Theo thông tin do Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine công bố và được Pravda dẫn lại, một chiếc trực thăng chiến đấu Ka-52 của Nga đã bị UAV FPV sử dụng cáp quang tấn công tại khu vực Pokrovsk. Trực thăng sau đó phải hạ cánh khẩn cấp. Phía Ukraine cho biết chiếc Ka-52 có giá khoảng 16 triệu USD.

Đây là một ví dụ điển hình cho sự thay đổi của chiến tranh trên không. UAV không nhất thiết phải có kích thước lớn, tốc độ cao hay mang được lượng vũ khí khổng lồ để tạo ra tác động đáng kể. Chỉ cần một hệ thống tương đối rẻ có khả năng phát hiện, tiếp cận và tấn công mục tiêu trị giá hàng triệu USD, cán cân chi phí đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Tuy nhiên, từ đó kết luận rằng UAV sẽ thay thế hoàn toàn trực thăng là một bước đi quá xa.

UAV đang lấy dần “đất diễn” của trực thăng

Ukraine là nơi thể hiện rõ nhất sự thay đổi này. Sau hơn 4 năm chiến sự, UAV đã trở thành một thành phần thường trực trong hoạt động trinh sát, phát hiện mục tiêu, điều chỉnh hỏa lực và tấn công trực tiếp. Các hệ thống mới ngày càng có tầm hoạt động xa hơn, có khả năng chống gây nhiễu tốt hơn và được sản xuất với quy mô lớn. Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (CFR) nhận định sự mở rộng của hoạt động UAV đã trở thành một trong những yếu tố quan trọng làm thay đổi cách Ukraine tiến hành chiến tranh.

Đối với trực thăng, vấn đề đặc biệt nghiêm trọng nằm ở nhiệm vụ trinh sát.

Trong nhiều thập kỷ, trực thăng trinh sát và trực thăng chiến đấu có thể bay thấp, tiếp cận khu vực chiến đấu, phát hiện mục tiêu rồi truyền thông tin về sở chỉ huy hoặc trực tiếp khai hỏa. Nhưng sự xuất hiện của hàng loạt UAV nhỏ đã tạo ra một lựa chọn khác: đưa thiết bị không người lái vào khu vực nguy hiểm thay vì đưa phi công vào đó.

Trong thông báo chính thức, quân đội Mỹ cho biết kinh nghiệm từ chiến trường Ukraine cho thấy hoạt động trinh sát trên không đã thay đổi căn bản. Các cảm biến và vũ khí được triển khai trên nhiều loại hệ thống không người lái cũng như vệ tinh ngày càng phổ biến, có tầm hoạt động xa và chi phí thấp hơn. Vì vậy, năng lực mà FARA hướng tới có thể được đáp ứng hiệu quả hơn bằng sự kết hợp giữa hệ thống có người lái, UAV và các phương tiện hoạt động trên không gian.

Điều đáng chú ý là Mỹ không vì thế từ bỏ trực thăng quân sự. Cùng quyết định chấm dứt FARA, Washington lại tiếp tục đầu tư vào trực thăng vận tải UH-60 Black Hawk và CH-47F Chinook. Điều này cho thấy vấn đề không phải là “trực thăng hay drone”, mà là loại nhiệm vụ nào phù hợp với từng phương tiện.

Sự chênh lệch giữa một UAV giá thấp và trực thăng trị giá hàng triệu USD rất dễ tạo ra ấn tượng rằng drone chắc chắn sẽ chiến thắng. Nhưng chiến tranh không chỉ được quyết định bằng giá của từng phương tiện.

Một UAV nhỏ có thể rất hiệu quả trong việc quan sát hoặc tấn công một mục tiêu cụ thể. Tuy nhiên, nó không thể đơn giản thay thế một trực thăng có khả năng mang theo nhiều loại vũ khí, hoạt động trong thời gian dài, thay đổi nhiệm vụ ngay trên chiến trường và đưa ra quyết định dựa trên tình huống thực tế.

Theo Đại tá Thủy quân lục chiến Mỹ đã nghỉ hưu Rob Bodisch, việc hạn chế về tải trọng là một trong những vấn đề quan trọng. Nếu một UAV muốn mang lượng tên lửa tương đương trực thăng tấn công, kích thước và trọng lượng của nó sẽ phải tăng đáng kể, kéo theo chi phí cao hơn và có thể làm giảm thời gian hoạt động.

Một chiếc AH-64 Apache có thể mang theo lượng lớn vũ khí và được thiết kế ngay từ đầu cho những nhiệm vụ tấn công kéo dài. Đây là lợi thế mà các UAV nhỏ hiện nay chưa thể dễ dàng tái tạo.

Bên cạnh đó là yếu tố con người. Phi công trên trực thăng có thể lập tức thay đổi cách tiếp cận, đánh giá tình huống và phối hợp với lực lượng mặt đất. Với UAV, thông tin phải đi qua hệ thống liên lạc và dữ liệu, vốn có thể bị gây nhiễu, gián đoạn hoặc tấn công. Điều này đặc biệt đáng lưu ý trong môi trường tác chiến điện tử khốc liệt như Ukraine.

Bài học từ trực thăng chiến đấu Ka-52 của Nga

Nếu UAV đang phát triển để đảm nhận những nhiệm vụ từng thuộc về trực thăng, thì bản thân trực thăng cũng không đứng yên. Một hướng đi ngày càng rõ là biến trực thăng thành nền tảng chỉ huy và triển khai UAV thay vì buộc nó trực tiếp tiến sâu vào khu vực nguy hiểm.

Quân đội Mỹ đang thử nghiệm khái niệm Launched Effects, theo đó trực thăng Apache có thể mang và phóng UAV trong quá trình bay. Tháng 2/2026, một chiếc AH-64E Apache đã phóng thành công hệ thống UAV A700 trong một cuộc thử nghiệm của Quân đội Mỹ. Theo cơ quan này, các hệ thống như vậy có thể mở rộng đáng kể năng lực trinh sát, tác chiến điện tử và tấn công của trực thăng, đồng thời giúp phi hành đoàn hoạt động ở khoảng cách an toàn hơn.

Anh cũng đang phát triển một hướng tương tự. Bộ Quốc phòng Anh tháng 5/2026 công bố chương trình phát triển các UAV có thể hoạt động như “wingman” hỗ trợ trực thăng Apache. Những hệ thống này được kỳ vọng cung cấp thông tin cho phi công, tăng khả năng sống sót và giảm rủi ro đối với kíp lái.

Như vậy, tương lai có thể không phải là một cuộc cạnh tranh giữa trực thăng và UAV, mà là một hệ thống trong đó trực thăng điều khiển hoặc phối hợp với nhiều loại drone.

Những tổn thất của trực thăng Nga tại Ukraine cũng cho thấy một vấn đề khác: môi trường chiến trường hiện đại nguy hiểm hơn rất nhiều so với những cuộc chiến mà trực thăng từng phát huy ưu thế.

Trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột, trực thăng Nga từng thực hiện các nhiệm vụ ở độ cao thấp và tiến sâu hơn vào khu vực do Ukraine kiểm soát. Tuy nhiên, sự kết hợp giữa tên lửa phòng không vác vai, hệ thống phòng không mặt đất, UAV trinh sát và các loại UAV tấn công khiến việc duy trì những nhiệm vụ như vậy trở nên nguy hiểm hơn.

Theo thời gian, trực thăng Nga có xu hướng sử dụng vũ khí từ khoảng cách xa hơn thay vì liên tục tiến sâu vào vùng phòng không đối phương. Vì thế mà trong chiến tranh hiện đại, trực thăng hiện nay cần phải tìm được cách hoạt động trong một chiến trường mà cảm biến, UAV và tên lửa phòng không xuất hiện ở khắp nơi.

Nói cách khác, nếu trực thăng tiếp tục được sử dụng theo cách của vài thập kỷ trước, nguy cơ bị thay thế sẽ tăng lên. Nhưng nếu trực thăng trở thành một phần của mạng lưới gồm UAV, vệ tinh, cảm biến mặt đất và các hệ thống tác chiến điện tử, vai trò của chúng có thể được duy trì theo một cách hoàn toàn khác.

Kỷ nguyên “người lái và không người lái”

Một hạn chế khác khi đánh giá tương lai của trực thăng là không nên coi chiến trường Ukraine như mô hình duy nhất cho mọi cuộc chiến trong tương lai.

Ukraine là một cuộc chiến trên bộ với mật độ UAV đặc biệt cao, chiến tuyến tương đối ổn định ở nhiều khu vực và sự hiện diện dày đặc của pháo binh, tên lửa, phòng không và tác chiến điện tử. Một cuộc xung đột khác, chẳng hạn tại một chiến trường rộng lớn trên biển hoặc một cuộc đối đầu giữa các cường quốc có lực lượng không quân và hải quân quy mô lớn, có thể tạo ra những yêu cầu hoàn toàn khác.

Chính vì vậy, việc một phương tiện bị hạn chế trong một môi trường tác chiến không đồng nghĩa phương tiện đó sẽ trở nên vô dụng ở mọi nơi.

Ngay cả Mỹ, quốc gia đang đẩy mạnh đầu tư vào UAV, vẫn tiếp tục hiện đại hóa các đội trực thăng. Quân đội Mỹ đồng thời phát triển khả năng để Apache phát hiện và tiêu diệt UAV đối phương. Trong một cuộc thử nghiệm năm 2025, AH-64E đã sử dụng nhiều loại vũ khí, trong đó có tên lửa Hellfire, rocket và đạn 30 mm để đánh chặn UAV.

Điều đó cho thấy trực thăng không chỉ phải thích nghi với UAV mà còn có thể trở thành một phương tiện săn UAV.

UAV đang chắc chắn lấy đi một số nhiệm vụ truyền thống của trực thăng, đặc biệt là trinh sát và tiếp cận những khu vực có nguy cơ cao. Nhưng trực thăng vẫn sở hữu những năng lực mà UAV nhỏ khó có thể thay thế như tải trọng lớn, khả năng vận chuyển người và hàng hóa, hỏa lực mạnh, tốc độ phản ứng và khả năng đưa ra quyết định trực tiếp tại chiến trường.

Vì thế, điều đang diễn ra nhiều khả năng không phải là sự biến mất của trực thăng mà là sự phân chia lại vai trò giữa người lái và không người lái.

Trong tương lai, một chiếc trực thăng có thể không còn đơn độc bay vào khu vực nguy hiểm. Nó có thể đứng phía sau, phóng nhiều UAV đi trước để trinh sát, gây nhiễu hoặc tấn công, nhận dữ liệu từ chúng rồi sử dụng hỏa lực mạnh hơn khi cần thiết.

Nếu đó là hướng đi của chiến tranh trên không, UAV sẽ không “giết chết” trực thăng mà chúng sẽ buộc trực thăng phải thay đổi để tồn tại.