Hiểu đúng về vai trò chủ đạo của KTNN

Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước đã khẳng định, kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng, giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Theo TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước không đồng nghĩa với việc được ưu ái, ưu tiên tiếp cận nguồn lực bao gồm vốn ngân sách, đất đai cho đến cơ chế, chính sách...

“Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước cần được hiểu một cách đúng đắn đó là năng lực sử dụng hiệu quả nguồn lực công để dẫn dắt mô hình tăng trưởng mới, khai mở không gian thị trường mà tư nhân chưa thể tiếp cận và kiến tạo sân chơi bình đẳng, minh bạch cho tất cả các thành phần kinh tế khác”, ông Dũng nói.

Cùng với “hiểu đúng” về vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, thì vai trò này cũng cần được nhìn nhận trên nhiều phương diện khác nhau.

“Thứ nhất, KTNN chủ đạo về chiến lược và an ninh kinh tế - khi thị trường biến động hoặc khủng hoảng thì đây chính là lực lượng giữ nhịp ổn định, bảo đảm an toàn hệ thống và năng lực phục hồi quốc gia. Thứ hai, chủ đạo trong năng lực dẫn dắt, điều tiết ổn định kinh tế vĩ mô và kiến tạo phát triển. Trên phương diện này KTNN cần tiên phong trong các lĩnh vực mà tư nhân chưa đủ điều kiện hoặc chưa có khả năng tham gia như năng lượng tái tạo, công nghệ lõi, trí tuệ nhân tạo, hạ tầng số.... để từ đó là điểm tựa, dẫn dắt kinh tế tư nhân. Thứ ba, chủ đạo trong xây dựng, thiết lập niềm tin vào môi trường thị trường lành mạnh, cạnh tranh công bằng và chuẩn hóa đạo đức kinh doanh”, ông Dũng nêu quan điểm.

Thực tiễn 40 năm qua đã chỉ rõ nhiều “điểm nghẽn” khiến khu vực kinh tế nhà nước chậm đổi mới, hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với nguồn lực nắm giữ, GS. TS Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân nhận định, cơ chế quản trị còn nặng tính hành chính; tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm, không dám nghĩ, dám làm đã trở thành lực cản vô hình, kìm hãm sự bứt phá của khu vực kinh tế nhà nước.

“Sự không rõ ràng giữa nhiệm vụ chính trị và mục tiêu phát triển kinh tế khiến nhiều doanh nghiệp nhà nước lúng túng, dẫn đến vừa không hoàn thành hiệu quả vai trò là bà đỡ của nền kinh tế, vừa bị giảm sút về năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo... Trong bối cảnh nhiều biến động của nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế sâu rộng cũng như yêu cầu phải đổi mới từ chính nội tại, cần cải cách thể chế về quản trị để tái định vị vai trò, chức năng, cách thức vận hành, quản trị của kinh tế nhà nước”, GS Đạt nói.

Khẩn trương hiện thực hóa nhiệm vụ, giải pháp của Nghị quyết 79

Mới đây, tại phiên họp thứ nhất Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, không thể chỉ được khẳng định bằng khẩu hiệu, càng không thể dựa vào bao cấp độc quyền, ưu đãi hành chính hoặc cơ chế xin - cho. Vai trò chủ đạo phải được thể hiện bằng năng lực dẫn dắt, điều tiết ổn định kinh tế vĩ mô, chi phối lĩnh vực then chốt, thiết yếu, đồng thời phải tuân thủ kỷ luật thị trường, kỷ luật tài chính và quản trị, trách nhiệm giải trình...

Theo GS. TS Trần Thọ Đạt, để phát huy vai trò chủ đạo của KTNN cần khẩn trương chuyển hóa tinh thần cùng các nhiệm vụ, giải pháp của Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước thành các quy định pháp luật đủ rõ, đủ mạnh nhưng vẫn tạo không gian phát triển linh hoạt cho thị trường vận hành.

“Trên thực tế, chúng ta vẫn đang tư duy thiết kế chính sách theo xu hướng an toàn, nặng về kiểm soát rủi ro, dẫn tới các quy định bị chồng chéo, thủ tục phức tạp và tâm lý e ngại trách nhiệm của người thực thi. Nếu không giải quyết được căn cơ vấn đề này, thì rất dễ dẫn tới việc thể chế hóa chỉ đúng về hình thức nhưng chưa trúng về tinh thần, quan điểm, chỉ đạo của Nghị quyết. Sự thành công của các chính sách về kinh tế Nhà nước cần được đo lường bằng việc xây dựng được một mô hình kinh tế nhà nước hiện đại, minh bạch và có trách nhiệm giải trình cao. Nếu các giải pháp được thực hiện đồng bộ, KTNN không chỉ là điểm tựa của nền kinh tế, mà còn trở thành động lực phát triển dài hạn”, GS Đạt khẳng định.

Còn theo ông Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, vai trò chủ đạo của KTNN không chỉ ở quy mô, mà còn ở khả năng mở đường, kiến tạo và dẫn dắt phát triển. Để thực hiện được điều đó, cần có một hệ sinh thái thể chế “nâng đỡ” để KTNN được vận hành thực chất, hiệu quả - dựa trên 3 trọng tâm đó là: Pháp luật minh bạch; tổ chức thực thi chuyên nghiệp và cơ chế giám sát hiện đại, nếu không chính sách sẽ chỉ là hình thức, gây méo mó khi thực thi.

“Muốn giữ vai trò chủ đạo, KTNN phải trở thành nguồn động lực đổi mới sáng tạo mạnh mẽ nhất, có khả năng dẫn dắt mô hình phát triển mới. Cần thiết lập cơ chế ưu tiên để KTNN đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược, có tính lan tỏa và có thể có rủi ro cao. Tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước theo hướng đổi mới sáng tạo, dứt khoát phải thoát khỏi tư duy ăn chắc, mặc bền - tức là chỉ giữ vai trò duy trì thị phần, thu lợi nhuận ngắn hạn và bảo toàn vốn. Tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng, chấm dứt cơ chế vừa đá bóng, vừa thổi còi, tránh tình trạng các Bộ ngành vừa làm chính sách, vừa trực tiếp chỉ đạo hoặc hưởng lợi từ doanh nghiệp thuộc phạm vi quản lý. Xây dựng sân chơi với Luật lệ công bằng - mọi doanh nghiệp nhà nước, tư nhân đều phải tuân thủ cùng một hệ quy tắc về thuế, đầu tư, đấu thầu, đất đai... KTNN cần chuyển từ thế độc quyền sang hợp tác và lan tỏa.Các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn, tiềm lực mạnh cần được định hướng phát triển theo mô hình dẫn dắt chuỗi giá trị - không chỉ kinh doanh vì lợi nhuận, mà còn phải hỗ trợ phát triển các doanh nghiệp vệ tinh, nhà cung ứng nhỏ và vừa...”, ông Dũng nêu quan điểm.