Logistics xanh từ dàn trải sang tập trung

Ông Phạm Quốc Long, Chủ tịch Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải Việt Nam (Visaba) cho rằng, một nghịch lý hiện nay là hàng hóa được sản xuất tại ĐBSCL nhưng container rỗng lại tập trung ở TP.HCM. Khi DN xuất khẩu muốn có container rỗng phải chuyển từ TP. HCM về làm phát sinh chi phí vận chuyển.

Do đó, việc hình thành các bãi chứa container rỗng tại vùng ĐBSCLgiúp DN giảm chi phí logistics, đồng thời giảm áp lực lên hệ thống cảng TP.HCM và các tuyến đường bộ kết nối. Tuy nhiên, để thu hút các hãng tàu đưa container rỗng về ĐBSCL, cần có chính sách ưu đãi về đất đai, phí cầu bến để thu hút các hãng tàu lớn thiết lập bãi chứa container rỗng tại ĐBSCL.

Đây là một trong những giải pháp giảm chi phí logistics trong xuất khẩu. Trong tương lai, việc phát triển logistics hiện đại đòi hỏi đội ngũ lao động phải có kỹ năng vận hành cảng, kho bãi, chứng từ quốc tế, thương mại điện tử và tiêu chuẩn xanh.

Ông Phạm Quốc Long đề xuất, TP Cần Thơ phối hợp với các trường đại học và DN triển khai đào tạo theo nhu cầu thực tế, gắn đào tạo với cam kết tuyển dụng; đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo ngắn hạn, cấp chứng chỉ nghề logistics theo chuẩn quốc tế.

“Cần Thơ cần sớm đầu tư trung tâm logistics cấp vùng đặt tại các vị trí kết nối trực tiếp cảng biển, cao tốc. Trong đó cần xem xét mô hình trung tâm logistics tầng cao để tối ưu quỹ đất - xu hướng đang được áp dụng phổ biến tại các quốc gia phát triển trong khu vực. Cùng đó, Cần Thơ phát triển tuyến vận tải xanh trước yêu cầu giảm phát thải, không còn cách gì khác là tăng cường vận tải thủy nội địa và vận tải ven biển”, ông Long nêu vấn đề.

Phát triển logistics là một trong những điều kiện quan trọng để khu vực kinh tế tư nhân ĐBSCL nâng cao năng lực cạnh tranh. Hiện nay, trong điều kiện nguồn lực địa phương có hạn, đầu tư công cần được tập trung vào những hạ tầng mà doanh nghiệp đang thiếu và cần nhất, nhất là đối với các doanh nghiệp chế biến nông sản, thủy sản.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI cho rằng, đầu tư phát triển logistics cần được xem là một phần của chính sách hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân, thay vì chỉ nhìn nhận đơn thuần là đầu tư hạ tầng giao thông. Đặc biệt, với ĐBSCL là vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa lớn, việc nâng cao năng lực logistics có ý nghĩa trực tiếp đối với giá thành và giá trị sản phẩm. Hạ tầng logistics thuận lợi không chỉ giúp DN giảm chi phí vận chuyển, bảo quản mà còn tạo điều kiện để nông sản được tổ chức theo chuỗi, nâng cao chất lượng và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của các thị trường xuất khẩu.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, đầu tư công vào logistics cần chuyển từ tư duy đầu tư dàn trải sang tập trung vào những “điểm nghẽn” có khả năng tạo tác động lan tỏa lớn, nhất là hệ thống kho lạnh, trung tâm logistics, kết nối giao thông đa phương thức và hạ tầng phục vụ trực tiếp các vùng sản xuất, chế biến hàng hóa chủ lực của ĐBSCL.

“Mỗi địa phương cần có chiến lược phát triển kinh tế tư nhân riêng, bởi nguồn lực địa phương hữu hạn nên phải tập trung vào những nhóm giải pháp tư nhân cần nhất. Muốn phát triển DN tư nhân, tập trung đầu tư công tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh của họ, chẳng hạn như có hệ thống kho lạnh, cải thiện logistics cho nông nghiệp...”, ông Đậu Anh Tuấn chỉ ra.

Logistics xanh đặt trong tổng thể kết nối đồng bộ

Để phát triển logistics tại ĐBSCL cần đặt trong tổng thể kết nối đồng bộ giữa đường thủy nội địa và đường bộ. TS. Bùi Thiên Thu, nguyên Cục trưởng Cục Đường thủy nội địa cho rằng, đối với Cần Thơ và toàn vùng ĐBSCL cùng các cửa ngõ hàng hải như luồng Định An, luồng Sông Hậu có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kết nối hàng hóa của vùng với thị trường trong nước và quốc tế. Mặc dù đã được đầu tư, nạo vét nhưng luồng Định An hiện mới đáp ứng cho tàu khoảng 5.000 tấn hoạt động đầy tải, trong khi tàu 10.000 tấn vẫn phải giảm tải.

Theo TS. Bùi Thiên Thu, cần dành quỹ đất phù hợp cho cảng, bến thủy nội địa, dịch vụ hậu cần sau cảng và hệ thống cảng cạn (ICD), trong đó các cảng cạn cần được bố trí gắn với những tuyến đường thủy có độ sâu phù hợp để phát huy hiệu quả kết nối đa phương thức. Cùng với đó logistics xanh không còn là xu hướng mang tính lựa chọn, đang trở thành yêu cầu tất yếu của thương mại quốc tế. Để thúc đẩy logistics xanh, cần có chính sách hỗ trợ DN đầu tư phương tiện ít phát thải, đồng thời nghiên cứu cơ chế giảm phí khai thác bến, cảng đối với phương tiện đáp ứng tiêu chuẩn môi trường.

“Cần Thơ hình thành những quỹ đất phục vụ cho logistics, đó là hình thành các cảng bến thủy nội địa và dịch vụ hậu cần sau cảng, các cảng cạn (ICD) ở các vị trí mà phù hợp theo quy hoạch. Đặc biệt, các cảng cạn phải gắn với các tuyến sông đường thủy nội địa để nâng cao hiệu quả của logistics. Với địa bàn có thế mạnh về nông sản, trái cây, thủy hải sản, Cần Thơ buộc phải hình thành các kho lạnh gần các cảng bến thủy nội địa”, TS. Bùi Thiên Thu gợi mở.

Hình thành chuỗi dịch vụ khép kín

Cần Thơ có nhiều lợi thế để trở thành trung tâm logistics của ĐBSCL, nhưng lợi thế chỉ có thể chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh khi những điểm nghẽn về hạ tầng, kết nối và dịch vụ logistics được tháo gỡ.

Ông Lê Công Lý, Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ cho biết, thành phố định hướng phát triển logistics đa phương thức, tăng cường kết nối giữa đường bộ cao tốc, đường thủy nội địa, cảng biển, hàng không và từng bước chuẩn bị cho kết nối đường sắt. Trong đó, nghiên cứu, phát huy hiệu quả vai trò của Cảng biển nước sâu Trần Đề, luồng hàng hải sông Hậu, cảng Cái Cui, Cảng hàng không quốc tế Cần Thơ cùng hệ thống trung tâm logistics vệ tinh, qua đó từng bước giảm sự phụ thuộc vào các đầu mối trung chuyển ngoài vùng.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ, phát triển logistics phục vụ nông nghiệp, thủy sản và chuỗi lạnh là lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt đối với ĐBSCL. Vì vậy, thành phố ưu tiên đầu tư hệ thống kho lạnh, trung tâm kiểm định, chiếu xạ, đóng gói, truy xuất nguồn gốc, sàn giao dịch và các dịch vụ xuất khẩu tại chỗ. Mục tiêu là hình thành chuỗi dịch vụ khép kín, giúp nông sản, thủy sản được tập kết, bảo quản, chế biến, kiểm định, đóng gói và đưa ra thị trường thuận lợi hơn ngay tại vùng sản xuất.

“Thành phố đang cập nhật đồng bộ quy hoạch logistics trong quy hoạch chung của thành phố, dự kiến năm 2026 sẽ hoàn thành. Với định hướng tập trung phát triển logistics đa phương thức, Cần Thơ phải kết nối hiệu quả đường bộ cao tốc, đường thủy nội địa, cảng biển, hàng không và trong tương lai là đường sắt”, ông Lý khẳng định.

ĐBSCL không thiếu lợi thế để phát triển logistics. Cái thiếu là một hệ thống đủ đồng bộ để biến những lợi thế đó thành năng lực cạnh tranh thực sự. Khơi thông luồng hàng không chỉ là nạo vét 1 tuyến sông hay xây thêm một cảng, mà phải kết nối đồng bộ từ vùng sản xuất, kho lạnh, trung tâm logistics, cảng cạn đến cảng biển và các phương thức vận tải. Cùng với đó là chính sách phù hợp để thu hút doanh nghiệp, phát triển logistics xanh và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Khi những mắt xích này được kết nối, hàng hóa ĐBSCL sẽ có thêm cơ hội đi thẳng ra thị trường, giảm chi phí trung chuyển và quan trọng hơn là giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng ngay tại vùng sản xuất. Đây chính là điều kiện để miền Tây chuyển từ một vùng sản xuất lớn thành một trung tâm cung ứng và logistics có vị thế trong chuỗi giá trị khu vực và quốc tế.

♦ CÙNG LOẠT BÀI "Miền Tây “khát” hạ tầng logistics":

Đồng bằng sông Cửu Long: Sức cạnh tranh bị bóp nghẹt vì điểm nghẽn logistics