Động lực của tôi là nỗi đau...

Nguyễn Lê NgọcLinh là người sáng lập Vườn rừng Bản Thổ, huyện Như Xuân (cũ), nay là xã Hoá Quỳ, tỉnh Thanh Hóa, hay còn được nhiều người trìu mến gọi là "Linh Bản Thổ", không phải là một doanh nhân khởi nghiệp theo cách thông thường. Hành trình của chị không bắt đầu từ tham vọng làm giàu, mà bắt đầu từ một nỗi đau. Nỗi đau khi nhìn những cánh rừng trụi lá, những quả đồi trọc lóc giữa chiều tà. Nỗi đau khi chứng kiến người thân, bạn bè rời quê ly hương làm công nhân, phụ hồ. Nỗi đau khi đi qua Bệnh viện K Tân Triều, thấy dòng người xếp hàng dài, phần lớn là nông dân, những con người cả đời lam lũ, cuối cùng lại phải bán nhà, bán đất để chữa bệnh. Chị từng nói: “Động lực của tôi là nỗi đau. Nỗi đau khiến tôi bắt đầu.”

“Động lực của tôi là nỗi đau. Nỗi đau khi thấy rừng mất đi, người trẻ rời quê. Nếu không bắt đầu, tôi sẽ ân hận cả đời" - Nguyễn Lê Ngọc Linh.

Sinh ra ở miền sơn cước nghèo của tỉnh Thanh Hóa, tuổi thơ của Linh là những ngày rong chơi dưới tán rừng, là rặng núi xanh ngút ngàn, là những trái rừng chín mọng vị nắng gió. Lớn lên, chị rời quê ra Hà Nội học tập và làm việc. Tốt nghiệp đại học chuyên ngành Quan hệ công chúng, từng có 10 năm "ăn cơm Hà Nội”. Hà Nội cho chị tri thức, cho chị một công việc tốt, một mái ấm nhỏ và những năm tháng thanh xuân rực rỡ. Nhưng giữa nhịp sống đô thị, câu hỏi vẫn lặng lẽ trở đi trở lại trong chị: “Tại sao quê mình đất rộng mà vẫn nghèo? Tại sao người ta cứ phải phá rừng để trồng độc canh keo, mía, sắn rồi lại khai thác cạn kiệt? Có cách nào để giữ rừng mà vẫn sống được không?”. Vậy là chị quyết định gác lại bằng đại học và “bỏ phố về rừng.”

Trải lòng với phóng viên, chị Linh cho biết, năm 2014 - 2015, những trăn trở ấy dần định hình thành một khát vọng rõ ràng là phải tìm một mô hình nông nghiệp vừa bảo tồn rừng, vừa tạo sinh kế bền vững. Chị lần mò trong những nhóm về nông nghiệp thuận tự nhiên, nhiều hôm ngồi đọc tài liệu đến 2-3 giờ sáng, cuối tuần xách balo đi học hỏi từ các trang trại. Năm 2017, khi xem một video về nông nghiệp syntropy, nông nghiệp tương hợp năng lượng, chị đã bật khóc. Trong đó nói về việc phục hồi rừng, làm giàu mùn cho đất, tái tạo hệ sinh thái mà vẫn đảm bảo năng suất. Chị cảm nhận đó chính là con đường của mình.

Có hướng đi rồi, nhưng phải có thầy vì đây là một lĩnh vực mới cho nên chị lại đi tìm cho mình một người thầy. Thạc sĩ Hoàng Công trở thành người đặt nền móng kiến thức nông nghiệp cho chị. Sau này, khi phát triển sản phẩm mật ong lên men, chị tiếp tục hợp tác với Tiến sĩ Mai Thành Luân, chuyên gia vi sinh đã tu nghiệp tại Nhật Bản để nghiên cứu, kiểm nghiệm sản phẩm một cách bài bản. Với Linh, làm nông nghiệp không chỉ bằng trái tim, mà còn bằng khoa học.

“Tháng 10/2019, mô hình Vườn rừng Bản Thổ chính thức được kiến tạo trên 3ha đồi trọc. Nhưng trước đó là những năm tháng thuyết phục gia đình, tôi gặp nhiều lời can ngăn, phản đối, thậm chí mắng mỏ khi muốn thuê lại 3ha keo của bố để làm dự án. “Để yên cho tao còn sống thêm vài năm”, bố còn nói với tôi trong cơn tức giận. Trong mắt nhiều người, tôi bỏ Hà Nội về “chui rúc trong rừng” là một lựa chọn dở hơi",chị Linh tâm sự.

Nhưng chị vẫn lầm lũi làm. Giữ nguyên cành keo trên đất để che phủ, không đốt rừng như cách làm quen thuộc. Để đất nghỉ một năm, chấp nhận lau lách mọc cao quá đầu người. Mang thai tháng thứ tư vẫn đi về Thanh Hóa -Hà Nội khảo sát đất, thiết kế mô hình. Sau khi sinh con sáu tháng, chị chính thức trở về quê với toàn bộ vốn liếng tích cóp và một niềm tin mãnh liệt.

Những ngày đầu, khu đồi không đường, không điện, không nước. Sắt thép phải vác bộ 2km vào rừng. Giếng khoan đến 70m mới có nước. Mỗi sáng 5 giờ, chị khoác balo lội bùn vào đồi; trưa về cho con bú; chiều lại vào rừng; tối mịt mới trở về. Nhân công khó tìm, người dân thích đi làm công nhân “nắng không tới mặt, mưa không tới đầu” hơn là quay lại ruộng nương. Có lúc chị tự hỏi: “Hay mình sai?”

Chị Linh kể: “Một buổi tối, mấy người phụ nữ trong làng tìm đến: “Cháu có việc thường xuyên không, cho các o làm với. Đi Bắc Ninh làm công nhân sướng đấy, nhưng nhớ con lắm. Đêm đó, tôi ngủ với nụ cười đầu tiên của hành trình khởi nghiệp.”

Mô hình Bản Thổ được thiết kế như một khu rừng tự nhiên đa tầng tán, đa giống loài. Hơn 100 loài cây được trồng: từ lim, trám, dẻ, mắc khén, dổi nếp; đến bưởi, ổi, mít, xoài; cùng các dược liệu như nghệ, gừng, thiên môn đông, chùm ngây… Tất cả canh tác hữu cơ, tự chủ vật tư đầu vào, không hóa chất. Đất được nuôi bằng sinh khối, bằng mùn hữu cơ, bằng hệ vi sinh vật. Mục tiêu không chỉ là cây tốt, mà là một hệ sinh thái khỏe mạnh.

Sự kiên định, nỗ lực đã giúp chị Linh có những bước đi vững chắc hơn khi tháng 12/2020, Hợp tác xã Bản Thổ được thành lập với 7 thành viên, phần lớn là người dân tộc thiểu số và hộ cận nghèo. Hợp tác xã liên kết bà con nuôi ong dưới tán rừng ở khu vực Vườn quốc gia Bến En và rừng phòng hộ Đá Chai. Đến năm 2023, xưởng sản xuất của Bản Thổ đạt chứng nhận ISO 22000:2018; sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao. Từ hai nhân sự ban đầu, nay Bản Thổ tạo việc làm cho gần 20 lao động thường xuyên và thời vụ; liên kết 27 hộ nuôi ong và 7 hộ trồng dược liệu trên diện tích vùng nguyên liệu khoảng 7ha.

Một giọt mật - một cánh rừng - một niềm tin

Sản phẩm mũi nhọn, mật ong lên men đến với chị một cách rất tự nhiên. Ban đầu chỉ để chữa lành hệ tiêu hóa sau sinh cho chính mình và người thân. Khi cạn vốn, chị nhận làm theo đơn đặt hàng của bạn bè. Những phản hồi tích cực dần mở ra hướng đi mới. Mật ong rừng giàu enzyme kết hợp dược liệu canh tác thuận tự nhiên, lên men bởi chủng men có lợi dưới sự giám sát của chuyên gia, trở thành sản phẩm nuôi sống cả hệ sinh thái Bản Thổ.

Chị từng vấp sai lầm khi làm quá nhiều thứ cùng lúc: trồng ngô, nuôi gà, nuôi ong thiếu kỹ thuật khiến 50 đàn ong bay đi. Những bài học ấy khiến chị tập trung hơn, bài bản hơn. “Khởi nghiệp không hào nhoáng như người ta nghĩ. Đó là hành trình đốt tiền, đổ mồ hôi và rất nhiều nước mắt,” chị chia sẻ.

Đại dịch COVID-19 là thử thách lớn. Năm 2021, chị phải vay lãi để trả lương cho công nhân khi cả nước phong tỏa. Nhưng đợt dịch đầu 2022 lại giúp sản phẩm tăng doanh số. Sau đại dịch, suy thoái kinh tế khiến thị trường chững lại, chị nhiều lần muốn buông tay. Nhưng nghĩ đến những đàn ong giữa đại ngàn, những vườn nghệ, vườn gừng, những gia đình xã viên, chị lại tiếp tục.

Khi đạt được những thành quả, không chỉ dừng ở sản xuất, Bản Thổ còn tham gia tích cực hoạt động cộng đồng: ủng hộ phòng chống dịch, vẽ tranh bích họa cho trẻ em, tham gia chương trình “Mẹ đỡ đầu” nhận nuôi hai trẻ thiếu cha mẹ.

Được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI tỉnh Thanh Hóa là một vinh dự lớn với Nguyễn Lê Ngọc Linh. Chị hiểu Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, thực hiện quyền lập hiến, lập pháp và giám sát tối cao. Nếu được cử tri tín nhiệm, chị mong muốn góp tiếng nói của người trẻ, của nông dân, của đồng bào dân tộc thiểu số vào các chính sách về phát triển nông nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn, bảo vệ rừng và an sinh xã hội. Nhưng dù kết quả ra sao, chị khẳng định con đường của mình không thay đổi. Bởi với chị, tái sinh rừng không chỉ là một dự án kinh tế; đó là lý tưởng sống. Tạo sinh kế cho bà con không chỉ là mục tiêu kinh doanh; đó là trách nhiệm với quê hương.

Chân dung Nguyễn Lê Ngọc Linh vì thế không chỉ là hình ảnh một nữ doanh nhân. Đó là hình ảnh một người phụ nữ dám rời “miền đất hứa” để trở về, dám đi ngược số đông, dám bắt đầu từ nỗi đau và biến nó thành động lực kiến tạo. Từ 3ha đồi trọc đến một hợp tác xã liên kết hàng chục hộ dân; từ vài bình thủy tinh trong căn phòng nhỏ đến xưởng đạt chuẩn ISO; từ những lời dèm pha đến những giải thưởng uy tín như Lương Định Của năm 2022 và rất nhiều giải thưởng khác - hành trình ấy được xây bằng sự nỗ lực miệt mài.

Và có lẽ điều quý giá nhất chị Linh mang lại không chỉ là sản phẩm mật ong lên men, mà là niềm tin đó là,rằng người trẻ có thể trở về quê hương, rằng rừng có thể được tái sinh, rằng nông nghiệp nếu làm đúng cách có thể nuôi sống cả con người lẫn hệ sinh thái.

Trong tiếng gió của miền sơn cước năm nào, cô gái ấy đã chọn một con đường không dễ. Nhưng chính vì không dễ, nên mỗi bước đi đều có ý nghĩa.