Ngày 19/8, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) phối hợp với Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) triển khai Hội nghị “Chuyển đổi số trong giao dịch mua bán hàng hóa: Từ từng phần đến toàn diện”.

Bốn trụ cột phòng vệ, ngăn chặn tranh chấp

Phát biểu tại hội nghị, luật sư Châu Việt Bắc - Phó Giám đốc Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam Chi nhánh TP.HCM, nhận định việc chuyển đổi số trong bối cảnh hạ tầng công nghệ và chiến lược vận hành chưa đồng bộ giữa các doanh nghiệp dẫn đến quá trình giao dịch phát sinh nhiều rủi ro. Các rủi ro này không chỉ tồn tại trong quá trình thực hiện hợp đồng, mà còn gây ra những hệ quả phức tạp trong giải quyết tranh chấp.

Do đó, khi giao dịch trên nền tảng số, doanh nghiệp cần cẩn trọng ngay từ khâu đàm phán hợp đồng, đồng thời chủ động kiểm soát, lưu trữ dữ liệu trong suốt quá trình thực hiện để dự liệu sớm các rủi ro và không bị động khi phát sinh tranh chấp.

“Ví dụ, người ký kết hợp đồng không có thẩm quyền thì ảnh hưởng đến tính hiệu lực của hợp đồng, của giao dịch. Trong môi trường truyền thống, việc người ký kết không có thẩm quyền thì sẽ là như thế nào? Còn trong môi trường số nó sẽ phát sinh những cái trường hợp như thế nào? Doanh nghiệp có thể sử dụng những dịch vụ tin cậy được quy định trong Luật Giao dịch điện tử năm 2023. Sắp tới, Quốc hội sẽ ban hành sửa đổi 4 luật, trong đó có Luật Giao dịch điện tử liên quan đến một cái lĩnh vực đặc thù, đó là dịch vụ tin cậy”, Luật sư Châu Việt Bắc nói thêm.

Ông Vũ Xuân Hưng - Trưởng phòng Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - Chi nhánh Khu vực TP. HCM nhận định, sự mới mẻ của công nghệ, điện tử đã tạo ra nhiều tình huống gây tranh cãi dẫn đến hệ quả phải phân xử như: không thống nhất được về thời điểm, địa điểm giao kết; không công nhận thẩm quyền người ký; không ăn khớp được với hệ thống nền tảng… Vì vậy, doanh nghiệp không nên nhìn nhận giao dịch điện tử chỉ đơn thuần là đưa giao dịch truyền thống lên môi trường số mà còn đi đôi với việc thiết kế quy trình và ngăn chặn tranh chấp.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chuẩn bị 4 cột trụ phòng vệ khi bước vào giao dịch trên nền tảng điện tử, bao gồm: quy chế để sử dụng phân quyền và thẩm quyền, công cụ để thể hiện ý chí khi đã ký và giao kết hợp đồng, lưu trữ dữ liệu bằng nền tảng thương mại điện tử và các giải pháp tố tụng.

“Thường chúng ta hay sử dụng chữ ký điện tử và chữ ký số. Theo Luật Giao dịch điện tử mới nhất hiện nay của Việt Nam, có cácdạng chữ ký điện tửlà: chữ kýđiện tử nói chung, chữ ký điện tử chuyên dùng và chữ ký điện tử trong công vụ và chữ ký số công cộng. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, tốt nhất nên sử dụng các loại chữ ký số công cộng được xác thực bởi các đơn vị thứ ba có đủ thẩm quyền - như VNMobile, VNPT, Viettel… Như vậy, sẽđảm bảo được tính truy xuất, cũng như giá trị của chữ ký số”, ông Vũ Xuân Hưng lưu ý.

Xây dựng cơ chế quản trị phù hợp

PGS.TS. Nguyễn Xuân Minh - Phó Giám đốc Thường trực Trường Đại học Ngoại thương tại TP.HCM nhận định, khoảng một thập kỷ trở lại đây, chuyển đổi số đang từng bước thay đổi cách thức doanh nghiệp tìm kiếm đối tác, đàm phán, giao kết, thực hiện và giải quyết tranh chấp trong hợp đồng mua bán hàng hóa. Giao dịch chuyển dần từ giấy tờ truyền thống sang nền tảng và dữ liệu số. Cùng với đó, chứng từ điện tử và các hệ sinh thái số liên thông ngày càng phổ biến.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của công nghệ cũng đặt ra những thách thức mới khi khung pháp lý và năng lực quản trị của doanh nghiệp chưa theo kịp tốc độ số hóa.

Theo PGS.TS. Nguyễn Xuân Minh, nhiều tranh chấp không bắt nguồn từ công nghệ mà từ việc doanh nghiệp chưa có cơ chế quản trị pháp lý phù hợp, dẫn đến khó khăn trong xác định thẩm quyền, bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu và chứng minh giao dịch khi tranh chấp phát sinh. Tuy vậy, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình quản trị xuyên suốt ngay từ khi thiết lập giao dịch, bảo đảm công nghệ, quản trị và pháp lý được kết hợp đồng bộ: “Tôi cho rằng trong thời gian tới, đặc biệt 5 năm tới, là khoảng thời gian quyết định để doanh nghiệp có thể đầu tư trong việc nâng cao nhận thức, nâng cao năng lực pháp lý ttrên cácnền tảng về pháp lý. Điều nàysẽ giúp doanh nghiệp đưa ra các quyết định đầu tư khôn ngoan trong thiên diện công nghệ và công nghệ trên nền tảng pháp lý. Bên cạnh đó,chất lượng nguồn nhân lực sẽ giúp cho họ đưa ra những phương án và chiến lược kinh doanh phù hợp, gắn với các chiến lược quản trị rủi ro, đặc biệt là quản trị rủi ro pháp lý đủ mạnh, đủ hiệu quả”.

Giao dịchđiện tử là hình thức phổ biến trong giai đoạn giao thời giữa truyền thống và số hóa. Việc số hóa chưa tuyệt đối đang tạo ra sự phức tạp trong hoạt động quản trị giao dịch của doanh nghiệp. Theo các chuyên gia, tự động hóa quy trình không đồng nghĩa với tự động hóa trách nhiệm; doanh nghiệp vẫn cần xác định rõ chủ thể đứng sau thông điệp và cơ chế phân bổ trách nhiệm khi phát sinh sự cố.