Nghị quyết 57-NQ/TW xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu,người đứng đầu phải trực tiếp phụ trách,không thể giao khoán việc này cho bộ phận công nghệ. Người lãnh đạo không cần giỏi lập trình, nhưng phải hiểu AI làm được gì, giới hạn và rủi ro ở đâu.

Hiểu công nghệ là yêu cầu mới, nhưng cái gốc của người lãnh đạo vẫn là bản lĩnh chính trị, năng lực tổ chức, tinh thần gần dân và trách nhiệm nêu gương. Thông tin từng qua nhiều tầng, được tổng hợp theo kỳ, nay dữ liệu và phản ứng xã hội xuất hiện tức thời. Những phẩm chất lãnh đạo ấy đang được kiểm chứng bằng khả năng tìm ra điều đáng tin giữa sự thật, suy đoán và tin giả.

Nắm vững nền tảng tư tưởng của Đảng là hiểu chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Cương lĩnh, đường lối của Đảng và biết vận dụng vào quản trị AI, dữ liệu lớn, bảo vệ chủ quyền số, thu hẹp khoảng cách số. Dữ liệu có thể chỉ ra phương án nhanh hơn, nhưng không quyết định được phương án nào công bằng và phù hợp với lợi ích lâu dài của đất nước và nhân dân. Thiếu điểm tựa tư tưởng, người lãnh đạo dễ chạy theo chỉ số mà xem nhẹ con người. Dữ liệu cho biết điều đang xảy ra, nền tảng tư tưởng giúp lựa chọn điều nên làm.

Quyết định chỉ đáng tin khi dữ liệu đúng, đủ, sạch và sống. Tức làsát thực tế, bao quát các nhóm cần quan tâm, được chuẩn hóa và cập nhật thường xuyên. Dữ liệu số thường ghi nhận rõ người tương tác nhiều, còn người dân vùng khó khăn, ít kỹ năng số có thể gần như vắng mặt. Không biết dữ liệu đến từ đâu, còn thiếu ai và thuật toán đang tối ưu điều gì thì kết quả vẫn có thể sai. Người lãnh đạo phải đi cơ sở, lắng nghe phần đời sống dữ liệu chưa phản ánh.

AI còn đặt ra câu hỏi: Ai thực sự quyết định và chịu trách nhiệm? Nó có thể tổng hợp tài liệu, nhận diện xu hướng, đề xuất phương án, nhưng không có bản lĩnh chính trị và không gánh hậu quả của quyết định sai. Nếu cán bộ chỉ ký vào phương án do hệ thống đề xuất, quyền phán đoán thực tế đã được trao cho máy.

Thế giới cũng mới chú ý đến năng lực lãnh đạo thời AI. Hai nghiên cứu năm 2025 cho thấy, Bock và Von der Oelsnitz sàng lọc 730 công trình, xác định 24 năng lực; còn Myszak và Filina-Dawidowicz chỉ chọn được 17 bài phù hợp, nhận diện 15 năng lực, phần lớn không thuộc kỹ thuật. OECD, qua 200 trường hợp AI trong khu vực công, nhấn mạnh giám sát con người, đạo đức, minh bạch và trách nhiệm. Bằng chứng về thay đổi trong phán đoán chính trị và trách nhiệm lãnh đạo vẫn còn hạn chế. Ở Việt Nam, thời gian qua, thảo luận nghiêng về kỹ năng số, ít gắn AI với nền tảng tư tưởng, khoảng trống dữ liệu, bí mật nhà nước và quyền quyết định không thể giao cho máy.

Khoảng trống ấy cần được tính đến khi quy hoạch, đào tạo, đánh giá và bổ nhiệm cán bộ. Điều đáng xem xét không phải chứng chỉ AI hay số công cụ sử dụng thành thạo, mà là khả năng phân định việc có thể giao cho AI, kiểm tra kết quả, sử dụng dữ liệu và kiểm soát rủi ro. Tiêu chí phải phù hợp từng vị trí, không thể dùng một thước đo cho mọi chức danh.

Năng lực khai thác AI còn bao gồm kỷ luật bảo mật. Cán bộ có thể làm lộ bí mật nhà nước liên quan đến an ninh quốc gia, tài liệu nội bộ, dữ liệu cá nhân khi đưa vào công cụ AI công cộng. Người lãnh đạo phải biết phân loại thông tin, dùng nền tảng được phép và chịu trách nhiệm về dữ liệu mình cung cấp. An toàn AI không phải việc riêng của cán bộ công nghệ,thiếu hiểu biết khi sử dụngcó thể gây hậu quả lớn.

Văn hóa lãnh đạo trong môi trường AI hình thành từ thói quen tôn trọng bằng chứng, chia sẻ dữ liệu, chấp nhận phản biện, thừa nhận điều chưa biết, thử nghiệm có kiểm soát và xác định trách nhiệm. Văn hóa ấy phải tạo ra quyết định tốt hơn, tháo gỡ điểm nghẽn và phục vụ người dân tốt hơn.

Kỷ nguyên AI cần người lãnh đạo vững vàng về tư tưởng, tỉnh táo trước dữ liệu, biết khai thác công nghệ, coi kỷ luật bảo mật là phản xạ nghề nghiệp,không giao cho thuật toán quyền quyết định điều gì là đúng. AI càng thông minh, tiêu chuẩn lựa chọn cán bộ càng phải rõ và trách nhiệm của người lãnh đạo càng không thể mơ hồ.