Theo thống kê của Bộ Nội vụ, năm 2025, cả nước xảy ra 7.004 vụ tai nạn lao động, làm 7.156 người bị nạn, trong đó 658 người tử vong. So với năm 2024, số vụ tai nạn giảm 1.282 vụ (15,47%), số người bị nạn giảm 1.316 người (15,53%). Tuy nhiên, tai nạn lao động nghiêm trọng vẫn ở mức đáng lo ngại khi cả nước ghi nhận 621 vụ tai nạn chết người, cướp đi sinh mạng của 658 người; đồng thời có 1.779 người bị thương nặng, tăng 89 trường hợp (5,27%) so với năm trước.

Đáng chú ý, trong khu vực có quan hệ lao động, số vụ tai nạn chết người và số người tử vong đều giảm. Ngược lại, khu vực lao động không theo hợp đồng ghi nhận xu hướng tăng cả về số vụ tai nạn chết người và số người thiệt mạng. TP.HCM, Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng và Lào Cai là những địa phương có số người tử vong do tai nạn lao động cao nhất năm 2025.

Bước sang năm 2026, nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng tiếp tục xảy ra. Đáng chú ý, trong Tháng hành động về an toàn, vệ sinh lao động, ngày 20/5 vừa qua, vụ sập đá tại mỏ đá vôi của Công ty TNHH Anh Tuấn (Thanh Hóa) khiến 3 công nhân tử vong. Chỉ trong gần 5 tháng đầu năm, Thanh Hóa xảy ra 11 vụ tai nạn lao động, làm 12 người chết và 1 người bị thương nặng, riêng lĩnh vực khai thác, chế biến đá có 2 vụ khiến 4 người thiệt mạng.

Cũng trong ngày 20/5, tại Gia Lai, một xe bơm bê tông gãy cần bơm, va trúng nhóm công nhân đang làm việc, khiến 1 người tử vong tại chỗ và 2 người bị thương nặng. Gần đây nhất, chiều 18/7, vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng tại Công ty TNHH Dabaco Thanh Hóa xảy ra khi một công nhân bị điện giật, rơi xuống bể lọc phân, nhiều người xuống ứng cứu rồi bị ngạt khí. Vụ việc khiến 13 người gặp nạn, trong đó 5 người tử vong, 8 người được đưa đi cấp cứu.

Những con số này cho thấy nguy cơ mất an toàn lao động vẫn hiện hữu, nhất là trong các lĩnh vực xây dựng, điện và khai thác khoáng sản. Theo Bộ Nội vụ, năm 2025, tai nạn lao động trong khu vực có quan hệ lao động gây thiệt hại hơn 14.068 tỷ đồng, trên 25 tỷ đồng tài sản và hơn 126.220 ngày nghỉ việc, ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội.

Lỗ hổng lớn nhất nằm ở khâu phòng ngừa

Liên tiếp các vụ tai nạn lao động nghiêm trọng thời gian qua, một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về những khoảng trống trong công tác bảo đảm an toàn lao động. Trao đổi với PV, ông Nguyễn Anh Thơ, nguyên Viện trưởng Viện An toàn lao động, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, cho rằng, "lỗ hổng" lớn nhất hiện nay nằm ở khâu huấn luyện an toàn lao động, nhất là tại các cơ sở sản xuất nhỏ, phân tán.

Theo ông Thơ, huấn luyện an toàn lao động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, thậm chí mang tính quyết định trong việc bảo đảm an toàn cho người lao động. Thế nhưng trên thực tế, nhiều cơ sở sản xuất ở xa trung tâm, quy mô nhỏ, sử dụng ít lao động và hoạt động phân tán vẫn chưa quan tâm đúng mức đến công tác này.

Ông cho biết, lực lượng thanh tra, kiểm tra của cơ quan quản lý nhà nước khó có điều kiện tiếp cận thường xuyên để nhắc nhở, chấn chỉnh các cơ sở nhỏ lẻ. Trong khi đó, các đơn vị cung cấp dịch vụ huấn luyện an toàn cũng chưa phủ tới những khu vực này, khiến không ít doanh nghiệp chưa tổ chức huấn luyện hoặc chỉ thực hiện mang tính đối phó.

"Hiện vẫn còn rất nhiều người lao động tại các cơ sở nhỏ lẻ, phân tán chưa được huấn luyện đầy đủ theo quy định của pháp luật. Thậm chí, có nơi đã tổ chức huấn luyện nhưng nội dung chưa sát thực tế nên người lao động không nhận diện được các mối nguy, không biết cách phòng tránh và xử lý khi xảy ra sự cố", ông Nguyễn Anh Thơ nói.

Theo chuyên gia, khi người lao động thiếu kiến thức và kỹ năng, còn doanh nghiệp không xây dựng đầy đủ phương án ứng cứu khẩn cấp, việc cứu hộ thường diễn ra theo phản xạ, thiếu quy trình, khiến hậu quả ngày càng nghiêm trọng.

Dẫn chứng vụ tai nạn tại Thanh Hóa khiến 5 người tử vong, ông Nguyễn Anh Thơ cho rằng đây không phải là dạng tai nạn mới: "Mới đây xảy ra vụ việc ở Thanh Hóa làm 5 người tử vong, nhưng trước đó hàng chục năm đã từng có rất nhiều vụ tai nạn với hình thức tương tự. Có những trường hợp người lao động xuống bể cá, bể dầu cá, xuống giếng hoặc xuống hầm tàu để cứu đồng nghiệp rồi tiếp tục gặp nạn. Loại hình sản xuất có thể khác nhau, nhưng nguyên nhân, diễn biến và cách thức xảy ra tai nạn gần như giống nhau".

Ông Thơ cho rằng, điều đáng tiếc là những bài học từ các vụ việc trước đây vẫn chưa được rút kinh nghiệm đầy đủ: "Nếu người lao động ở những môi trường làm việc có nguy cơ như vậy được trang bị kiến thức cơ bản thông qua các chương trình huấn luyện và tuyên truyền thì họ sẽ biết cách nhận diện rủi ro, biết phải làm gì và không làm gì khi xảy ra sự cố. Quan trọng hơn là doanh nghiệp phải xây dựng các biện pháp an toàn, kế hoạch ứng cứu khẩn cấp và tổ chức diễn tập thường xuyên để người lao động thành thạo kỹ năng xử lý tình huống".

Không chỉ chỉ ra những bất cập trong công tác huấn luyện, ông Nguyễn Anh Thơ còn cho rằng, quan điểm nhiều doanh nghiệp không đầu tư cho an toàn lao động vì chi phí cao chỉ đúng ở một phần. Theo ông, trong các lĩnh vực như chăn nuôi, chế biến thủy hải sản hay xử lý môi trường, người lao động thường xuyên làm việc trong bể chứa, hố, hầm hoặc không gian kín, nơi tiềm ẩn nguy cơ thiếu oxy, khí độc hoặc tai nạn ngã cao. Tuy nhiên, chi phí đầu tư cho các biện pháp bảo đảm an toàn tại những vị trí này thực tế không quá lớn.

"Điều đáng lo hơn là nhận thức và kiến thức của chính chủ cơ sở sản xuất. Nhiều doanh nghiệp không có hệ thống quản lý an toàn, không có cán bộ chuyên trách. Chủ cơ sở cũng không biết cần phải đầu tư những gì để bảo đảm an toàn cho người lao động. Vì không nhận diện được nguy cơ nên việc đầu tư các biện pháp phòng ngừa cũng không đầy đủ", ông Nguyễn Anh Thơ phân tích.

Theo ông, khoảng trống về nhận thức của cả người sử dụng lao động và người lao động là một trong những nguyên nhân khiến nhiều vụ tai nạn đáng tiếc vẫn liên tiếp tái diễn.

Để hạn chế các vụ tai nạn lao động đặc biệt nghiêm trọng, ông Nguyễn Anh Thơ cho rằng, điều quan trọng nhất là phải nâng cao năng lực phòng ngừa ngay từ doanh nghiệp. Các cơ sở sản xuất cần xây dựng hệ thống quản lý an toàn, trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ, tổ chức huấn luyện để người lao động nhận diện nguy cơ, đồng thời xây dựng kế hoạch ứng cứu khẩn cấp và diễn tập định kỳ.

"Khi người lao động được huấn luyện đầy đủ, được thực hành thường xuyên thì khả năng phòng ngừa và xử lý sự cố sẽ tốt hơn rất nhiều. Đây là giải pháp căn cơ để ngăn ngừa những vụ tai nạn tương tự”.

Ông Nguyễn Anh Thơ đề xuất, các hành vi vi phạm quy định về an toàn lao động cần được xử lý nghiêm, kể cả bằng chế tài hình sự hoặc xử phạt hành chính, nhằm tăng tính răn đe. Tuy nhiên, xử phạt chỉ là giải pháp cuối cùng, quan trọng nhất vẫn là chủ động phòng ngừa. Sau mỗi vụ tai nạn nghiêm trọng, cơ quan chức năng cần sớm công bố nguyên nhân, bài học kinh nghiệm để các doanh nghiệp cùng ngành và những lĩnh vực có nguy cơ tương tự kịp thời rà soát, khắc phục.

Cùng với đó, cần đổi mới công tác huấn luyện an toàn lao động, yêu cầu người đứng đầu doanh nghiệp trực tiếp tham gia thay vì chỉ cử cấp dưới. Theo ông, các vụ tai nạn đặc biệt nghiêm trọng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu doanh nghiệp tuân thủ nghiêm quy định về an toàn lao động, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, huấn luyện và nâng cao nhận thức cho cả người sử dụng lao động lẫn người lao động.

"Muốn giảm tai nạn lao động bền vững phải lấy phòng ngừa làm gốc", ông Nguyễn Anh Thơ nhấn mạnh.