Phụ huynh phản ánh, ai kiểm tra?

Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh được Bộ GD-ĐT ban hành ngày 28/9 và có hiệu lực từ ngày 15/11/2026, thay thế Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT. Theo quy định mới, Ban đại diện cha mẹ học sinh không được trực tiếp vận động, thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ hoạt động của ban; không được đặt ra các khoản đóng góp bắt buộc, ấn định hoặc phân bổ mức hỗ trợ bình quân, mức hỗ trợ tối thiểu hoặc thời hạn hỗ trợ.

Tuy nhiên, quy định này chưa có hiệu lực tại thời điểm đầu năm học 2026-2027. Trong khi đó, các khoản thu đầu năm tiếp tục nhận được sự quan tâm của phụ huynh.

Tại Trường Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Marie Curie Móng Cái (Quảng Ninh), sau phản ánh về khoản thu đầu năm, UBND phường Móng Cái 2 đã thành lập tổ công tác liên ngành để kiểm tra, xác minh.

Theo kết quả xác minh bước đầu được địa phương thông tin, khoản tiền này được dự kiến sử dụng để thuê lao công vệ sinh riêng cho lớp và sửa chữa cơ sở vật chất của lớp; nội dung đã được đưa ra thảo luận tại cuộc họp phụ huynh đầu năm. Tuy nhiên, UBND phường Móng Cái 2 yêu cầu nhà trường dừng các khoản thu không đúng quy định, hoàn trả tiền cho phụ huynh và tiếp tục rà soát việc thu, chi, vận động xã hội hóa để xác định trách nhiệm liên quan.

Trước đó, tại Trường THPT Khương Đình (Hà Nội), một phụ huynh phản ánh Ban đại diện cha mẹ học sinh lớp 10A4 đã thu 2 triệu đồng mỗi phụ huynh trước khi khai giảng, trong khi chưa có kế hoạch cụ thể về các khoản chi. Sau đó, tại cuộc họp phụ huynh, lớp bàn việc mua sắm thiết bị và một số hạng mục phục vụ hoạt động của lớp.

Những phản ánh này cho thấy điều phụ huynh quan tâm không chỉ là số tiền phải đóng, mà còn là khoản thu dựa trên căn cứ nào, ai quyết định, được sử dụng ra sao và khi có ý kiến khác nhau thì ai có trách nhiệm giải thích, kiểm tra?

Theo ông Ngô Văn Thịnh, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính, Bộ GD-ĐT, về cơ bản các khoản thu trong trường phổ thông gồm học phí, các khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục và các khoản tài trợ của tổ chức, cá nhân cho cơ sở giáo dục.

Đối với các khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục, UBND cấp tỉnh quy định cụ thể danh mục, mức thu và cơ chế quản lý thu, chi. Cơ sở giáo dục phải căn cứ quy định của địa phương để thực hiện, không được tự đặt ra khoản thu ngoài quy định.

Khi xem xét một khoản thu có phải lạm thu hay không, cần đối chiếu khoản đó có nằm trong danh mục được phép hay không, mức thu có đúng quy định và việc thu có bảo đảm tự nguyện, công khai, minh bạch, đúng mục đích hay không.

Theo ông Thịnh, việc một khoản thu được gọi là “tự nguyện” không có nghĩa nhà trường hoặc ban đại diện được phép ấn định mức đóng hoặc gây áp lực để phụ huynh thực hiện. Nếu lợi dụng danh nghĩa tự nguyện để ép buộc đóng góp hoặc đặt ra khoản thu ngoài danh mục được phép thì phải kiểm tra, xử lý.

Tính đến ngày 29/9, Bộ GD-ĐT đã tiếp nhận khoảng 30 phản ánh, kiến nghị của cá nhân liên quan đến lạm thu. Những nội dung thuộc thẩm quyền địa phương được phân loại, chuyển đến cơ quan có thẩm quyền để rà soát, xác minh và xử lý. Với vụ việc cụ thể tại một trường học, địa phương là nơi trực tiếp quản lý, kiểm tra, xác minh và xử lý theo thẩm quyền; Bộ GD-ĐT giữ vai trò chỉ đạo, theo dõi và yêu cầu báo cáo kết quả.

Thu sai trả lại, nhưng ai chịu trách nhiệm?

Một điểm đáng chú ý trong cách xử lý các khoản thu là trách nhiệm không dừng ở việc yêu cầu hoàn trả tiền.

Theo ông Ngô Văn Thịnh, các cơ sở giáo dục phải thực hiện đúng quy định về thu, chi, tài trợ và huy động nguồn lực xã hội; bảo đảm tự nguyện, minh bạch, đúng mục đích và đúng thẩm quyền. “Trường nào để xảy ra lạm thu thì hiệu trưởng và người đứng đầu cơ quan quản lý trực tiếp phải chịu trách nhiệm”, ông Thịnh nêu.

Vụ việc tại Trường Marie Curie Móng Cái cho thấy rõ hơn quy trình này. Sau phản ánh về khoản thu 2 triệu đồng/học sinh/năm, địa phương tổ chức kiểm tra, yêu cầu dừng các khoản thu không đúng quy định, hoàn trả tiền và tiếp tục rà soát để xác định trách nhiệm. Việc yêu cầu hoàn trả tiền không đồng nghĩa đã có kết luận khoản 2 triệu đồng nói trên là hành vi lạm thu; việc xác định vi phạm còn phụ thuộc kết quả rà soát tiếp theo.

Để tăng cường kiểm tra trong năm học 2026-2027, Bộ GD-ĐT đã thành lập 4 đoàn kiểm tra do các thứ trưởng làm trưởng đoàn. Đến cuối tháng 9 đã có 3 đoàn triển khai. Nội dung kiểm tra gồm danh mục các khoản thu, căn cứ pháp lý, mức thu, đối tượng, thời điểm và phương thức thu, quy trình lấy ý kiến; đồng thời kiểm tra việc lập dự toán, quản lý, hạch toán, sử dụng, quyết toán và công khai các khoản thu, chi.

Bộ cũng yêu cầu các địa phương tổng hợp, báo cáo tình hình thực hiện các khoản thu và xử lý vi phạm lạm thu năm học 2026-2027 trước ngày 30/9. Báo cáo phải thể hiện số cơ sở bị phản ánh hoặc được thanh tra, số cơ sở xác định có sai phạm, tổng số tiền thu sai, số tiền đã thu hồi hoặc hoàn trả cho học sinh và số cán bộ quản lý, giáo viên bị xử lý kỷ luật.

Từ ngày 15/11, theo Điều lệ mới, Ban đại diện cha mẹ học sinh không được trực tiếp thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ hoạt động của ban; đồng thời không được đặt ra các khoản đóng góp bắt buộc hoặc gây áp lực để cha mẹ học sinh hỗ trợ.

Với các khoản thu phát sinh trước thời điểm Thông tư 81 có hiệu lực, việc kiểm tra, xử lý vẫn phải căn cứ quy định áp dụng tại thời điểm xảy ra vụ việc. Đây cũng là cơ sở để phụ huynh biết khoản tiền mình được yêu cầu đóng có đúng quy định hay không và phản ánh tới cơ quan có thẩm quyền khi cần thiết.