Quyết định nhập khẩu dầu diesel của Nga cho thấy những khác biệt. Trong khi Mỹ ưu tiên ổn định thị trường nhiên liệu, Ukraine lo ngại sức ép ngoại giao mới sẽ làm suy yếu một trong những công cụ hiệu quả nhất để gây tổn thất kinh tế cho Nga.

Quyết định gây chia rẽ phương Tây

Theo thỏa thuận được công bố, Mỹ sẽ đình chỉ các hạn chế đối với việc nhập khẩu dầu diesel Nga trong 6 tháng, cho phép Moscow bán nhiên liệu theo giá thị trường. Động thái diễn ra khi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) của Ukraine nhằm vào nhà máy lọc dầu Nga gây gián đoạn sản xuất, làm gia tăng tình trạng thiếu nhiên liệu trong nước.

Trước khi xung đột ởUkraine bùng phát, Nga từng là một trong những nước xuất khẩu dầu diesel lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, các đợt tập kích liên tiếp đã làm suy giảm năng lực lọc dầu, buộc Moscow trong tháng này phải đình chỉ xuất khẩu dầu diesel để ưu tiên nhu cầu trong nước.

Trong bối cảnh đó, việc tiếp cận trở lại thị trường Mỹ có thể giúp Nga tăng nguồn thu và giảm bớt sức ép lên ngành năng lượng. Tuy nhiên, tác động thực tế đối với giá nhiên liệu toàn cầu vẫn chưa rõ ràng, bởi khả năng cung ứng của Nga lại đang bị hạn chế.

Điều đáng chú ý hơn là hệ quả chính trị. Trong nhiều năm, Mỹ và các đồng minh tìm cách cô lập Moscow bằng các biện pháp trừng phạt, hạn chế nguồn thu từ năng lượng và hỗ trợ Ukraine duy trì khả năng phòng thủ. Việc Washington trở thành khách hàng mua dầu diesel Nga, nếu được triển khai như công bố, tạo ra sự tương phản rõ rệt với chính sách gây sức ép kinh tế trước đó.

Phản ứng của các đồng minh cho thấy thỏa thuận đang làm lộ rõ khác biệt trong cách xử lý cuộc xung đột Nga Ukraine thời gian tới. Thủ tướng Canada Mark Carney bày tỏ ủng hộ Tổng thống Zelensky, cho rằng thỏa thuận đi ngược nỗ lực của Ukraine, Canada và các đồng minh nhằm xây dựng hòa bình, ổn định tại châu Âu.

Trong khi một số nước ưu tiên duy trì sức ép kinh tế lên Nga, Washington đang tìm cách xử lý những tác động của xung đột đối với thị trường nhiên liệu. Sự khác biệt này đặt ra câu hỏi về mức độ thống nhất của phương Tây trong việc kết hợp các mục tiêu an ninh, ngoại giao và kinh tế.

Khi Mỹ ưu tiên giải quyết vấn đề trong nước

Tổng thống Donald Trump công khai chỉ trích việc Ukraine tiếp tục tấn công các nhà máy lọc dầu Nga, cho rằng những cuộc tập kích này góp phần gây bất ổn thị trường nhiên liệu và ảnh hưởng đến người tiêu dùng Mỹ, trong đó có nông dân và các doanh nghiệp sản xuất.

Ông Trump cũng gây sức ép lên Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, thậm chí kêu gọi Ukraine có lãnh đạo mới. Tiếp đó, ngày 11/10, nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định việc Nga và Ukraine đồng ý ngừng tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của nhau; đồng thời cảnh báo cả hai bên không được vi phạm thỏa thuận trong bối cảnh giá dầu diesel vẫn là vấn đề đáng lo ngại.

Lập trường này cho thấy Washington đang đặt vấn đề ổn định nguồn cung nhiên liệu và giá cả trong nước lên bàn cân với chiến lược quân sự của Kiev.

Trong khi đó, Ukraine coi các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng Nga là một công cụ gây sức ép kinh tế, làm giảm khả năng cung cấp nhiên liệu cho quân đội và nguồn thu phục vụ chiến tranh của Moscow.

Tổng thống Zelensky tuyên bố Ukraine sẵn sàng ngừng tấn công các nhà máy lọc dầu Nga nếu Nga chấm dứt các cuộc tập kích nhằm vào hạ tầng năng lượng của Ukraine. Điều kiện này phản ánh quan điểm của Kiev rằng bất kỳ thỏa thuận ngừng tấn công nào cũng cần có sự kiềm chế tương ứng từ cả hai phía.

Sự khác biệt giữa Washington và Kiev không chỉ nằm ở cách đánh giá tác động của các cuộc tấn công, mà còn ở mục tiêu trước mắt. Mỹ muốn hạn chế những yếu tố gây biến động thị trường nhiên liệu ngay trước thời điểm nhạy cảm là cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Trong khi đó, Ukraine muốn duy trì sức ép lên năng lực kinh tế và quân sự của Nga.

Ukraine lâm thế khó

Ukraine dĩ nhiên không dễ chấp nhận thực tế mới. Nhưng chính quyền của Tổng thống Zelensky không có đòn bẩy nào để buộc Washington cân nhắc lại quyết định của mình. Ukraine vẫn phải phụ thuộc vào Mỹ trong bối cảnh xung đột hiện tại.

Mỹ có những công cụ quan trọng để tác động đến cách Ukraine tiến hành hoạt độngquân sự, đặc biệt là hoạt động chia sẻ tình báo. Dù Washington không còn trực tiếp cung cấp tiền và vũ khí cho Kiev theo cách trước đây, thông tin tình báo của Mỹ vẫn giữ vai trò quan trọng đối với năng lực phòng thủ và các chiến dịch tầm xa của Ukraine.

Kiev có nguy cơ mất nguồn hỗ trợ tình báo nếu tiếp tục tấn công những cơ sở năng lượng mà Tổng thống Trump muốn bảo vệ. Mỹ từng tạm dừng chia sẻ tình báo với Ukraine vào tháng 3/2025 sau căng thẳng giữa hai bên tại Nhà Trắng, cho thấy đây không phải một khả năng hoàn toàn mới.

Nếu sức ép của Washington khiến Kiev phải hạn chế các cuộc tập kích bằng UAV, nguy cơ gián đoạn sản xuất đối với các nhà máy lọc dầu của Nga cũng sẽ giảm. Moscow, vì thế, có thể sớm khôi phục một phần năng lực xuất khẩu nhiên liệu. Khi đó, hiệu quả của chiến dịch gây sức ép kinh tế mà Ukraine theo đuổi sẽ bị ảnh hưởng, ngay cả khi hệ thống phòng không Nga chưa thể ngăn chặn hoàn toàn các cuộc tập kích.

Tuy nhiên, khả năng Nga thực sự cung cấp được lượng dầu diesel đáng kể cho thị trường Mỹ vẫn phụ thuộc vào tình trạng sản xuất và năng lực xuất khẩu. Vì vậy, không thể mặc nhiên cho rằng thỏa thuận sẽ nhanh chóng giúp Moscow giải quyết các khó khăn của ngành năng lượng.

Một thỏa thuận về nhiên liệu chưa đồng nghĩa với việc toàn bộ liên minh phương Tây thay đổi chính sách đối với Nga. Tác động lâu dài sẽ phụ thuộc vào thời gian thi hành, quy mô giao dịch thực tế và việc Washington có tiếp tục duy trì những biện pháp trừng phạt khác hay không.

Với Nga, lợi ích của thỏa thuận có thể vượt ra ngoài nguồn thu năng lượng nếu nó khiến các đồng minh của Ukraine khó duy trì lập trường chung. Với Ukraine, thách thức là làm thế nào để giữ được công cụ gây sức ép lên Nga trong khi vẫn phụ thuộc vào những năng lực hỗ trợ quan trọng của Mỹ.

Thỏa thuận dầu diesel Mỹ- Nga và ngưng tấn công cơ sở năng lượng của Nga vì thế không chỉ là vấn đề thương mại năng lượng. Nó phản ánh xung đột giữa các ưu tiên chính sách khác nhau trong nội bộ phương Tây, khi giá nhiên liệu, sức ép kinh tế và mục tiêu chiến lược tại Ukraine ngày càng gắn chặt với nhau.