Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương - NATO đang chịu sức ép lớn về nguồn dự trữ tên lửa đánh chặn Patriotsau hơn 4 năm xung đột Nga - Ukraine và tháng thứ 5 củachiến sự kéo dài giữa Mỹ và Iran. Trong bối cảnh năng lực sản xuất chưa theo kịp nhu cầu, phương Tây được cho là đang đứng trước lựa chọn khó khăn cấp bách.

Theo các phân tích nguồn mở được Isaac Seitz tổng hợp, tỷ lệ đánh chặn thành công tên lửa đạn đạo Iskander-M của Ukraine hiện đã giảm xuống dưới 5%, chủ yếu do thiếu nghiêm trọng tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3 - loại đạn được coi là phương tiện hiệu quả nhất để đối phó với các mục tiêu đạn đạo.

Trong khi đó, ngay cả Mỹ - quốc gia sở hữu kho dự trữ Patriot lớn nhất thế giới - cũng được cho là đang chứng kiến lượng tên lửa đánh chặn suy giảm nhanh chóng sau nhiều tháng phải bảo vệ các căn cứ tại Trung Đông trước các đợt tấn công bằng tên lửa và UAV của Iran.

Diễn biến này đặt NATO trước một bài toán chiến lược ngày càng khó giải: tiếp tục chuyển giao các tên lửa đánh chặn cho Ukraine hay ưu tiên duy trì kho dự trữ của chính mình trong bối cảnh nguy cơ đối đầu trực tiếp với Nga vẫn hiện hữu.

Lời kêu gọi khẩn thiết của Ukraine

Theo các ước tính, hệ thống phòng không của Ukraine gần như đã “chịu trận” trước các đợt tấn công của Nga những ngày qua. Sự suy yếu của năng lực phòng không thể hiện qua việc Kiev gần như không đánh chặn được bất cứ quả tên lửa đạn đạo và tên lửa siêu vượt âm nào của nước láng giềng. Ukraine đã thừa nhận điều này.

Tổng thống Volodymyr Zelensky sau đó cho biết nguyên nhân chủ yếu là do Ukraine gần như không còn đủ tên lửa PAC-3 để sử dụng. Đây là điểm đáng chú ý với cục diện chiến trường tại Ukraine hiện tại, khi mà ưu thế của mỗi bên được quyết định ở mặt trận trên không.

Kể từ khi được Mỹ viện trợ năm 2023, Patriot PAC-3 đã trở thành trụ cột của mạng lưới phòng thủ tên lửa Ukraine và là một trong số rất ít hệ thống phương Tây có khả năng đánh chặn hiệu quả các loại tên lửa đạn đạo của Nga.

Tuy nhiên, sau nhiều năm liên tục đối phó với các cuộc tập kích của Nga, kho dự trữ loại vũ khí này của Kiev được cho là gần như cạn kiệt. Đây có thể là bước ngoặt của cuộc xung đột khi mùa đông sẽ đến chỉ còn vài tháng nữa và Nga nhiều khả năng sẽ mở thêm các đợt không kích nhằm vào hệ thống năng lượng của Ukraine.

Trong bối cảnh nguồn cung hạn chế, Kiev đang phải cân nhắc giữa việc tiết kiệm số tên lửa còn lại cho mùa đông hoặc sử dụng để bảo vệ lãnh thổ trước các cuộc tấn công hiện nay.

Mỹ cũng chịu sức ép

Không chỉ Ukraine, Mỹ - quốc gia nắm giữ bản quyền của Patriot cũng đang phải tiêu hao lượng lớn tên lửa đánh chặn trong chiến sự với Iran.

Theo báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) được bài viết trích dẫn, từ khi bắt đầu Chiến dịch Epic Fury đến hết tháng 7, Mỹ đã sử dụng khoảng 65% lượng tên lửa Patriot và khoảng 38% số tên lửa đánh chặn THAAD trong kho dự trữ. Mặc dù quy mô kho vũ khí của Mỹ vẫn được giữ bí mật, một quan chức Mỹ giấu tên được dẫn lời xác nhận các ước tính của CSIS phản ánh tương đối sát thực tế.

Bất chấp việc Mỹ đã tiến hành nhiều biện pháp nhằm làm suy giảm năng lực tấn công của Iran, lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn liên tục tiến hành các đợt tập kích tên lửa nhằm vào các căn cứ của Mỹ trong khu vực, buộc Washington phải sử dụng số lượng lớn tên lửa đánh chặn.

Trong báo cáo công bố hồi tháng 5, CSIS từng ước tính Mỹ cần khoảng ba năm để khôi phục lượng tên lửa Patriot về mức trước chiến tranh. Tuy nhiên, sau hai tháng tiếp theo, lượng dự trữ được cho là tiếp tục suy giảm. Đối mặt với thực tế khó chịu này, Washington hiện phải cân nhắc mua thêm các tên lửa PAC-2 đời cũ nhằm bổ sung năng lực phòng không trong khi chờ sản lượng PAC-3 tăng lên.

Năng lực sản xuất kém xa nhu cầu

Để giải quyết tình trạng thiếu hụt, Bộ Quốc phòng Mỹ vừa đạt được thỏa thuận với Lockheed Martin và Northrop Grumman nhằm mở rộng năng lực sản xuất tên lửa Patriot và THAAD. Theo kế hoạch, trọng tâm sẽ là tăng năng lực sản xuất các linh kiện chủ chốt - khâu được coi là điểm nghẽn lớn nhất hiện nay.

Hiện sản lượng PAC-3 toàn cầu chỉ đạt khoảng 800-850 quả mỗi năm. Lầu Năm Góc đặt mục tiêu nâng con số này lên khoảng 2.000 quả mỗi năm vào năm 2030. Một số quốc gia đồng minh cũng đã được cấp phép sản xuất PAC-3. Nhật Bản hiện có khả năng chế tạo khoảng 30 tên lửa mỗi năm.

Ngoài ra, Mỹ cũng dự kiến xây dựng một trung tâm bảo dưỡng PAC-3 tại châu Âu nhằm nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu của lực lượng phòng không NATO. Nhưng nỗ lực này cần nhiều thời gian trong khi tình hình chiến sự lại chưa có điểm dừng. Tuy nhiên, ngay cả khi năng lực sản xuất được mở rộng, Mỹ vẫn sẽ ưu tiên lấp đầy nhu cầu của mình với các lô hàng tên lửa mới.

Trong bối cảnh xung đột với Iran chưa kết thúc và nguy cơ Tehran nối lại các cuộc tập kích bằng tên lửa tại Vùng Vịnh vẫn hiện hữu, Washington được cho là cần duy trì lượng lớn tên lửa Patriot để bảo vệ các căn cứ quân sự của mình tại đây. Điều này khiến các đồng minh châu Âu phải chờ đợi lâu hơn để nhận được các lô tên lửa mới.

Trong khi đó, nhiều quốc gia châu Âu đã chuyển giao cho Ukraine một phần đáng kể số tên lửa đánh chặn từ chính kho dự trữ của mình. Ngay chính các quốc gia châu Âu là thành viên NATO cũng phải tranh thủ tích lũy đạn dược trước các quan ngại ngày càng tăng về nguy cơ đối đầu trực tiếp với Nga. Bởi thế, san sẻ lượng dựtrữ cho Kiev lúc này là không hề dễ dàng.

Với năng lực sản xuất như hiện nay, phương Tây chưa có đủ số lượng tên lửa đánh chặn để đáp ứng đồng thời cả hai mục tiêu này. Đây được xem là một trong những thách thức lớn nhất đối với NATO trong việc duy trì hỗ trợ quân sự cho Ukraine; đồng thời bảo đảm khả năng răn đe trước các nguy cơ an ninh ngày càng gia tăng.