Những vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng liên quan đến xe khách, xe tải thời gian qua một lần nữa đặt ra câu hỏi về việc tuân thủ quy định thời gian làm việc, thời gian lái xe và thời gian nghỉ ngơi của tài xế.

Việc lái xe liên tục vượt thời gian cho phép khiến tài xế dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, buồn ngủ, suy giảm khả năng quan sát và phản xạ khi xử lý các tình huống bất ngờ trên đường.

Đây là một trong những nguyên nhân tiềm ẩn dẫn đến nhiều vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng, đặc biệt đối với xe tải, xe đầu kéo, xe khách đường dài.

Thế nhưng, trong thực tế, tình trạng tài xế chạy xe quá thời gian quy định, làm việc liên tục trong nhiều giờ vẫn xảy ra. Đáng nói, tình trạng tài xế lái xe quá thời gian quy định không chỉ là câu chuyện của một vài doanh nghiệp cá biệt. Kết quả kiểm tra nhanh của Cục Cảnh sát giao thông vừa qua đã chỉ rõ thực trạng này diễn ra phổ biến đến mức nào.

Bởi vậy, đã đến lúc phải tiếp cận toàn diện hơn: tài xế vi phạm phải chịu trách nhiệm, nhưng doanh nghiệp để xảy ra vi phạm cũng phải bị xem xét và xử lý tương xứng.

Nghị định 168 đã quy định, tài xế chạy xe quá thời gian quy định sẽ bị xử phạt từ 3-5 triệu đồng và trừ 2 điểm giấy phép lái xe. Doanh nghiệp vận tải giao xe cho người làm công điều khiển xe quá thời gian quy định bị xử phạt từ 8-12 triệu đồng.

Xử lý cả doanh nghiệp, không chỉ tài xế

Quy định đã có, vấn đề là cần áp dụng, thực hiện một cách đầy đủ, nghiêm túc hơn. Muốn làm được điều đó, công tác kiểm tra, giám sát cần khai thác hiệu quả dữ liệu từ thiết bị giám sát hành trình, camera và các hệ thống quản lý vận tải.

Không chỉ phát hiện một tài xế chạy quá giờ, cơ quan chức năng cần truy ngược để xác định doanh nghiệp đã tổ chức chuyến đi như thế nào, lịch trình có hợp lý hay không, có dấu hiệu ép lái xe chạy quá thời gian hay khôngvà doanh nghiệp có biện pháp ngăn chặn, chấn chỉnh vi phạm hay không. Từ đó, làm cơ sở để xử phạt doanh nghiệp trong việc lơ là, thiếu sự giám sát, dẫn đến vi phạm của tài xế.

Nếu chỉ phạt tài xế, doanh nghiệp có thể dễ dàng coi đó là “chi phí” phát sinh trong quá trình kinh doanh. Nhưng nếu doanh nghiệp bị xử lý nghiêm khi tổ chức vận tải không bảo đảm an toàn, thậm chí bị xem xét trách nhiệm khi để vi phạm kéo dài, thì động lực tuân thủ sẽ khác hẳn.

Không thể để tình trạng cùng một hành vi vi phạm nhưng chỉ người lái xe bị xử lý, còn doanh nghiệp đứng phía sau vẫn tiếp tục tổ chức vận tải theo cách cũ. Cũng không nên đợi đến khi xảy ra tai nạn nghiêm trọng mới truy tìm trách nhiệm của doanh nghiệp. Phòng ngừa phải bắt đầu từ trước khi chiếc xe lăn bánh.

An toàn giao thông không thể chỉ được xây dựng bằng những quy định trên giấy. Đó phải là trách nhiệm xuyên suốt từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp đến từng lái xe. Trong đó, doanh nghiệp giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là chủ thể tổ chức hoạt động vận tải, bố trí phương tiện, phân công lái xe và quyết định cách thức vận hành.

Xử lý nghiêm trách nhiệm của doanh nghiệp không có nghĩa là đẩy thêm gánh nặng cho hoạt động vận tải. Ngược lại, đó là cách tạo dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh, trong đó doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc không bị cạnh tranh bởi những đơn vị bất chấp quy định để giảm chi phí, tăng chuyến, tăng lợi nhuận.

Mỗi giờ lái xe vượt quá giới hạn có thể làm gia tăng nguy cơ tai nạn. Mỗi lần doanh nghiệp bỏ qua một vi phạm cũng là một lần nguy cơ ấy được đẩy cao hơn. Vì thế, đã đến lúc trách nhiệm của doanh nghiệp phải được đặt đúng vị trí trong câu chuyện vi phạm thời gian làm việc của lái xe. Khi doanh nghiệp thực sự coi an toàn là điều kiện tiên quyết của hoạt động kinh doanh, những quy định về thời gian lái xe mới có thể đi vào thực chất, qua đó góp phần ngăn chặn những hậu quả đáng tiếc có thể xảy ra.