Houthi, lực lượng được Iran hậu thuẫn, gần đây giành thêm một số vị trí chiến lược sau khi các lực lượng Yemen được Saudi Arabia hỗ trợ không thể ngăn họ kiểm soát cảng Mokha bên bờ Biển Đỏ cùng 3 hòn đảo có vị trí quan trọng đối với tuyến hàng hải này.

Diễn biến trên khiến Washington phải cân nhắc giữa việc tăng mức độ can dự nhằm hỗ trợ các đối tác trong khu vực và duy trì cách tiếp cận hiện nay, theo đó các đồng minh Trung Đông đảm nhiệm vai trò chính trong xử lý những thách thức an ninh tại chỗ.

Sức ép từ Biển Đỏ và giá dầu

Sức ép đối với Mỹ càng lớn khi những bất ổn quanh các tuyến vận tải năng lượng tại Trung Đông đang đẩy giá dầu tăng mạnh. Giá dầu ngày 14/9 đã lên tới 109 USD/thùng, trong bối cảnh hoạt động hàng hải qua eo biển Bab el-Mandeb bị gián đoạn, trong khi một tuyến đường ống dầu quan trọng của Saudi Arabia phải đóng cửa sau vụ tấn công mà Riyadh quy trách nhiệm cho các lực lượng dân quân được Iran hậu thuẫn tại Iraq.

Một nhà ngoại giao Arab trong khu vực cho rằng các nước Trung Đông đang nhận thấy Washington chưa muốn mở rộng can dự quân sự ngoài cuộc đối đầu hiện nay với Iran, dù những thay đổi trên thực địa tại Yemen có thể ảnh hưởng đến lợi ích chiến lược của Mỹ.

Trả lời câu hỏi về diễn biến liên quan Houthi, một quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ nhấn mạnh Washington vẫn tập trung bảo vệ những lợi ích an ninh quốc gia cốt lõi, trong đó có bảo đảm tự do hàng hải tại Biển Đỏ, đồng thời khuyến khích các đối tác khu vực giữ vai trò đi đầu trong xử lý và giải quyết những thách thức an ninh.

Đây cũng là lập trường mà chính quyền Tổng thống Trump đưa ra từ giữa tháng 8, trước khi tình hình Yemen leo thang gần đây. Phía Mỹ đồng thời cho biết vẫn kỳ vọng Houthi tuân thủ thỏa thuận ngừng bắn đạt được năm ngoái, theo đó lực lượng này nhất trí chấm dứt các cuộc tấn công nhằm vào tàu Mỹ, đổi lại Washington dừng chiến dịch không kích Houthi. Trước khi thỏa thuận được ký kết, chiến dịch của Mỹ đã tấn công ít nhất 800 mục tiêu tại Yemen.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance ngày 14/9 cho biết Washington duy trì liên lạc thường xuyên với Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Saudi Arabia và các nước khác chịu tác động bởi tình hình khu vực.

“Chúng tôi cũng đã tiến hành các cuộc trao đổi trực tiếp với chính lực lượng Houthi”, ông Vance nói.

Mỹ chưa muốn mở rộng can dự

Về chính thức, Mỹ tiếp tục duy trì quan hệ quân sự chặt chẽ với Saudi Arabia. Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), Đô đốc Brad Cooper, đã gặp Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman tại Jeddah ngày 14/9. Theo truyền thông nhà nước Saudi Arabia và CENTCOM, hai bên thảo luận về hợp tác an ninh khu vực.

Tuy nhiên, tại Washington hiện chưa xuất hiện nhiều dấu hiệu cho thấy Mỹ sẵn sàng mở thêm một chiến dịch quân sự quy mô lớn ở Trung Đông.

Thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen, thành viên cấp cao của đảng Dân chủ tại Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, lưu ý giá dầu đã vượt 100 USD/thùng và cho rằng tình trạng biến động có thể tiếp diễn nếu chưa tìm được giải pháp chính trị cho xung đột.

Thượng nghị sĩ Cộng hòa Todd Young, thành viên Ủy ban Đối ngoại Thượng viện, cho rằng điều quan trọng là Mỹ và các đồng minh khu vực cần phối hợp để bảo đảm các tuyến thương mại hàng hải tại Trung Đông luôn được duy trì thông suốt. Tuy nhiên, ông không trả lời trực tiếp câu hỏi liệu Washington có nên tham gia các cuộc tấn công nhằm vào Houthi hay không.

Sự thận trọng tại Washington cũng một phần xuất phát từ tốc độ tiến quân nhanh của Houthi. Chỉ trong vài giờ, lực lượng này giành được những vị trí quan trọng dù đối mặt với các lực lượng Yemen được Saudi Arabia hậu thuẫn cũng như sự hiện diện quân sự đáng kể của Riyadh và Washington trong khu vực.

Một nguồn tin tại Trung Đông được CNN dẫn lời mô tả diễn biến này là một thất bại nghiêm trọng trong phối hợp giữa Saudi Arabia và Mỹ.

Nhà Trắng và Đại sứ quán Saudi Arabia chưa xác nhận thông tin của Axios rằng Thái tử Mohammed bin Salman đã đề nghị Mỹ hỗ trợ các cuộc tấn công nhằm vào Houthi. Đại sứ quán Yemen cũng chưa đưa ra bình luận.

Theo một nhà ngoại giao Arab, chính phủ Yemen đã đề nghị Mỹ nối lại hỗ trợ cho các lực lượng vũ trang Yemen cũng như các chương trình nhân đạo. Saudi Arabia cũng đang tìm cách thu hút sự chú ý của Nhà Trắng đối với những thay đổi nhanh chóng trên thực địa. Nhà ngoại giao này nhận định việc Houthi kiểm soát lâu dài những vị trí chiến lược tại Yemen có thể tạo ra một thách thức an ninh thường trực đối với Saudi Arabia.

Xáo trộn trên bàn cờ ngoại giao

Những diễn biến tại Yemen đang ảnh hưởng trực tiếp tới các nỗ lực ngoại giao rộng hơn trong khu vực. Một cuộc họp giữa Iran và các quốc gia vùng Vịnh dự kiến diễn ra ngày 14/9 tại Oman đã bị hoãn. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho biết quyết định này được đưa ra theo đề nghị của Saudi Arabia trong bối cảnh tình hình Yemen diễn biến phức tạp.

Saudi Arabia và lực lượng thuộc chính phủ Yemen tiếp tục tiến hành các đợt tấn công nhằm vào Houthi. Tuy nhiên, bà Allison Minor, cựu Phó Đặc phái viên Mỹ về Yemen dưới thời chính quyền Tổng thống Joe Biden, cho rằng những động thái hiện nay chưa đủ để tạo ra thay đổi mang tính quyết định trên chiến trường.

“Tôi chưa thấy đây là những động thái có thể tạo ra kết quả quyết định”, bà Minor nhận định, đồng thời cho rằng tình hình có dấu hiệu chuyển sang một cuộc đối đầu kéo dài.

Bà Minor từng phụ trách các vấn đề bán đảo Arab tại Hội đồng An ninh Quốc gia trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump.

Trong khi đó, ông Michael Ratney, Đại sứ Mỹ tại Saudi Arabia dưới thời Tổng thống Joe Biden, cho rằng các quốc gia vùng Vịnh nhiều khả năng sẽ tăng cường các hoạt động ngoại giao riêng nhằm hạ nhiệt tình hình.

“Sẽ có rất nhiều hoạt động ngoại giao xoay quanh vấn đề này, nhưng Mỹ sẽ không phải là trung tâm của các nỗ lực đó”, ông Ratney nhận định.

Theo ông, Saudi Arabia cũng có thể thận trọng trong việc khôi phục hoàn toàn tuyến đường ống dẫn dầu bị gián đoạn khi giao tranh vẫn tiếp diễn, qua đó khiến nguồn cung năng lượng tiếp tục đối mặt với rủi ro và giá nhiên liệu duy trì ở mức cao.

“Các thị trường đang bắt đầu tính đến toàn bộ rủi ro chính trị liên quan”, ông Ratney nói.