Hang Đá Sập (hay còn gọi hang Thương Nghiệp) nằm ven dãy núi Sơn Gà, thuộc thôn Lâm Tây, xã Hà Nha (huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam cũ), nay thuộc thành phố Đà Nẵng là địa điểm có vị trí chiến lược, nơi tập kết, trú quân và trung chuyển của nhiều đơn vị chủ lực, trong đó có Trung đoàn Pháo binh 575 và đơn vị Thương nghiệp K600. Khoảng cuối tháng 4/1969, khu vực này bị máy bay và pháo binh địch đánh phá, làm sập cửa hang, chôn vùi nhiều cán bộ, chiến sĩ bên trong. Qua xác minh, bước đầu xác định có thông tin về 8 liệt sĩ hy sinh tại đây.

Để tiếp cận khu vực hang bị đất đá vùi lấp sau hơn nửa thế kỷ, lực lượng tìm kiếm phải nhiều lần khảo sát, đối chiếu thông tin từ nhân chứng, cựu chiến binh với thực địa. Mỗi mét vuông trong hang đều được đánh dấu, bóc tách thủ công và rà soát nhiều lần. Có những vị trí phải mất nhiều giờ mới di chuyển được những tảng đá lớn để tiếp cận khu vực nghi có hài cốt.

Thiếu tá Nguyễn Văn Lâm - Phân đội trưởng Phân đội 3, Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng cho biết: Lực lượng tìm kiếm không bỏ sót bất kỳ dấu vết nào, kiên trì lần theo từng manh mối, dù là nhỏ nhất.

“Khu vực tìm kiếm là hang đá, đội cũng đã khắc phục triển khai cho các lực lượng tiếp cận các vị trí nghi có hài cốt sau đó tìm kiếm. Quá trình tìm kiếm cũng gặp nhiều khó khăn. Quá trình tìm kiếm phát hiện các vật dụng như quần áo, đồ gia dụng và xương, răng của cácliệt sĩ”,Thiếu tá Nguyễn Văn Lâm nói.

Suốt hơn một tháng qua, hang Đá Sập là nơi thu hút sự quan tâm đặc biệt của người dân địa phương, các cơ quan chức năng. Từ nguồn cung cấp thông tin của các cựu chiến binh, thân nhân gia đình liệt sĩ và người dân, Quân khu 5 và Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố đã bước đầu tìm kiếm trong hang đá này được 5 hài cốt liệt sĩ hy sinh trong trận ném bom của Mỹ tháng 4/1969. Do hang đá nằm sâu giữa rừng, nơi hài cốt liệt sĩ lại ở trong sâu nên bộ đội phải tiến hành nhiều đợt khảo sát. Bộ đội lật từng phiến đá lớn để tiếp cận vào hang sâu và tìm thấy những di vật đầu tiên. Đào sâu hơn vào phía trong và dưới lớp rễ cây, đất đá, những tấm áo mưa, thùng đạn, bàn chải đánh răng, xương cốt…của liệt sĩ dần lộ ra.

Hơn nửa thế kỷ nằm lại dưới lòng hang sâu, giây phút tìm thấy các hài cốt liệt sĩ ở hang Đá Sập khiến các thành viên đội cất bốc nghẹn lòng. Những hài cốt đầu tiên được đưa lên, phủ cờ Tổ quốc và đưa ra bên ngoài để đánh số thứ tự.

Việc phát hiện quy tập thành công 5 hài cốt liệt sĩ tại hang Đá Sập không chỉ là sự hoàn thành nhiệm vụ hậu phương quân đội hay chính sách người có công, mà sâu xa hơn, đó là mệnh lệnh từ trái tim, là tình đồng chí, đồng đội thiêng liêng không gì đong đếm được.

Thượng tá Phan Huy Từ, Phó Ban Liên lạc Trung đoàn pháo binh 575, người từng chiến đấu ở nơi này xúc động: “Phấn khởi lắm, đêm qua cũng không ngủ được. Tôi không nghĩ là có phép màu gì có thể đưa được các liệt sĩ ra. Vì tôi nghĩ là mình chưa có phương tiện gì có thể cẩu những tảng đá nặng hàng mấy trăm tấn ra, thực sự bộ đội ở Đà Nẵng rất giỏi”.

Từ năm 2002 đến nay, Đội tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng đã khảo sát hàng nghìn vị trí, quy tập được hơn 200 hài cốt liệt sĩ hy sinh trong các cuộc kháng chiến, đưa về an táng tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn thành phố.

Ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng xúc động:“Do điều kiện chiến tranh vô cùng ác liệt và thời gian đã lùi xa, đến nay chúng ta vẫn chưa xác định được tên tuổi, quê quán của các đồng chí. Tuy nhiên, dù quê hương các đồng chí ở đâu trên dải đất hình chữ S thân yêu, thì từ hôm nay, thành phố Đà Nẵng xin được đón các đồng chí về yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hà Nha - nơi đồng chí, đồng đội và nhân dân sẽ đời đời hương khói, chăm nom với tất cả lòng thành kính và biết ơn vô hạn”.

5 hài cốt liệt sĩ hy sinh tại hang Đá Sập đã được tìm thấy đưa về yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Hà Nha. Nhưng vẫn còn đó những hài cốt liệt sỹ đang nằm trong lòng hang đá này chưa được tìm thấy. Những bước chân của người lính vẫn đang tiếp tục ngày đêm tìm kiếm, đưa các anh về yên nghỉ cùng đồng đội.