Động thái trên diễn ra trong bối cảnhTòa án Hình sự Quốc tế(ICC) đang đối mặt với khủng hoảng lãnh đạo, áp lực chính trị từ nhiều phía và làn sóng tranh cãi ngày càng gia tăng về vai trò, hiệu quả hoạt động và tính công bằng của cơ quan tư pháp quốc tế này.

Trong tuyên bố mới nhất, Cộng hòa Chad hôm 27/7cho biết đã chính thức khởi động quy trình rút khỏi Tòa án Hình sự quốc tế (ICC), cơ quan có trụ sở tại thành phốHague của Hà Lan, chuyên xét xử các tội ác chiến tranh, tội ác chống loài người cùng những hành vi vi phạm nghiêm trọng luật nhân đạo quốc tế. Theo chính phủ Sát, trong 13 cuộc điều tra của ICC kể từ khi thành lập, có 9 cuộc liên quan đến châu Phi, còn trong 7 người đang bị ICC giam giữ, có tới 6 người liên quan các vụ việc tại châu Phi. Điều này phản ánh hiệu quả hoạt động “hạn chế và không đồng đều” của tòa án.

Tương tự, trước đó (hôm 24/7), Chính phủ lâm thời Venezuela đã chính thức thông báo với Liên Hợp Quốc về việc rút khỏi Quy chế Rome. Phát biểu trong một sự kiện, Tổng thống lâm thời Delcy Rodrigueztuyên bố, Venezuela không còn tin tưởng vào tòa án này:“Chúng tôi tuyên bố rút khỏi Tòa án Hình sự Quốc tế, lên án Quy chế Rome, bởi vì kể từ khi thành lập chúng tôi đã tin tưởng vào công lý đích thực. Nhưng xuyên suốt lịch sử của mình, Tòa án này đã xây dựng một hồ sơ về sự xâm lược đối với các nước đang phát triển, đối với người dân các nước phía Nam, bao gồm cả Venezuela. Tòa án Hình sự Quốc tế đã bị chính trị hóa và bị lợi dụng theo cách tấn công người dân Venezuela và nhà nước Venezuela, đến nỗi chúng tôi không tin tưởng vào loại tổ chức hay thể chế đó. Chúng tôi tin vào một thế giới khác”.

Ngay sau động thái của Venezuela và Cộng hòa Chad, Bộ Ngoại giao Mỹ hoan nghênh quyết định này và kêu gọi các quốc gia thành viên khác cũng rời khỏi Quy chế Rome. Washington cho rằng ICC là một thiết chế “không còn giá trị”. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hồi tuần trước tiếp tục công kích ICC sau các lệnh bắt giữ nhằm vào lãnh đạo Israel, khẳng định Washington sẽ tiếp tục có các biện pháp nhằm hạn chế ảnh hưởng của tòa án.

Làn sóng rút lui diễn ra đúng thời điểm ICC phải đối mặt với hàng loạt khó khăn chưa từng có. Các quốc gia thành viên (ngày 24/7) đã bỏ phiếu bãi nhiệm Công tố viên trưởng Karim Khansau các cáo buộc sai phạm nghiêm trọng, khiến cơ quan này phải khẩn trương tìm người đứng đầu mới.

Song song với đó, tòa án tiếp tục chịu sức ép từ các biện pháp trừng phạt của Mỹ cũng như những tranh cãi liên quan đến các lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

Dù vậy, một số chuyên gia cho rằng lập luận về việc ICC chỉ nhắm vào các nước đang phát triển hiện không còn hoàn toàn thuyết phục như trước, bởi trong những năm gần đây tòa án đã mở các cuộc điều tra hoặc ban hành lệnh bắt giữ đối với nhiều lãnh đạo ngoài khu vực châu Phi, trong đó có Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.

Việc nhiều quốc gia liên tiếp rời khỏi ICC được xem là phép thử lớn nhất đối với hệ thống tư pháp hình sự quốc tế kể từ khi Quy chế Rô-ma có hiệu lực năm 2002. Nếu xu hướng này tiếp tục lan rộng, ICC sẽ đối mặt nguy cơ thu hẹp phạm vi quyền tài phán cũng như giảm khả năng thực thi các cuộc điều tra, bởi tòa án không có lực lượng cưỡng chế riêng mà phụ thuộc rất lớn vào sự hợp tác của các quốc gia thành viên.