Nhiều năm qua, liên kết vùng vẫn là điểm nghẽn khi cơ chế phối hợp còn thiếu đồng bộ, khiến nhiều tiềm năng chưa được khai thác hiệu quả. Đây cũng là một trong những vấn đề trọng tâm được đặt ra khi TP.HCM xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt.

Đa dạng nguồn lực phát triển vùng

Từ ngày 1/7/2025, sau khi sáp nhập địa giới hành chính với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM trở thành siêu đô thị có quy mô và vai trò lớn hơn trong nền kinh tế quốc gia. Để phát huy lợi thế đó, nhiều ý kiến cho rằng TP cần được trao thẩm quyền đủ mạnh để chủ động triển khai các chương trình, dự án mang tính liên kết vùng.

Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt dành riêng Chương VII quy định về vùng đô thị đặc biệt và chính sách liên kết phát triển vùng. Theo đó, việc liên kết được thực hiện trên nguyên tắc đồng thuận, công khai, thống nhất về quy hoạch, hạ tầng và tổ chức không gian phát triển nhằm giải quyết những vấn đề liên vùng mà từng địa phương khó xử lý riêng lẻ.

Dự thảo cũng đề xuất nhiều cơ chế mới như ưu tiên nguồn lực và ngân sách Trung ương cho các dự án liên kết; cho phép địa phương sử dụng ngân sách đầu tư công trình trên địa bàn địa phương khác vì lợi ích chung; thành lập Quỹ Phát triển vùng đô thị đặc biệt để huy động nguồn lực đầu tư hạ tầng trọng điểm.

GS.TS Nguyễn Trọng Hoài, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế TP.HCM đánh giá, việc luật hóa nội dung liên kết vùng là bước tiến quan trọng. Theo ông, Quỹ Phát triển vùng cần có nguồn lực đa dạng thay vì chỉ dựa vào ngân sách.

"Lúc này Hội đồng điều phối vùng có quỹ phát triển cơ sở hạ tầng liên vùng và chúng ta thực hiện nhanh các dự án liên quan địa phương mang tính kết nối và nguồn vốn nên đa dạng hóa nhiều hơn. Ví dụ vốn của TP.HCM và các địa phương, nguồn vốn về PPP, nguồn vốn về thu hút từ tiếp cận mới từ TOD thông qua cơ sở hạ tầng", GS.TS Nguyễn Trọng Hoài nói.

Các chuyên gia cũng cho rằng dự thảo cần tiếp tục làm rõ cơ chế phối hợp trong quản lý giao thông, môi trường, tài nguyên, nguồn nước, ứng phó biến đổi khí hậu, kiểm soát dịch bệnh, phát triển chuỗi sản xuất, logistics, khoa học - công nghệ, giáo dục, y tế và du lịch. Đây sẽ là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực phát triển bền vững cho toàn vùng.

Trao đủ quyền để TP.HCM dẫn dắt

Trao đổi với phóng viên VOV, TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, Luật Đô thị đặc biệt không chỉ dành cho TP.HCM mà còn là khung pháp lý cho các đô thị đặc biệt trong tương lai. Tuy nhiên, với vị thế là đầu tàu kinh tế và trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước, TP.HCM cần có những cơ chế riêng để thực hiện vai trò dẫn dắt phát triển vùng.

Theo ông, sau khi mở rộng không gian phát triển, mô hình đa cực, đa trung tâm là hướng đi tất yếu của TP.HCM. Bình Dương tiếp tục là trung tâm công nghiệp công nghệ cao; khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu kết nối với Cần Giờ hình thành chuỗi đô thị biển, cảng biển và logistics; Đồng Nai phát huy lợi thế từ Cảng hàng không quốc tế Long Thành; Tây Ninh trở thành cửa ngõ kết nối hành lang kinh tế xuyên Á qua cửa khẩu Mộc Bài.

Để hiện thực hóa mô hình này, Luật Đô thị đặc biệt cần tạo cơ chế để TP.HCM chủ động đề xuất và điều phối các chương trình phát triển hạ tầng liên kết vùng, kết nối cảng biển, sân bay và cửa khẩu. Những quyết sách liên quan các địa phương vẫn thực hiện trên cơ sở phối hợp, nhưng TP.HCM cần được trao vai trò đầu mối với sự ủng hộ của Trung ương nhằm bảo đảm tính thống nhất trong phát triển toàn vùng.

"TP.HCM sẽ đóng vai trò lãnh đạo, dẫn đầu. Điều này sẽ đem lại lợi ích lớn cho quốc gia bởi TP.HCM lúc đó không chỉ là ngọn cờ đầu của việc đóng góp cho ngân sách mà các tỉnh, thành xung quanh cũng sẽ phát triển tương ứng, KT – XH khả quan để cùng nhau đóng góp cho sự phát triển của đất nước",TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn cho biết.

Cùng quan điểm, TS Trần Du Lịch cho rằng sau khi hợp nhất ba địa phương năng động, TP.HCM mới sẽ tạo ra hiệu quả lớn hơn nhiều so với phép cộng đơn thuần "1 + 1 + 1 > 3". Ông kỳ vọng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt với nhiều cơ chế vượt trội sẽ tạo nền tảng để TP duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số trong những năm tới.

Theo TS Trần Du Lịch, bên cạnh cơ chế, điều quan trọng là phải xây dựng bộ máy hành chính đủ năng lực để tổ chức thực hiện hiệu quả, đồng thời ưu tiên đầu tư các công trình hạ tầng kết nối mang tính chiến lược.

"Phải xây dựng niềm tin dài hạn, xây dựng bộ máy hành chính khả dĩ, đáp ứng yêu cầu triển khai có hiệu quả Luật đô thị đặc biệt đối với thành phố này. Tập trung nguồn lực phát triển các hạ tầng chiến lược, giao thông kết nối, hệ thống cảng biển hàng không, hệ thống cảng cạn, logistic của vùng và liên vùng và phải đạt chỉ tiêu giảm chi phí logisctic hàng năm. Đảm bảo tiến độ và lộ trình xây dựng", ông đánh giá.

Hạ tầng đi trước nhưng phải có trọng tâm

Phát biểu tại Lễ kỷ niệm 50 năm Ngày thành phố Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh diễn ra sáng 2/7, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, sau sắp xếp đơn vị hành chính, không gian phát triển của TP.HCM đã mở rộng, quy mô lớn hơn, tiềm năng lớn hơn và yêu cầu quản trị cũng cao hơn.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, TP.HCM mới hội tụ những điều kiện để trở thành siêu đô thị chiến lược, đa trung tâm, đa cực, có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế. Muốn hiện thực hóa mục tiêu đó cần tư duy mới, thể chế mới, hạ tầng mới, quản trị mới, đội ngũ cán bộ mới và phương thức tổ chức thực hiện mới; việc đã rõ phải làm ngay, không để tiềm năng lớn bị níu lại bởi cách làm cũ.

Trong sáu nhiệm vụ trọng tâm được giao cho TP.HCM, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu kết nối chặt chẽ với các vùng trong nước và quốc tế.

"Quy hoạch không gian phát triển theo hướng đa trung tâm, hiện đại, xanh, thông minh, kết nối chặt chẽ với vùng Đông Nam Bộ, đồng bằng sông Cửu Long, Tây Nguyên, cả nước và quốc tế. Hạ tầng phải đi trước một bước, nhưng phải có trọng tâm, trọng điểm, bảo đảm hiệu quả đầu tư; ưu tiên giao thông công cộng, đường sắt đô thị, vành đai, cao tốc, cảng biển, logistics, hạ tầng số, năng lượng, y tế, giáo dục, văn hóa, nhà ở, chống ngập và không gian xanh", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Hơn 50 năm sau ngày đất nước thống nhất và 50 năm TP Sài Gòn - Gia Định vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, TP.HCM đang đứng trước cơ hội lịch sử để bứt phá. Muốn trở thành siêu đô thị có sức cạnh tranh khu vực, điều kiện tiên quyết là phải có một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh, trao đủ quyền để TP.HCM phát huy vai trò đầu tàu, dẫn dắt liên kết vùng và tạo động lực tăng trưởng mới cho cả nước.