Các chuyên gia cho rằng, chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà là quá trình đổi mới toàn diện về quản trị, nội dung và mô hình hoạt động. Trong đó, nội dung, công nghệ và nguồn nhân lực là 3 trụ cột then chốt giúp báo chí nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Phải hiểu độc giả mới chuyển đổi số hiệu quả

Khẳng định việc trang bị kiến thức về mô hình chuyển đổi số báo chí không chỉ là đầu tư cho năng lực của mỗi nhà báo mà còn là chiến lược phát triển lâu dài của cơ quan báo chí, nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử cho rằng, công nghệ là yếu tố không thể thiếu, nhưng gốc rễ của chuyển đổi số nằm ở sự thay đổi tư duy.

Báo cáo Triển vọng 2025-2026 của Hiệp hội Các nhà xuất bản tin tức thế giới (WAN-IFRA) cho thấy, 93% cơ quan báo chí tham gia khảo sát xác định đầu tư công nghệ, bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI) và tự động hóa là ưu tiên hàng đầu. Điều này cho thấy đầu tư công nghệ không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các tòa soạn hiện đại.

Tuy nhiên, ông nhấn mạnh, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng với sự thay đổi về tư duy. Dẫn chứng từ thực tiễn quốc tế, nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật cho biết, năm 2026, tờ báo lớn nhất Ấn Độ là Times of India đã điều chỉnh tiêu chí tuyển dụng phóng viên. Bên cạnh các kỹ năng làm báo truyền thống như phát hiện đề tài, xây dựng kế hoạch tác nghiệp hay kỹ năng viết, ứng viên còn phải có khả năng sử dụng các công cụ AI và làm chủ công nghệ.

“Tại Việt Nam, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã tạo hành lang quan trọng để các cơ quan báo chí mạnh dạn đầu tư cho công nghệ. Nhưng trước hết, sự thay đổi phải bắt đầu từ tư duy của người đứng đầu cơ quan báo chí”, nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật nhấn mạnh.

Đề cập đến thực tế nhiều cơ quan báo chí đã đầu tư đáng kể cho hạ tầng số nhưng hiệu quả chưa đạt như kỳ vọng, ông Nguyễn Hoàng Nhật cho rằng, rào cản hiện nay là tâm lý chạy theo xu hướng một cách thiếu định hướng. “Nhiều tòa soạn thấy nơi khác làm podcast thì cũng làm podcast, thấy nơi khác sản xuất video dọc hay ứng dụng AI thì cũng làm theo, nhưng lại chưa xác định rõ độc giả của mình là ai, đang phục vụ đối tượng nào và đâu là thế mạnh riêng của mình. Podcast, video dọc hay sản phẩm tương tác chỉ là phương tiện, không thể sao chép nguyên mẫu từ nơi khác rồi áp dụng máy móc cho mình”, ông Nhật phân tích.

Theo ông, muốn chuyển đổi số hiệu quả, các cơ quan báo chí cần dựa trên dữ liệu để hiểu độc giả, xác định thị trường ngách và xây dựng chiến lược phát triển phù hợp. Việc thu thập dữ liệu chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ cho những mục tiêu cụ thể và lâu dài.

Từ thực tiễn tại Báo Nhân Dân, nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật cho hay, đơn vị đang tập trung xây dựng văn hóa số trên nền tảng những giá trị truyền thống đã được khẳng định qua nhiều năm.

Ông lấy ví dụ về các số phụ trương đặc biệt từng tạo dấu ấn trong các dịp kỷ niệm lớn của đất nước. Theo ông, những sản phẩm báo chí này không thể chỉ dừng lại ở phiên bản in đẹp mắt mà cần được kết nối với không gian số để tăng khả năng tương tác và tiếp cận thế hệ độc giả trẻ.

“Chúng tôi xác định các sản phẩm báo chí phải được phát triển trên cả môi trường truyền thống và môi trường số. Nếu chỉ dừng lại ở bản in thì sẽ rất khó tiếp cận những người sinh ra và lớn lên trong kỷ nguyên số”, ông chia sẻ.

Không dám thử nghiệm sẽ không tạo ra đột phá

Cùng với đó, công tác đào tạo được xem là nhiệm vụ thường xuyên trong quá trình chuyển đổi số. Công nghệ thay đổi từng ngày, đòi hỏi phóng viên, biên tập viên phải liên tục cập nhật kiến thức mới để làm chủ công nghệ thay vì bị công nghệ dẫn dắt.

Đánh giá về tác động của AI đối với báo chí, ông Nhật cho rằng, những lợi ích mà công nghệ này mang lại hiện lớn hơn nhiều so với những lo ngại về nguy cơ mất việc làm. AI đang trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, giúp các tòa soạn nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm báo chí. Theo nhà báo Nguyễn Hoàng Nhật: “Có những sản phẩm trước đây cần 5 - 7 người thực hiện trong khoảng một tuần, nhưng hiện nay với sự hỗ trợ của AI chỉ cần 2 - 3 người và chưa đến 2 ngày là hoàn thành. AI giúp chúng tôi thực hiện được những sản phẩm mà trước đây rất khó triển khai hoặc không đủ nguồn lực để thực hiện”.

Để chuyển đổi số thực chất và bền vững, điều quan trọng nhất là các cơ quan báo chí phải xây dựng được chiến lược dài hạn và sẵn sàng chấp nhận thay đổi. “Công nghệ thay đổi liên tục nên đôi khi phải chấp nhận làm lại từ đầu. Có những chuyên mục từng là thế mạnh của tòa soạn nhưng khi không còn thu hút độc giả thì cần mạnh dạn thay đổi, thậm chí dừng lại để nhường chỗ cho những sản phẩm mới”.

Bên cạnh đổi mới sản phẩm, việc tái cấu trúc nguồn nhân lực và khuyến khích tinh thần thử nghiệm cũng đóng vai trò quan trọng. Đổi mới sáng tạo luôn luôn đi kèm với rủi ro, không phải sản phẩm nào cũng thành công ngay từ lần đầu tiên. Tuy nhiên, nếu không dám thử nghiệm thì sẽ không có cơ hội tạo ra những bước đột phá trong hoạt động báo chí thời đại số.