Nhiều năm qua, lao động có tay nghề đã dịch chuyển về các trung tâm kinh tế phía Nam, khiến địa phương thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực, đặc biệt ở các lĩnh vực then chốt.Loạt bài của phóng viên VOV sẽ phân tích thực trạng, làm rõ thách thức và gợi mở giải pháp cho bài toán nhân lực tại cáctỉnhTây Nguyên.

Đầu mùa mưa, những trận giông kèm sấm chớp rền vang trên nền trời biên giới Ea Súp, tỉnh Đắk Lắk. Nhịp thi công trên các công trường xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp nguy cơ chậm tiến độ. Thế nhưng, bằng “mệnh lệnh từ trái tim” chiến sĩ các đơn vị quân đội ở Đắk Lắk đã có mặt kịp thời, đang ngày đêm vượt qua thời tiết bất lợi hỗ nhà thầu “giải cứu” tiến độ, để đảm bảo các công trình về đích đúng hẹn.

Ông Nguyễn Ngọc Quý, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Xây dựng Đắk Lắk, doanh nghiệp trúng thầu xây 2 trường vùng biên và cần đến 450 lao động. Ông Quýphân trần, suốt từ khi nhận công trình, đơn vị chỉ tuyển được khoảng 300 người. Số còn thiếu gồm 30 công nhân xây bậc cao, 20 lái xe ben, máy múc và khoảng 100 lao động phổ thông.

“Công ty thiếu khoảng 150 nhân công xây dựng tại công trường. Hiện tại, theo giá thị trường, nhà thầu phải thuê công nhân xây dựng bậc 4 với mức khoảng 600.00 -700.000 đồng/ngày/người nhưng vẫn khan hiếm, không đủ nhân lực để thi công. Đợt này, các dự án xây dựng ở tỉnh Đắk Lắk triển khai thi công nhiều, trong khi lực lượng lao động ngày càng ít đi" - ông Quý cho biết.

Tại 3 tỉnh là Gia Lai, Đắk Lắk, Lâm Đồng có 15 trường nội trú liên cấp biên giới đang xây dựng, nhu cầu lao động để đảm bảo tiến độ vào khoảng 2.200 người, gồm công nhân kỹ thuật, thợ máy, kỹ sư và lao động thủ công. Đây chưa phải là con số lớn, nhưng đã vượt quá tầm tay của các nhà thầu. Điều này đặt ra bài toán hóc búa cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số của các tỉnh, khi địa phương nào cũng đang chuẩn bị khởi động những dự án có quy mô hàng nghìn tỷ đồng.

Cục Đường bộ Việt Nam thông tin, đến đầu tháng 7, Dự án thành phần 2 ở Dự án cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột mới hoàn thành hơn 70,6% giá trị hợp đồng. Sau hơn một tháng kể từ đợt kiểm tra ngày 22/5/2026, sản lượng thi công chỉ tăng thêm 3,62%, tương đương khoảng 307 tỷ đồng. Ông Dương Văn Đắc, Chỉ huy trưởng một nhà thầu thi công tại đây cho biết, thiếu nhân lực là một trong nguyên nhân chính của sự chậm trễ này.

Theo ông Đắc: “Nhân công rất khan hiếm, khó thuê. Lao động phổ thông ở địa phương giờ gần như không thuê được. Hiện tại, khi thiếu người phụ, công ty phải linh động điều động từ các gói thầu khác ở tỉnh Nghệ An hoặc các tỉnh khác về. Các nhân công tay nghề cao cũng vậy, phải luân chuyển giữa các gói thầu trong công ty".

6 tháng đầu năm 2026, tăng trưởng GRDP ở Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng, Khánh Hoà… đều không đạt kịch bản đề ra. Nguyên nhân hàng đầu theo nhận định của các tỉnh là chậm giải phóng mặt bằng, khiến các dự án chưa thể triển khai. Tuy nhiên, nhìn từ nguồn nhân lực, ngay cả khi tháo gỡ vướng mắc về mặt bằng, các tỉnh cũng khó đảm bảo nguồn cung lao động để thi công các dự án. Tình trạng này sẽ càng ảnh hưởng khi các dự án đi vào hoạt động.

Bà Trương Thị Trí, Trưởng phòng Điều hành Công ty TNHH WGR Industries tỉnh Gia Lai cho biết, với vốn đầu tư nước ngoài (FDI) hơn 1.500 tỷ đồng, doanh nghiệp đang cần trên 1.100 lao động. Tuy nhiên, dù đã áp dụng rất nhiều chính sách ưu đãi để thu hút, cũng chỉ tuyển được 800 người:

Theo bà Trí: “Xung quanh nhà máy, trong bán kính 70 km, công ty đã triển khai các đợt tuyển dụng và hiện đã hết nguồn lao động. Hiện nay, công ty đang triển khai chính sách tuyển dụng nội bộ thông qua anh chị em đang làm việc tại đây có người thân, quen ở các tỉnh phía Bắc và miền Nam. Ngoài ra, công ty cũng đẩy mạnh tuyển dụng lao động trên không gian mạng như Zalo, Facebook và cả TikTok nữa".

Thiếu lao động không chỉ xảy ra ở khu vực công nghiệp, xây dựng cần trình độ đặc thù. Ngay trên những vùng cây công nghiệp tập trung quy mô lớn, là sở trường của các tỉnh Tây Nguyên, tình trạng thiếu lao động cũng ngày càng rõ rệt. Ông Trần Văn Muôn ở thôn 1, xã Sơn Hòa, tỉnh Đắk Lắk cho biết, dù giá ngày công đã tăng cao, nhưng năm nay người trồng mía vẫn rất khó thuê nhân công để chặt mía.

“Giá chặt mía thường tôi đang phải mướn là 1.500 đồng/bó, còn mía bị cháy người ta phải thuê tới 2.000 - 2.500 đồng/bó. Một bó thường từ khoảng 10-12 kg. So với năm ngoái thì giá thuê cao hơn 20%, mà nói chung công cũng khó thuê" - ông Muôn bày tỏ.

Tây Nguyên hiện có khoảng 655.000 hacà phê, 102.000 ha hồ tiêu và 105.000 ha sầu riêng, 120.000 ha mía..., các tỉnh trong khu vực cần đến hàng chục triệu ngày công, tương đương hơn nửa triệu người làm việc trong suốt vụ thu hoạch. Trong khi đó, nguồn tại chỗ chỉ đáp ứng khoảng 2/3.

Ông Nguyễn Phú Lập, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động tỉnh Đắk Lắk cho rằng, những năm trước, số lao động thiếu trong các mùa vụ được bù đắp từ các tỉnh phía Bắc và miền Trung. Tuy nhiên, người dân ngày càng ít mặn mà với thu nhập theo mùa vụ, nên đã di chuyển tới các đầu tàu kinh tế là TP.HCMvà các tỉnh Đông Nam bộ để có thu nhập ổn định hơn.

“Vụthu hái cà phê chỉ kéo dài 60 ngày,với công từ 450 - 500 nghìn đồng/ngày, tổng thu của người lao động khoảng 28 - 30 triệu đồng/vụ. Mức thu nhập này cũng chỉ bằng lương họ làm ở các khu công nghiệp trong 2 tháng. Thu hái cà phê vất vả hơn, lại chỉ giai đoạn ngắn, nên lao động họ di chuyển chọn làm công nhân là điều dễ hiểu. Đắk Lắk thì khu, cụm công nghiệp việc làm chưa nhiều, và thu nhập cũng không cao như ở các tỉnh, thành phía Nam" - ông Lập nhấn mạnh.

Những rẫy mía nằm phơi mình teo tóp vì thiếu người chặt, công trường cao tốc phải "giật gấu vá vai" mượn thợ từ miền Trung hay phía Bắc, các dây chuyền trong nhà máy chưa thể vận hành và sự nghẽn tiến độ ở những ngôi trường nội trú liên cấp vùng biên đang được nhân dân mong chờ. Tất cả đều cho thấy: thiếu hụt nhân lực tại các tỉnh Tây Nguyên đã chạm ngưỡng nghiêm trọng. “Cơn khát” này không của riêng mùa vụ hay các nhà thầu mà nguy cơ trở thành điểm nghẽn chiến lược, đe dọa trực tiếp đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế của năm 2026 và cả giai đoạn bứt phá sắp tới của khu vực.

Bài 2: “Giải bài toán nhân lựccho mục tiêu tăng trưởngbền vững củaTây Nguyên”.