Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu nhấn mạnh, trong thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều văn bản chỉ đạo quan trọng về xây dựng và phát triển Thủ đô, trong đó có Nghị quyết số 02 ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Theo đó, Nghị quyết đã nâng tầm mục tiêu phát triển Thủ đô với tầm nhìn dài hạn 100 năm, định hướng Thủ đô không phải chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, trái tim của cả nước mà còn phải trở thành thành phố toàn cầu, thuộc nhóm các thủ đô có chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc cao nhất thế giới vào năm 2065.

Quán triệt sâu sắc tinh thần Nghị quyết số 02, dự án Luật Thủ đô sửa đổi xác định ưu tiên hàng đầu là hoàn thiện hệ thống “thể chế đặc thù, vượt trội”, đủ năng lực xử lý hiệu quả các vấn đề đặc thù của Hà Nội và những vấn đề mang tầm quốc gia, quốc tế, chuyển mạnh từ tư duy “quản lý hành chính” sang “kiến tạo phát triển”, coi hoàn thiện thể chế là “đột phá của đột phá” nhằm khơi thông nguồn lực. Đây cũng là định hướng xuyên suốt, giữ vai trò kim chỉ nam trong quá trình xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) theo cách tiếp cận mới.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu nhấn mạnh:“Nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của việc sửa đổi Luật Thủ đô, ngay từ khi được giao nhiệm vụ chủ trì soạn thảo, Bộ Tư pháp đã xác định đây không chỉ đơn thuần là một dự án luật mà đây là dịp để chúng ta kiến tạo thể chế, tạo không gian pháp lý đủ mạnh cho Hà Nội chủ động phát triển, tạo sự lan tỏa, dẫn dắt các địa phương trong Vùng và cả nước. Đặc biệt, lần này có cách tiếp cận rất mới là Luật Thủ đô sẽ đặt nền tảng pháp lý để Hà Nội thử nghiệm một số cơ chế, chính sách mới, đóng vai trò là “mô hình mẫu” để có thể đánh giá, tổng kết và nếu đủ cơ sở thì nhân rộng ra phạm vi cả nước”.

Dự thảo luật tập trung phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền thành phố, cho phép Thủ đô ban hành văn bản quy định khác với văn bản của trung ương hoặc xác lập các biện pháp đặc thù khi chưa có quy định của Chính phủ, Bộ, ngành để giải quyết triệt để các “điểm nghẽn” về ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và các dự án chậm triển khai. Đồng thời, cho phép kiến tạo không gian cho đổi mới sáng tạo thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) các mô hình kinh tế, quản trị mới bảo đảm nguyên tắc phân quyền tối đa, tự chủ về tổ chức bộ máy gắn liền với công tác giám sát và trách nhiệm giải trình.

Nhận định đây là quy định rất mới, ông Nguyễn Hữu Thành, Phó Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương, Bộ Nội vụ cho rằng: “Điều nàyrất thuận lợi cho cho địa phương, thế nhưng vấn đề mình vừa ban hành chính sách, lại vừa thực thi chính sách thì cơ chế kiểm soát cũng là một vấn đề, cho nên chúng ta cũng cần phải nghiên cứu để làm sao quy định ở trong đây có một cơ chế chính sách kiểm soát như thế nào cho nó hiệu quả”.

Dự thảo luật đã bổ sung cơ chế phân quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền thành phố Hà Nội trong lĩnh vực tổ chức bộ máy và công vụ, quy định Hội đồng nhân dân Thành phố được trao quyền quyết định biên chế các cơ quan trong hệ thống chính trị của Thành phố; cho phép người trực tiếp sử dụng công chức thực hiện việc tuyển dụng, bổ nhiệm và đánh giá, mở rộng quyền quyết định thu nhập đối với cán bộ, công chức, viên chức và người lao động hưởng lương từ ngân sách các cấp của Thành phố và thẩm quyền thuê, bổ nhiệm người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp Nhà nước.

Góp ý dự thảo luật đối với quy định các cơ chế đặc thù trong lĩnh vực y tế, Phó chủ nhiệm Ủy ban dân nguyện và giám sát của Quốc hội Trần Thị Nhị Hà nêu quan điểm:“Tôi cho rằng, Nghị quyết 72 cần phải được thể chế rất mạnh mẽ, thể hiện sự đột phá của y tế Thủ đô là đầu tàu cho cả nước. Nội dung này tôi lại thấy rất là mờ nhạt và đặc biệt là trong Nghị quyết 72 nêu rất rõ về phát triển y tế cơ sở. Và nếu phát triển y tế cơ sở thì mô hình bác sĩ gia đình rồi mô hình khám chữa bệnh từ xa đều là những mô hình rất cần thiết và giảm áp lực cho tuyến trên cũng như rất gần với người dân”.

Trong lĩnh vực giáo dục, bà Lê Thị Dung, Viện trưởng Viện Doanh trí nêu ý kiến:“Trên thực tế các tổ chức đào tạo tư nhân như chúng tôi vẫn chưa thấy được rõ mình sẽ đứng ở đâu trong hệ sinh thái phát triển nhân lực của Thủ đô. Liệu có thể thiết kế cơ chế nào để cho các tổ chức, doanh nghiệp tư nhân như chúng tôi được có thể tham gia thực chất vào cái quá trình cung ứng dịch vụ đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực các kỹ năng mềm, có những cái đóng góp thiết thực cho xã hội một cách bình đẳng hơn và chuẩn chất lượng rõ ràng để cho chúng tôi có thể có cơ hội tiếp cận hỗ trợ các hoạt động hỗ trợ công hay không”.

Các ý kiến cũng đề nghị dự thảo làm rõ thêm các cơ chế phân quyền mạnh mẽ cho HĐND Thành phố trong việc ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù về huy động nguồn lực đầu tư phát triển, quản lý và khai thác hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại; quản lý, khai thác không gian ngầm, xây dựng mô hình quản trị và chính sách phát triển “đô thị công nghệ cao”, chủ động trong việc tăng ngân sách, thu hút đầu tư cùng với trách nhiệm quản lý, sử dụng hiệu quả ngân sách... Ban soạn thảo cần rà soát kỹ và xây dựng văn bản hướng dẫn thi hành luật, bảo đảm tính hiệu quả và khả thi của các cơ chế có tính đột phá, đặc thù, đặc biệt biệt khi triển khai thực hiện. Dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi sẽ được trình và dự kiến thông qua tại kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.