Triển vọng kinh tế toàn cầu bị bao phủ bởi căng thẳng địa chính trị leo thang cùng những bất ổn khác như lạm phát, lãi suất và sự tăng trưởng thiếu đồng đều giữa các khu vực. Đà tăng trưởng suy yếu khi các nền kinh tế lớn vẫn phải duy trì chính sách tiền tệ thận trọng nhằm kiểm soát lạm phát, trong khi nhu cầu tiêu dùng và đầu tư chưa thực sự bứt phá. Bên cạnh đó, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng và những gián đoạn chuỗi cung ứng tiếp tục tạo ra các “cơn gió ngược” cản trở đà phục hồi.

Dù vậy, kinh tế thế giới không hoàn toàn thiếu điểm sáng, khi một số lĩnh vực như công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và năng lượng xanh vẫn duy trì động lực tăng trưởng. Tuy nhiên, sự phân hóa ngày càng rõ nét giữa các nền kinh tế phát triển và đang phát triển khiến bức tranh chung trở nên phức tạp hơn. Trong bối cảnh đó, triển vọng kinh tế toàn cầu năm 2026 được nhìn nhận như một trạng thái “cân bằng mong manh” giữa cơ hội phục hồi và rủi ro suy giảm, đòi hỏi các quốc gia phải linh hoạt hơn trong điều hành chính sách để thích ứng với những biến động khó lường.

Tăng trưởng kinh tế toàn cầu giảm tốc​​

Theo đánh giá của Viện Kinh tế Quốc tế Peterson (PIIE), tăng trưởng GDP thực tế toàn cầu dự kiến ​​sẽ chậm lại từ 3,3% vào năm 2025 xuống 3,0% vào năm 2026 trước khi tăng lên 3,1% vào năm 2027.

Phân tích của PIIE cho thấy, những gián đoạn liên quan đến cuộc chiến tại Iran - bao gồm cả thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng - đã làm giảm tăng trưởng GDP dự kiến, đẩy lạm phát lên cao và khiến triển vọng trở nên bất ổn hơn. Sự bùng nổ chiến tranh ở Trung Đông đã tạo ra một cú sốc đáng kể khi khoảng một phần tư lượng dầu mỏ của thế giới được vận chuyển qua eo biển Hormuz, nơi cũng vận chuyển một lượng lớn khí đốt tự nhiên, phân bón, và các nguyên liệu thô khác. Sự gián đoạn đối với các dòng chảy này đã gây ra những ảnh hưởng sâu rộng đến thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu. Kết quả là, triển vọng tăng trưởng đã bị hạ thấp và lạm phát dự kiến ​​sẽ cao hơn ở nhiều quốc gia.

Trong dự báo cơ bản, giá năng lượng sẽ giảm vào cuối năm nay, nhìn chung phù hợp với thị trường tương lai, cho phép tăng trưởng ổn định sau giai đoạn suy yếu. Nhưng vẫn tồn tại rủi ro giảm đáng kể. Trong trường hợp căng thẳng leo thang trở lại và giá dầu tăng lên mức cao 150 USD/thùng trước khi giảm xuống, tăng trưởng toàn cầu có thể giảm khoảng 0,4 điểm phần trăm.

Tại nền kinh tế số 1 thế giới là Hoa Kỳ, tăng trưởng kinh tế tiếp tục được hỗ trợ bởi sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), thúc đẩy đầu tư và tiêu dùng. Tăng trưởng GDP thực tế của Mỹ dự kiến ​​sẽ chậm lại từ 2,1% năm 2025 xuống còn 2,0% vào năm 2026 và 1,9% vào năm 2027. Lạm phát lõi (không bao gồm giá thực phẩm và năng lượng) dự kiến ​​sẽ đạt 3,1%. Lạm phát tổng thể dự kiến ​​sẽ giảm xuống 2,2% vào năm 2027, với lạm phát lõi giảm dần xuống 2,8%.

Tăng trưởng ở các nền kinh tế phát triển khác đang yếu trong ngắn hạn, chủ yếu phản ánh tác động từ giá năng lượng tăng cao, nhưng dự kiến ​​sẽ phục hồi vào năm tới khi cú sốc giảm dần và các yếu tố chu kỳ tái khẳng định vai trò của mình. Tại khu vực đồng euro, chi phí năng lượng tăng cao đang gây áp lực nặng nề lên hoạt động kinh tế trong năm nay, với dự báo tăng trưởng sẽ vẫn ở mức thấp trước khi tăng nhẹ vào năm 2027. Nhật Bản cũng đối mặt với những khó khăn tương tự, với sự hỗ trợ tài chính dự kiến ​​sẽ bù đắp phần nào vào năm tới và giúp hỗ trợ sự phục hồi tăng trưởng. Vương quốc Anh cũng đang chứng kiến ​​tăng trưởng yếu trong ngắn hạn, do giá năng lượng tăng cao làm trầm trọng thêm tác động của việc thắt chặt chi tiêu và nhu cầu nội địa vốn đã yếu.

Trong số các nền kinh tế thị trường mới nổi, tăng trưởng vẫn không đồng đều. Trung Quốc tiếp tục hưởng lợi từ xuất khẩu mạnh mẽ, nhưng sự suy thoái thị trường bất động sản đang gây áp lực lên nhu cầu nội địa. Ấn Độ vẫn là một trong những nền kinh tế mới nổi lớn có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất, mặc dù tăng trưởng có thể bị kìm hãm phần nào do sự phụ thuộc vào năng lượng. Brazil đối mặt với tăng trưởng chậm trong bối cảnh bất ổn chính sách, chi phí đầu vào cao hơn và những thách thức cấu trúc đang diễn ra. Tăng trưởng của Nga có khả năng vẫn yếu mặc dù được hỗ trợ phần nào từ giá năng lượng tăng cao.

Hai kịch bản cho kinh tế thế giới 2026

Theo dự báo của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), kinh tế toàn cầu có thể xấu đi nếu xung đột Trung Đông kéo dài, làm tăng giá dầu và áp lực lạm phát. IMF cho biết, nếu chiến sự kéo dài đến năm 2027 và giá dầu lên khoảng 125 USD/thùng, lạm phát toàn cầu có nguy cơ leo thang mạnh. IMF nhận định giá dầu duy trì trên 100 USD/thùng đã kích hoạt kịch bản "bất lợi", với tăng trưởng toàn cầu năm 2026 có thể giảm còn 2,5% và lạm phát tăng lên 5,4%.

Trong kịch bản cơ sở, tăng trưởng dự báo đạt 3,1% và lạm phát 4,4%. Tuy nhiên, kịch bản nghiêm trọng hơn có thể khiến tăng trưởng chỉ còn 2% và lạm phát lên 5,8% nếu xung đột tiếp diễn.

Lãnh đạo IMF nhấn mạnh rằng thị trường năng lượng đang đóng vai trò then chốt trong việc định hình triển vọng kinh tế vĩ mô toàn cầu. Nếu giá dầu tiến sát mốc 125 USD/thùng, chi phí sản xuất và vận chuyển sẽ tăng mạnh, từ đó lan rộng sang giá hàng hóa tiêu dùng, gây sức ép trực tiếp lên thu nhập thực tế của người dân và khả năng phục hồi của doanh nghiệp.

Theo đánh giá của IMF, nguy cơ lớn nhất nằm ở việc các nền kinh tế phản ứng không đồng bộ trước biến động giá năng lượng. Khi nguồn cung bị thu hẹp, nhu cầu buộc phải điều chỉnh theo, nếu không áp lực lạm phát sẽ bùng phát mạnh hơn và buộc các ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt trong thời gian dài hơn dự kiến.

Cảnh báo của IMF được đưa ra trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vốn đã chịu nhiều sức ép từ tăng trưởng chậm lại, nợ công cao và những bất ổn địa chính trị ngày càng phức tạp. Nếu kịch bản xấu xảy ra, không chỉ các nền kinh tế đang phát triển mà cả các quốc gia phát triển cũng sẽ phải đối mặt với những thách thức lớn trong việc ổn định tăng trưởng, kiểm soát lạm phát và bảo đảm an sinh xã hội.