“Ứng viên” cho chương trình SHIELD

Boeing đang đề xuất Nhật Bản sử dụng máy bay không người lái MQ-28 Ghost Bat trong chương trình phòng thủ ven biển SHIELD, trong bối cảnh Tokyo tìm cách kết nối các hệ thống không người lái với mạng lưới cảm biến và vũ khí tầm xa. Theo hãng thông tấn Nikkei, Chủ tịch Boeing trong lĩnh vực quân sự, không gian và an ninh, Steve Parker vào ngày 2/9 đã xác nhận tập đoàn sẽ đề xuất cung cấp MQ-28 cho Nhật Bản để triển khai chương trình SHIELD.

SHIELD (Synchronized, Hybrid, Integrated and Enhanced Littoral Defense) là sáng kiến của Nhật Bản nhằm kết hợp các phương tiện không người lái trên không, trên mặt nước và dưới mặt nước với hệ thống cảm biến và vũ khí hiện có. Trong ngân sách tài khóa 2026, Bộ Quốc phòng Nhật Bản dành khoảng 100,1 tỷ yên, tương đương 642 triệu USD cho chương trình này. Tokyo dự kiến bắt đầu triển khai SHIELD từ năm tài khóa 2027 (bắt đầu tháng 3/2027).

Thay vì tập trung năng lực vào một số ít nền tảng lớn, SHIELD hướng tới mạng lưới gồm nhiều phương tiện phân tán, có khả năng chia sẻ dữ liệu và phối hợp hoạt động. Trong mô hình này, MQ-28 có thể đảm nhiệm các nhiệm vụ như trinh sát, thu thập thông tin, chuyển tiếp dữ liệu hoặc hỗ trợ tác chiến cho máy bay có người lái.

Ghost Bat MQ-28 có gì đáng chú ý?

MQ-28 có tầm hoạt động được công bố khoảng 3.700km, dài 11,7m, sải cánh 7,3m và trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 8.000kg. Điểm đáng chú ý của MQ-28 là phần mũi có thể thay thế, cho phép tích hợp nhiều loại thiết bị tùy theo nhiệm vụ, từ cảm biến quang điện - hồng ngoại, thiết bị tác chiến điện tử đến hệ thống tình báo tín hiệu và chuyển tiếp liên lạc.

Mẫu máy bay này được Australia phát triển theo khái niệm máy bay không người lái có khả năng phối hợp với máy bay có người lái (Collaborative Combat Aircraft - CCA). Boeing cho rằng MQ-28 có thể phối hợp với F-35A, F-35B của Nhật Bản hoặc các máy bay chiến đấu tương lai. Trong đội hình này, máy bay không người lái có thể hoạt động phía trước để mở rộng phạm vi trinh sát, tìm kiếm mục tiêu, chuyển tiếp dữ liệu hoặc thực hiện nhiệm vụ nghi binh, qua đó hỗ trợ máy bay có người lái.

Cách bố trí đội hình này có thể giúp máy bay có người lái giảm bớt một số nhiệm vụ ở khu vực có nguy cơ rủi ro cao. Tuy nhiên, tính hiệu quả vẫn phụ thuộc vào việc duy trì mạng lưới liên lạc và chỉ huy đối với máy bay không người lái. Hoạt động gây nhiễu, tác chiến điện tử hoặc các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng hỗ trợ có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của mô hình tác chiến kết nối từ xa.

Từ thử nghiệm đến sự tham gia của Nhật Bản

Ghost Bat thực hiện chuyến bay đầu tiên tại Australia vào tháng 2/2021. Đến năm 2024, chương trình đã tiến hành hơn 100 chuyến bay thử nghiệm. Tháng 12/2025, MQ-28A mang tên lửa không đối không AIM-120 AMRAAM trong một cuộc thử nghiệm, đánh dấu bước phát triển đáng chú ý về khả năng tấn công bên cạnh năng lực trinh sát.

Đến tháng 4/2026, Australia và Nhật Bản hoàn tất thỏa thuận cho phép nhân sự Lực lượng Phòng vệ trên không Nhật Bản tham gia các hoạt động thử nghiệm MQ-28A tại Australia trong tài khóa 2026. Theo thỏa thuận, nhân sự Nhật Bản có thể tham dự lập kế hoạch nhiệm vụ, quan sát hoạt động bay và phân tích sau chuyến bay, trong đó có các nội dung về phối hợp giữa máy bay có người lái và không người lái.

Mặc dù Nhật Bản không cam kết mua MQ-28A, không tham gia đồng phát triển, nhưng việc trực tiếp tham gia thử nghiệm giúp Tokyo có thêm cơ sở thực tế để đánh giá cách vận hành máy bay không người lái trong đội hình với máy bay có người lái, trước khi đưa ra quyết định về khả năng đưa mẫu máy bay không người lái vào đội hình trong tương lai.

Các yếu tố cần cân nhắc

Đề xuất của Boeing được xem như một bước nhằm tăng tính cạnh tranh trong cuộc đua cung cấp khí tài cho chương trình SHIELD. Một hãng chế tạo máy bay lớn khác là Airbus cũng đang xem xét các phương án tại Nhật Bản, trong khi các doanh nghiệp trong nước cũng đang phát triển những hệ thống riêng.

Trong bối cảnh trên, Tokyo đang cân nhắc nhiều yếu tố, không chỉ thông số về năng lực vận hành của máy bay, mà còn là khả năng tích hợp với mạng lưới chỉ huy trong nước, phần mềm điều khiển, hậu cần và khả năng bổ sung phương tiện khi xảy ra tổn thất.

Nếu được lựa chọn, MQ-28 sẽ đưa Nhật Bản tiến thêm một bước trong phát triển năng lực tác chiến phân tán, kết hợp máy bay không người lái với các nền tảng có người lái và hệ thống cảm biến trên một mạng lưới thống nhất. Theo các chuyên gia, việc lựa chọn nền tảng nào cho SHIELD vẫn phụ thuộc vào quá trình đánh giá và yêu cầu cụ thể của chính phủ Nhật Bản.