Chủ trương khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận, không chỉ bởi ý nghĩa an sinh xã hội mà còn kỳ vọng thay đổi căn bản thói quen chăm sóc sức khỏe của người Việt: từ “có bệnh mới đi khám” sang chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm nguy cơ.

Trong bối cảnh nhiều bệnh lý nguy hiểm ngày càng trẻ hóa, chi phí điều trị tăng cao và hệ thống bệnh viện tuyến trên thường xuyên quá tải, việc đưa hoạt động khám sức khỏe định kỳ về tận cơ sở được xem là bước chuyển quan trọng của ngành y tế theo hướng dự phòng và chăm sóc sức khỏe cộng đồng từ sớm, từ xa.

Theo ông Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, điều đáng chú ý của chủ trương là tạo thêm cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế cho những nhóm vốn ít có điều kiện khám định kỳ.

Ông Bùi Hoài Sơn cho rằng: “Cơ hội lớn nhất mà chính sách này mở ra là giúp người dân được tiếp cận y tế sớm hơn, chủ động hơn, bình đẳng hơn. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với nhóm yếu thế, người cao tuổi, người khuyết tật, người nghèo, cận nghèo, người lao động thu nhập thấp, công nhân trong các khu công nghiệp, người dân ở vùng sâu, vùng xa”.

Khi người dân vẫn “ngại” khám sức khỏe

Tại phường Phúc Yên, tỉnh Phú Thọ, nhiều người dân bày tỏ sự quan tâm tới kế hoạch khám sức khỏe miễn phí toàn dân. Với họ, điều quan trọng nhất là việc khám định kỳ trở nên thuận tiện và dễ tiếp cận hơn.

Ông Nguyễn Văn Mạnh nói:“Giờ là phòng bệnh hơn chữa bệnh mà. Khi phòng bệnh ta chỉ mất cái tiền đi khám bệnh thôi, nhưng mà khi chữa bệnh thì không biết bao nhiêu tiền cho lại được và thậm chí là cái kết quả nó cũng không được tốt nữa...”.

Không riêng người cao tuổi, nhiều người trẻ cũng thừa nhận việc khám sức khỏe định kỳ chưa phải ưu tiên trong cuộc sống thường ngày. Chị Đỗ Thị Lan Hương ở đường Hùng Vương, phường Phúc Yên chia sẻ:“Thực ra là vì một là không có thời gian, hai là cũng khá là tốn kém. Nên là nói chung dân mình vẫn bao giờ có bệnh thì mới đi khám, chứ còn để mà tầm soát thì rất là ít...”.

Trong khi đó, với những người mắc bệnh nền hoặc phải khám thường xuyên, chi phí y tế vẫn là gánh nặng không nhỏ. Bà Trần Thị Xuyến, 70 tuổi ở đường Trần Phú, phường Phúc Yên cho biết:“Nhà nước cho khám sức khỏe toàn dân thì chúng tôi mừng lắm, mà chúng tôi cũng biết ơn Nhà nước để chúng tôi đỡ đi được cái khoản chi phí của gia đình...”.

Thay đổi vai trò của y tế cơ sở

Một trong những điểm đáng chú ý của kế hoạch khám sức khỏe miễn phí toàn dân là việc lấy trạm y tế xã, phường làm điểm tổ chức khám chính, kết hợp với khám lưu động khi cần thiết. Điều này đồng nghĩa vai trò của y tế cơ sở sẽ thay đổi mạnh mẽ trong thời gian tới.

BSCKI Ngô Hữu Dũng, Giám đốc Trạm Y tế phường Phúc Yên, tỉnh Phú Thọ. cho biết, địa phương đang xây dựng kế hoạch phối hợp nhiều lực lượng y tế để triển khai khám sàng lọc cho người dân trên địa bàn.

Theo ông, việc tổ chức khám sẽ huy động cả bệnh viện, trung tâm y tế, trạm y tế và các phòng khám đủ điều kiện nhằm đáp ứng số lượng người dân tham gia khám.

BSCKI Ngô Hữu Dũng cho rằng, chủ trương này cũng có thể giúp người dân thay đổi cách nhìn về y tế cơ sở:“Người dân sẽ được tiếp cận với trạm nhiều hơn và người ta sẽ biết trạm nhiều hơn. Trước đây người dân thường có quan điểm thích khám ở bệnh viện lớn nên mới có hiện tượng quá tải. Nhưng thực ra trạm y tế cũng có những bác sĩ rất giỏi, có chuyên môn tốt...”.

Theo ông, khi người dân tin tưởng và lựa chọn trạm y tế là nơi khám ban đầu, áp lực cho tuyến trên cũng sẽ giảm bớt, đồng thời hệ thống y tế cơ sở có điều kiện phát huy đúng vai trò chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Trong hướng dẫn mới nhất của Bộ Y tế, nội dung khám sức khỏe sẽ được xây dựng theo từng nhóm tuổi và nhu cầu sàng lọc bệnh tật.

Cụ thể, trẻ dưới 6 tuổi thực hiện theo chương trình chăm sóc sức khỏe riêng của Bộ Y tế. Người từ 6 đến dưới 18 tuổi sẽ được khám thể lực, khám mắt, tai mũi họng, răng hàm mặt; các xét nghiệm được thực hiện theo chỉ định của bác sĩ.

Với người từ 18 tuổi trở lên, ngoài khám lâm sàng còn thực hiện một số xét nghiệm cơ bản như công thức máu, đường huyết, chức năng gan, thận, xét nghiệm nước tiểu và chụp X-quang tim phổi nhằm phát hiện sớm các bệnh lý phổ biến. Trường hợp nghi ngờ mắc bệnh sẽ được chỉ định kiểm tra chuyên sâu hoặc chuyển tuyến phù hợp.

Việc phân nhóm khám theo độ tuổi và nguy cơ bệnh tật nhằm vừa bảo đảm hiệu quả sàng lọc, vừa hạn chế tình trạng quá tải khi triển khai diện rộng. Các địa phương cũng được yêu cầu sắp xếp lịch khám phù hợp để tránh quá tải.

Ông Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, để chính sách phát huy hiệu quả, việc tổ chức cần thuận tiện và phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân.

“Người dân phải thấy việc đi khám sức khỏe định kỳ là cần thiết, đơn giản, gần gũi, chứ không phải là một thủ tục phiền hà”, ông Bùi Hoài Sơn nói.

Nếu việc khám định kỳ được duy trì thường xuyên và thuận tiện hơn, nhiều bệnh lý có thể được phát hiện sớm ngay từ tuyến cơ sở, thay vì chờ đến khi người bệnh phải nhập viện điều trị.