Trong suốt hơn hai năm diễn ra xung đột Nga-Ukraine, Mỹ và phương Tây đã viện trợ cho Kiev hàng trăm tỷ USD vũ khí, từ xe tăng Leopard, pháo HIMARS cho đến các hệ thống phòng không Patriot. Nhưng khi tên lửa hành trình Tomahawk – biểu tượng của sức mạnh Mỹ – được đặt lên bàn cân, Tổng thống Donald Trump đã chọn cách nói “không”.

Tên lửa hành trình Tomahawk, với tầm bắn lên tới 2.500 km, là một trong những vũ khí tấn công tầm xa uy lực nhất trong kho vũ khí Mỹ. Nếu sở hữu vũ khí này, Ukraine có thể tấn công sâu vào lãnh thổ Nga, thậm chí tới các khu vực gần Moscow. Nga cũng tuyên bố coi  việc chuyển giao Tomahawk là động thái leo thang xung đột mới. Giới quan sát ở châu Âu cũng hiểu rằng, chỉ cần Tomahawk xuất hiện trên chiến trường, Moscow sẽ có lý do chính đáng để mở rộng quy mô phản công. Vì thế, lời từ chối của ông Trump không chỉ là cử chỉ thận trọng, mà là thông điệp chiến lược: Ông muốn kéo Mỹ ra khỏi vòng xoáy xung đột hiện tại.

Vì thế, không ngạc nhiên khi ngay từ trước cuộc gặp với người đồng cấp Ukraine Zelensky, Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần nhấn mạnh rằng trước khi cân nhắc việc chuyển giao loại vũ khí này, ông muốn biết rõ “Ukraine sẽ làm gì với chúng”. Câu hỏi ấy dường như đã chạm đến một ranh giới chính trị nhạy cảm của ông Trump: Mỹ sẵn sàng giúp Ukraine phòng thủ, nhưng không muốn biến mình thành bên tham chiến.

Hiện nay, ông Trump đang ngày càng tỏ ra cứng rắn hơn với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Từng được xem là một đồng minh thân cận của Mỹ trong thời kỳ cựu Tổng thống Joe Biden nắm quyền, ông Zelensky giờ đây lại ở trong thế khó xử: cuộc gặp với ông Trump ở Washington hôm 17/10 được sắp xếp chóng vánh và không mang lại bất kỳ kết quả khả quan nào cho phía Ukrane. Theo một số nguồn tin, cuộc trao đổi đã diễn ra trong bầu không khí căng thẳng, với những lời chỉ trích gay gắt từ phía Mỹ.

Sự việc này gợi nhớ đến những thời điểm đầu trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, khi quan hệ giữa Washington và Kiev liên tục trải qua các đợt “thử lửa” về niềm tin và lợi ích. 

Việc Nhà Trắng từ chối cung cấp Tomahawk cho Ukraine gửi đi một thông điệp rõ ràng: Washington, dưới thời ông Trump, muốn nhanh chóng kết thúc xung đột và tránh những rủi ro an ninh lớn hơn. Ông Trump bác bỏ quan điểm rằng Ukraine có thể xoay chuyển cục diện bằng viện trợ quân sự, đồng thời cho rằng việc đẩy mạnh tấn công chỉ kéo dài chiến tranh và tăng rủi ro lan rộng ra khu vực. Theo các nguồn tin, trong cuộc họp với ông Zelensky, ông Trump đã thẳng thắn đề nghị Kiev cân nhắc nhượng bộ lãnh thổ cho Nga, bao gồm cả khu vực Donbass.

Về mặt lý thuyết, nhiều chuyên gia cũng chỉ ra rằng Tomahawk là loại tên lửa hành trình ra đời từ hơn nửa thế kỷ trước, tốc độ chậm hơn nhiều loại vũ khí khác và chỉ có thể phát huy hiệu quả hạn chế trong môi trường giao tranh hiện đại. Việc triển khai loại vũ khí này cũng đòi hỏi sự tham gia trực tiếp của nhân sự Mỹ trong khâu vận hành – một yếu tố có thể được xem như bước leo thang mới trong xung đột, đúng như lời cảnh báo trước đó của Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Một yếu tố khác cần được lưu ý là sự điều chỉnh trong ưu tiên chiến lược của Lầu Năm Góc. Elbridge Colby – Giám đốc chính sách, đồng thời là một trong những kiến trúc sư có ảnh hưởng lớn đến định hướng an ninh của Mỹ – từ lâu đã lập luận rằng việc tiếp tục dồn tài nguyên vào một cuộc chiến bên ngoài biên giới Mỹ là sai lầm. Theo ông, Washington cần chuyển trọng tâm sang khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, nơi cạnh tranh với Trung Quốc mới thực sự định hình tương lai quyền lực toàn cầu.

Tất cả những điều đó cho thấy, quyết định của ông Trump phản ánh một toan tính chính trị và chiến lược sâu rộng hơn. Ông không phủ nhận vai trò của Nga, cũng không hoàn toàn quay lưng với Ukraine, mà đang tìm cách tái định vị vị thế của Mỹ trong một cuộc chiến mà theo ông, “không thể giành chiến thắng” nếu tiếp tục đi theo lối mòn của chính quyền tiền nhiệm.

Song, như thường lệ, chính sách của ông Trump vẫn mang màu sắc mơ hồ. Ngay sau khi thông tin rò rỉ về cuộc trao đổi với người đồng cấp Ukraine Zelensky lan truyền, ông lại phát biểu rằng Mỹ “ủng hộ việc đóng băng chiến tuyến như hiện nay” – một lập trường dường như trái ngược với đề xuất trước đó về việc Kiev nhượng bộ. Hai quan điểm này không thể dung hòa, trừ khi được hiểu như một cách duy trì đòn bẩy ngoại giao trước cuộc gặp sắp tới giữa ông và Tổng thống Putin tại Budapest.

Cuộc điện đàm dài giữa ông Trump và ông Putin hôm 16/10, được cho là thân thiện hơn dự đoán, đã đặt nền tảng cho cuộc gặp trực tiếp trong vài tuần tới. Việc chọn Budapest – thủ đô của Hungary, quốc gia EU có lập trường ôn hòa về xung đột Ukraine, được xem là dấu hiệu cho thấy cả hai bên đang tìm kiếm một không gian trung lập cho đối thoại.

Dù vậy, việc ông Trump chủ động liên lạc và chuẩn bị gặp ông Putin không có nghĩa là ông đã thay đổi lập trường hướng về Nga như nhận định của một số nhà quan sát. Ở thời điểm hiện tại, có vẻ như ông Trump đang tin rằng Moscow có thể là chìa khóa để kết thúc xung đột nhanh chóng.

Ở giai đoạn này, điều chắc chắn duy nhất là sự thay đổi liên tục trong ngôn ngữ của Washington; từ việc viện trợ “vô điều kiện” chuyển sang “thương lượng có điều kiện”, từ việc khẳng định “Ukraine phải thắng” sang “Ukraine cần hòa bình”. Trong bối cảnh đó, Tomahawk được ví như một chiếc boomerang chiến lược, bởi nếu được sử dụng sai, nó có thể quay ngược lại, làm tổn thương vị thế của chính nước Mỹ.

EU còn thiếu 300.000 quả đạn pháo để đạt mục tiêu viện trợ cho Ukraine

VOV.VN - Người đứng đầu chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU), bà Kaja Kallas thừa nhận, khối này hiện thiếu khoảng 300.000 quả đạn pháo so với mục tiêu đề ra, khiến kế hoạch viện trợ quân sự hai triệu quả đạn cho Ukraine chưa thể hoàn thành đúng hạn.