Những diễn biến trên chiến trường Ukraine đang cho thấy sự thay đổi nhanh chóng trong cách thức tiến hành chiến tranh. Nếu trước đây các đòn tấn công chính xác tầm xa chủ yếu dựa vào tên lửa hành trình hoặc máy bay chiến đấu hiện đại, thì nay UAV sử dụng kết nối Internet và mạng di động dân sự đang nổi lên như một giải pháp có chi phí thấp nhưng hiệu quả cao.

Trong một số chiến dịch gần đây, các drone được phóng từ bên trong lãnh thổ đối phương nhưng vẫn có thể nhận lệnh từ những người điều khiển ở khoảng cách rất xa thông qua kết nối mạng. Điều này cho thấy vị trí của người vận hành không còn phải ở gần khu vực tác chiến như trước. Sự phát triển này đang khiến giới quân sự đánh giá lại khái niệm về “vũ khí chính xác”, vốn từng được xem là lợi thế gần như độc quyền của các cường quốc quân sự.

UAV mạng di động -Thách thức mới đối với phương Tây

Trong nhiều năm, UAV trên chiến trường thường được chia thành hai nhóm chính. Loại thứ nhất là UAVđiều khiển bằng sóng vô tuyếnvới ưu điểm phản ứng nhanh nhưng tầm hoạt động bịhạn chế. Loại thứ hai là UAV tầm xabay theo lộ trình được lập trình sẵn, có khả năng tấn công xa nhưng khó thay đổi mục tiêu hoặc điều chỉnh đường bay sau khi phóng.

Sự xuất hiện của UAVcáp quang giúp khắc phục nguy cơ bị gây nhiễu điện tử, song vẫn bị giới hạn bởi chiều dài dây dẫn.Trong khi đó, UAV kết nốimạng di động hoặc Internet lại mở ra một cấp độ hoàn toàn mới.Chỉ với modem di động, thẻ SIM và hệ thống điều khiển tương đối đơn giản, UAV có thể nhận lệnh ở khoảng cách rất xa, thay đổi mục tiêu giữa hành trình, bay bám địa hình ở độ cao thấp để tránh bị phát hiện và tấn công với độ chính xác đáng kể.

Điều đáng chú ý là các linh kiện cần thiết đều có nguồn gốc thương mại và dễ tiếp cận hơn rất nhiều so với hệ thống liên lạc vệ tinh quân sự vốn đắt đỏ và phức tạp.Điểm đáng lo ngại nhất của UAVkết nối mạng không nằm ở bản thân công nghệ mà ở mức độ phổ biến của nó. Khi chi phí chế tạo giảm xuống, nhiều chủ thể ngoài quân đội chính quy cũng có thể tiếp cận năng lực tấn công chính xác.

Trong điều kiện có hạ tầng viễn thông, UAV có thể được điều khiển để tiếp cận các mục tiêu như sân bay, kho nhiên liệu, cơ sở hạ tầng quan trọng hoặc trận địa phòng không với độ chính xác cao, trong khi người vận hành có thể ở cách đó hàng trăm km. Điều này khiến ranh giới giữa tiền tuyến và hậu phương ngày càng trở nên mong manh, đồng thời làm gia tăng nguy cơ đối với các quốc gia có hệ thống hạ tầng dân sự phát triển.

Các chuyên gia cho rằng UAVsử dụng mạng di động tạo ra bài toán khó cho các nền dân chủ phương Tây. Việc vô hiệu hóa hoặc cắt giảm mạng viễn thông trên diện rộng để ngăn chặn UAV gần như không khả thi do tác động lớn đến hoạt động kinh tế và đời sống xã hội.

Trong khi đó, các quốc gia có cơ chế kiểm soát tập trung có thể áp dụng biện pháp hạn chế thông tin liên lạc dễ dàng hơn nếu cần thiết. Chính sự phụ thuộc vào hạ tầng số khiến các nước phương Tây phải tìm kiếm những giải pháp tinh vi hơn thay vì chỉ dựa vào việc ngắt kết nối mạng.

Ukraine - nơi định hình xu hướng tác chiến mới

Xung đột tại Ukraine đang trở thành môi trường thử nghiệm thực tế cho nhiều loại UAV tiên tiến, từ drone FPV giá rẻ, drone cáp quang cho đến các hệ thống kết nối Internet có khả năng hoạt động ở khoảng cách rất xa.

Những kinh nghiệm tích lũy từ chiến trường này được cho là sẽ ảnh hưởng mạnh đến học thuyết quân sự của nhiều quốc gia trong tương lai. Việc tận dụng hạ tầng viễn thông dân sự để mở rộng tầm điều khiển UAV đang buộc các lực lượng vũ trang phải xem xét lại cách bảo vệ căn cứ, sân bay và các mục tiêu trọng yếu nằm sâu trong hậu phương.

Việc một thiết bị nhỏ gọn, giá thành thấp nhưng có thể tấn công chính xác vào các mục tiêu chiến lược cho thấy ưu thế truyền thống của các cường quốc quân sự đang bị thu hẹp.

Để đối phó với mối đe dọa mới, giới chuyên gia nhận định các nước phương Tây cần tăng cường hợp tác tình báo và đầu tư mạnh vào công nghệ phát hiện drone.

Một UAVsử dụng mạng di động không phát tín hiệu giống điện thoại thông minh thông thường. Mô hình trao đổi dữ liệu, tần suất truyền lệnh và các đặc điểm kết nối có thể tạo ra “dấu vết số” giúp hệ thống trí tuệ nhân tạo phát hiện bất thường theo thời gian thực.

Song song với đó, các hệ thống tác chiến điện tử, radar tầm thấp và phương tiện đánh chặn vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra nhiều lớp phòng thủ nhằm vô hiệu hóa UAV trước khi chúng tiếp cận mục tiêu.

Nhìn từ thực tế các cuộc xung đột gần đây, nhiều nhà quan sát cho rằng công nghệ drone đang phát triển nhanh hơn khả năng thích ứng của các hệ thống an ninh truyền thống.

Nếu như trước đây việc sở hữu năng lực tấn công chính xác đòi hỏi nguồn lực khổng lồ thì hiện nay, sự kết hợp giữa UAV thương mại, phần mềm điều khiển và hạ tầng viễn thông phổ biến đã tạo ra một mô hình chiến tranh hoàn toàn khác. Trong mô hình đó, mạng di động dân sự không chỉ phục vụ liên lạc mà còn có thể trở thành một phần của không gian tác chiến.

Đối với phương Tây, thách thức không chỉ nằm ở việc phát triển công nghệ đối phó mà còn ở khả năng thích ứng nhanh về học thuyết, tổ chức và quy trình vận hành. Khi công nghệ ngày càng rẻ hơn, dễ tiếp cận hơn và liên tục được cải tiến trên chiến trường thực tế, tốc độ chuẩn bị của các hệ thống phòng thủ sẽ quyết định khả năng đối phó với mối đe dọa mới.

Sự phát triểncủa UAVkết nối mạng di độngkhông đơn thuần là một bước tiến về kỹ thuật quân sự, mà còn báo hiệu sự thay đổi sâu sắc trong cách tiến hành chiến tranh ở thế kỷ XXI. Trong bối cảnh kết nối số ngày càng trở thành một phần không thể thiếu của đời sống, việc bảo vệ không gian mạng và hạ tầng viễn thông nhiều khả năng sẽ trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực phòng thủ trong các cuộc xung đột của tương lai.