Đứa cháu tôi vừa rồi thi tốt nghiệp THPT, hỏi nó thích học ngành gì? Nó bảo, con đăng ký hơn chục nguyện vọng… Nhưng phải biết thích học gì nhất chứ? Cứ đỗ trường nào học trường đấy thôi ạ…

Đó là tâm lý chung của rất nhiều học sinh sau tốt nghiệp THPT, rất nhiều em đăng ký “bừa” hàng chục nguyện vọng và ngồi chờ đợi để đỗ trường nào thì đi học trường đó, mà không quan tâm hoặc không biết mình thích học gì? Miễn là vào được đại học.

Cá biệt cách đây vài năm, truyền thông đưa tin có em đăng ký tới hơn 100 nguyện vọng?

Sự thay đổi cách xét tuyển của ngành giáo dục những năm qua với mục tiêu là giảm áp lực thi cử cho các em, thoạt nghe là một giải pháp đột phá, giúp học sinh không phải tham dự nhiều kỳ thi và “thoải mái” lựa chọn ngành học đại học.

Tuy nhiên lại tạo ra một hiện tượng tâm lý phổ biến là “kiểu gì cũng sẽ đỗ đại học”. Đây có thể không phải lỗi của ngành giáo dục, bởi trong xã hội chúng ta, từ lâu các bậc cha mẹ học sinh và ngay cả học sinh cuối cấp 3 cũng có chung một tâm lý, bằng mọi giá phải vào đại học, không cần biết là đại học gì, vì có bằng đại học đồng nghĩ với tương lai sẽ “sáng sủa” hơn.

Và tất nhiên, ngay cả các công ty khi tuyển dụng nhân sự cũng đều ưu tiên có bằng đại học. Chúng ta đã quá quen với câu “thừa thầy thiếu thợ”, chỉ những người thực sự không có khả năng học mới “bất đắc dĩ” chọn đi học làm thợ. Cái tâm lý làm thợ là nghề thấp kém đã ăn sâu vào suy nghĩ của hầu hết các gia đình Việt.

Các bậc cha mẹ luôn hy vọng con phải đỗ đại học, vào được đại học danh giá để “nở mày nở mặt” với họ hàng, thiên hạ, mà chẳng biết con có khả năng, hay thậm chí có thích học đại học hay không? Còn làm thợ chỉ là những “đứa” học dốt… Thật đáng xấu hổ.

Và không biết từ bao giờ, có lẽ là khi chúng ta coi việc tuyển sinh đại học cũng là một cách để các trường phát triển, nên bằng mọi giá phải có đủ sinh viên vào học, vậy là các trường mở hết khoa này khoa khác, trường nào cũng thành “bách khoa”, “tổng hợp”, ngành gì cũng đào tạo, ngành gì cũng có… điểm đầu vào thấp nhất có thể để “vợt” sinh viên.

Tất nhiên, cũng trừ các trường danh tiếng ra thì điểm đầu vào vẫn cao, vì như đã nói, tâm lý phụ huynh, học sinh đều muốn vào trường “danh giá”.

Vậy là cùng với việc “mở rộng” việc đăng ký nguyện vọng, chẳng ai học xong cấp 3 là không đỗ đại học, trừ người… không muốn học đại học – số ít thôi!

Có những trường hợp bi hài khi thí sinh đăng ký nguyện vọng và trót để nhầm số thứ tự ưu tiên trường muốn học, vậy là khi công bố điểm chuẩn, đành ngậm ngùi theo học tại trường mà mình vốn không cảm thấy thích thú vì không thay đổi được nguyện vọng. Và kỳ lạ hơn là rất ít sinh viên bị loại khi không đủ khả năng theo học. Hầu hết tỷ lệ đỗ tốt nghiệp đều gần như ở mức tuyệt đối…

Người viết bài đã từng tiếp xúc với những trường hợp tốt nghiệp trường báo, khi ra trường vào làm ở cơ quan báo chí không thể viết nổi một cái tin, thậm chí bi hài đến mức không phân biệt nổi con trâu, con bò khác nhau ở điểm nào? Những trường hợp ấy, thường chỉ là sau tốt nghiệp, nhờ những mối quan hệ thân quen để có việc làm. Họ cũng chẳng có mục tiêu, ý chí hay thậm chí là sự yêu thích với nghề nghiệp.

Cũng giống như việc đỗ đại học trước đây, là làm việc gì cũng được, miễn là có việc làm, thích hơn thì là ở cơ quan nhà nước, hoặc một tòa soạn “oách oách” nào đó.

Có một thực tế đáng buồn với lớp trẻ trong xã hội hiện nay, đó là kỹ năng sống quá thiếu và yếu kém. Họ không biết làm những công việc đơn giản trong gia đình, như việc đóng một chiếc đinh lên tường, sửa chữa một món đồ, vật dụng nào đó hỏng hóc đơn giản, hay nấu cơm, rửa bát, quét nhà… thậm chí là quan tâm chăm sóc người thân, bố mẹ anh chị em của mình.

Nhưng lại rất giỏi việc lướt mạng xã hội, chơi tiktok, nhảy múa, sống ảo… và luôn hy vọng kiếm tiền và sống sung sướng, sang chảnh giống như những người trên mạng từ cuộc sống ảo ấy…

Hệ quả là chỉ vì những mối quan hệ kia mà các cơ quan phải gánh chịu những “cục tạ” ấy trong thời gian dài. Những cơ quan nào có nhiều trường hợp nhận vào theo kiểu quen thân như vậy, thật khó mà tưởng tượng năng suất công việc sẽ ra sao? Và những người thực sự có tài năng thậm chí còn chẳng thể cạnh tranh nổi với số đông ấy.

Hằng năm, chúng ta vẫn luôn chứng kiến những cuộc cải cách trong giáo dục, tập trung vào sách giáo khoa, mô hình giáo dục, đổi mới cách dạy, cách thi… từ mẫu giáo, cấp 1, cấp 2, cấp 3 và đến cả bậc đại học… Thậm chí hài lòng với những đề thi mang tính đột phá như đưa những vấn đề thời sự trong xã hội vào đề thi, để đánh giá năng lực của thí sinh.

Thế nhưng, có vẻ như ngành giáo dục và toàn xã hội hiện nay hình như lại quên đi mất một điều là phải chú trọng giáo dục thế hệ trẻ về nhân cách, và những kỹ năng sống -những kỹ năng sống thực tế, phù hợp với môi trường, xã hội, văn hóa, lịch sử của người Việt Nam, chứ không phải những kỹ năng sống “bắt chước” mô hình của phương Tây…