Phát biểu tại hội trường, đại biểu Thích Đức Thiện (đoàn Điện Biên)cho rằng, các cổ vật có giá trị đặc biệt quan trọng, vừa là minh chứng lịch sử, vừa khẳng định bản sắc văn hóa Việt Nam và góp phần xác lập chủ quyền quốc gia. Việc hồi hương cổ vật không chỉ góp phần bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, mà còn tăng cường sức mạnh mềm văn hóa Việt Nam, đồng thời đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội đất nước.

Đại biểu cho biết, tại khoản 2 Điều 5 của dự thảo nghị quyết đã quy định miễn 100% thuế nhập khẩu, phí hải quan và không phải chịu thuế giá trị gia tăng đối với các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm khi được đấu giá, mua đưa về Việt Nam. Đây được đánh giá là những chính sách đột phá cần thiết.

Theo đại biểu, các quy định này sẽ tạo điều kiện thu hút mạnh mẽ nguồn lực cho công tác hồi hương cổ vật, đồng thời khuyến khích các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước tham gia phát hiện, mua, hiến tặng, chuyển giao cho Nhà nước các di vật, cổ vật có nguồn gốc Việt Nam ở nước ngoài.

Đại biểu cũng nhắc lại, tại kỳ họp Quốc hội khóa XV khi góp ý Luật Di sản văn hóa sửa đổi 2024, đã từng kiến nghị về chiến lược hồi hương cổ vật với các chính sách tương tự.

Từ thực tiễn đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu bổ sung các chính sách ưu đãi tài chính trực tiếp, như khấu trừ thuế thu nhập đối với giá trị cổ vật quý hiếm được hồi hương; đồng thời xây dựng cơ chế Nhà nước đồng tài trợ trong các trường hợp đấu giá cổ vật đặc biệt quý hiếm, nhằm bảo đảm cổ vật có thể trở về Việt Nam.

Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất có cơ chế công nhận đặc quyền đối với cổ vật hồi hương, coi đây là tài sản văn hóa đặc biệt; đồng thời có chính sách vinh danh ở cấp Nhà nước đối với các tổ chức, cá nhân có đóng góp đưa cổ vật giá trị về nước.

Về bảo tồn văn hóa các dân tộc thiểu số, đại biểu đề nghị dự thảo nghị quyết cần thiết kế cơ chế đặc thù, lấy cộng đồng dân tộc làm trung tâm. Đồng thời phát huy hiệu quả nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia trong lĩnh vực này.

Đại biểu nhấn mạnh cần có chính sách ưu đãi đối với nhà đầu tư trong bảo tồn văn hóa; khuyến khích sinh hoạt văn hóa cộng đồng; sử dụng tiếng mẹ đẻ của đồng bào dân tộc để bảo tồn bền vững qua các thế hệ, gắn với phát triển du lịch.

Cùng với đó, cần có cơ chế ưu đãi bảo tồn không gian văn hóa đặc thù, quy hoạch giữ nguyên cấu trúc truyền thống làng bản trước tác động đô thị hóa, nhằm giữ gìn “cái hồn” văn hóa các dân tộc. Có chính sách đãi ngộ, trợ cấp thường xuyên và vinh danh xứng đáng đối với nghệ nhân, già làng và những người nắm giữ tri thức bản địa.

Kết luận nội dung góp ý, đại biểu nhấn mạnh chính sách bảo tồn văn hóa dân tộc thiểu số phải bảo đảm nguyên tắc lấy cộng đồng làm trung tâm, bảo tồn gắn với sinh kế của người dân. Đồng thời, thể chế, cơ chế cần linh hoạt, mang tính đặc thù theo từng vùng để phát huy lợi thế riêng của mỗi địa phương.