Vào năm 2025, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản đã tiến hành cuộc “Khảo sát quốc gia về điều kiện sống”, điều tra hoàn cảnh của các hộ gia đình trên toàn quốc. Kết quảtóm tắt của cuộc khảo sát này vừa được công bố cho thấy, trong số 55.058.000 hộ gia đình trên toàn Nhật Bản, có tới 9.335.000 hộ là “hộ gia đình người cao tuổi sống một mình” - tức những người trong nhóm từ 65 tuổi trở lên, tăng hơn 300.000 hộ so với một năm trước đó, đồng thời là mức cao nhất kể từ khi Nhật Bản bắt đầu thống kê vào năm 1986.

Phân chia theo giới tính, trong tổng số các “hộ gia đình người cao tuổi sống một mình”, có tới 62,4% là phụ nữ, trong khi tỷ lệ này ở nam giới là 37,6%.

Cùng với thực trạng đáng báo động nêu trên, Nhật Bản cũng đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nhân khẩu học nghiêm trọng khác, khi số lượng các “hộ gia đình nuôi con” có trẻ em dưới 18 tuổi tiếp tục giảm và xuống còn 9.174.000 hộ, chiếm 16,7% trong tổng số hộ gia đình tại Nhật Bản. Đáng chú ý, các hộ gia đình chỉ có “một con” lại chiếm số lượng cao nhất, với 4,6 triệu hộ, chiếm 50,1% tổng số hộ gia đình có con - số liệu này lần đầu tiên vượt ngưỡng quá một nửa. Theo giới phân tích, đây là một cột mốc đáng báo động, phản ánh tâm lý ngại sinh con thứ hai đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết, tạo thành một “vòng xoáy” luẩn quẩn kết hợp với thực trạng già hóa dân số, tạo nên cuộc khủng hoảng dân số nghiêm trọng tại Nhật Bản.

Trong một tuyên bố, Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản nhấn mạnh: “Do tình trạng dân số già đi và tuổi thọ trung bình của người dân ngày càng tăng lên, điều này càng đẩy nhanh số lượng người cao tuổi sống một mình gia tăng, nhất là khi người bạn đời của họ qua đời”. Vì vậy, cơ quan này có kế hoạch tăng cường nỗ lực duy trì các dịch vụ chăm sóc ngay cả ở những khu vực dân số giảm và hỗ trợ người cao tuổi không có người thân.

Trong thời gian qua, để ứng phó với cuộc khủng hoảng nhân khẩu học kép - vừa “già hóa kỷ lục” và vừa “sụt giảm tỷ lệ sinh nghiêm trọng”, Chính phủ Nhật Bản đã nâng tầm cuộc chiến này thành một nhiệm vụ quốc gia khẩn cấp. Các biện pháp được triển khai đồng bộ trên 3 trục cốt lõi, bao gồm thúc đẩy sinh sản thông qua việc tung ra những gói ngân sách khổng lồ nhằm giảm tối đa chi phí nuôi con cho các hộ gia đình, tăng mạnh mức trợ cấp nuôi con định kỳ hàng tháng, miễn hoàn toàn học phí bậc đại học và cao đẳng cho các gia đình nuôi từ 3 con trở lên - không phân biệt mức thu nhập của hộ gia đình, sửa đổi luật để khuyến khích người cha nghỉ thai sản… Cùng với đó là biện pháp giữ chân lực lượng lao động và tái cấu trúc xã hội bằng công nghệ.

Mặc dù triển khai mạnh mẽ và quyết liệt nhiều biện pháp, các chuyên gia vẫn cho rằng, các chính sách hỗ trợ tài chính của chính phủ vẫn chưa mang lại hiệu quả đột phá như kỳ vọng. Lý do được xác nhận là điều này mới chỉ giải quyết phần ngọn - chi phí, trong khi phần gốc của vấn đề nằm ở văn hóa làm việc quá tải, nhữngáp lực xã hội và vấn đề định kiến giới tính trong việc phân chia việc nhà tại Nhật Bản vẫn chưa được thay đổi triệt để, cùng với nhiều nguyên nhân xã hội khác.