Việc phân định ranh giới giữa sai sót trong thực thi công vụ và hành vi phạm tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn là vấn đề được dư luận quan tâm, đặc biệt khi nhiều vụ án liên quan đến cán bộ, công chức thời gian qua được đưa ra xét xử.

Trao đổi về nội dung này, Luật sư Nguyễn Văn Hưng cho rằng, không phải mọi sai sót trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đều bị xử lý hình sự, nhưng nếu có dấu hiệu cố ý làm trái vì động cơ cá nhân, gây hậu quả nghiêm trọng thì phải xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Theo luật sư Hưng, tội "Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ" được quy định tại Điều 356 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017. Đây là tội danh áp dụng đối với nhóm chủ thể đặc biệt, đó là những người có chức vụ, quyền hạn trong bộ máy nhà nước hoặc cơ quan, tổ chức được giao thực hiện nhiệm vụ công.

"Điểm cốt lõi để nhận diện hành vi phạm tội là người thực hiện phải cố ý làm trái công vụ được giao, vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác, từ đó gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân", luật sư Hưng phân tích.

Liên hệ với vụ án cựu giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thừa Thiên Huế (CDC Huế) cùng cấp dưới lĩnh án tù vì lợi dụng chức vụ, mua vắc xin bên ngoài đưa vào hệ thống tiêm chủng nhưng không qua đấu thầu mới đây, luật sư Hưng cho rằng, các hành vi như mua vắc-xin ngoài quy trình đấu thầu, không hạch toán nguồn thu, sử dụng ngân sách sai mục đích cho thấy dấu hiệu cố ý làm trái quy định pháp luật. Những sai phạm này không chỉ gây thiệt hại về tài sản nhà nước mà còn ảnh hưởng đến hoạt động đúng đắn của cơ quan công quyền.

Về chế tài xử lý, theo Điều 356 Bộ luật Hình sự, người phạm tội có thể bị cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 1 năm đến 5 năm. Nếu phạm tội có tổ chức, nhiều lần hoặc gây thiệt hại lớn về tài sản, mức án có thể lên tới 15 năm tù. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc phạt tiền theo quy định.

Luật sư Hưng cũng cho biết, trong những vụ án có đồng phạm, cơ quan tố tụng sẽ xem xét cụ thể vai trò, mức độ tham gia của từng người để cá thể hóa trách nhiệm hình sự. Với các trường hợp vi phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, cán bộ, công chức vẫn có thể bị xử lý kỷ luật hành chính như khiển trách, hạ bậc lương hoặc buộc thôi việc.

Đáng chú ý, việc chủ động khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại được xem là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo Điều 51 Bộ luật Hình sự. Theo luật sư Hưng, trong xử lý các vụ án liên quan đến chức vụ, quyền hạn, ưu tiên quan trọng là thu hồi tối đa tài sản thất thoát cho Nhà nước, đồng thời vẫn bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật.