhiều năm giữa Washington và Tehran vẫn được để lại cho giai đoạn thương lượng cuối cùng.

Trong số đó, tương lai chương trình làm giàu uranium của Iran được xem là trở ngại lớn nhất. Văn bản chỉ nêu nguyên tắc Iran không phát triển vũ khí hạt nhân và hai bên sẽ tiếp tục thảo luận về số phận lượng uranium đã được làm giàu cũng như nhu cầu hạt nhân dân sự của Tehran. Điều này đồng nghĩa với việc Mỹ đã tạm thời gác lại yêu cầu Iran phải ngay lập tức chấm dứt các hoạt động làm giàu uranium, trong khi Tehran cũng chưa đưa ra bất kỳ cam kết cụ thể nào về việc cắt giảm năng lực hạt nhân hiện nay.

Một điểm đáng chú ý khác là vấn đề trừng phạt. Mặc dù Mỹ cam kết hướng tới việc dỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt đối với Iran, song lộ trình thực hiện sẽ phải được hai bên thống nhất trong các cuộc đàm phán sắp tới. Đây được xem là bài toán đặc biệt phức tạp khi nhiều biện pháp trừng phạt đã được áp đặt trong nhiều năm và liên quan đến cả các quy định của Quốc hội Mỹ cũng như các cơ chế quốc tế.

Bên cạnh đó, cam kết xây dựng gói tái thiết và phát triển kinh tế trị giá tối thiểu 300 tỷ USD dành cho Iran cũng đang gây nhiều tranh luận. Một số chuyên gia nhận định đây là tín hiệu cho thấy Washington sẵn sàng sử dụng các lợi ích kinh tế để thúc đẩy tiến trình hòa bình, song cũng đặt ra câu hỏi về nguồn tài chính, cơ chế triển khai và mức độ chấp nhận của các đồng minh trong khu vực.

Đối với thị trường năng lượng toàn cầu, thỏa thuận bước đầu đã mang lại hiệu ứng tích cực khi nguy cơ gián đoạn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz được giảm đáng kể. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo bất kỳ đổ vỡ nào trong tiến trình đàm phán 60 ngày tới cũng có thể khiến căng thẳng quay trở lại và tiếp tục đe dọa tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới này.

Chính vì vậy, nhiều nhà phân tích nhận định thỏa thuận vừa đạt được mới chỉ là bước khởi đầu. Thành công thực sự sẽ phụ thuộc vào khả năng hai bên thu hẹp khác biệt về hạt nhân, trừng phạt và an ninh khu vực trong vòng hai tháng tới, điều mà cho đến nay vẫn là một thách thức rất lớn đối với cả Washington và Tehran.