Tình trạng "luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư" là câu chuyện đã tồn tại từ lâu nhưng đến nay vẫn chưa được khắc phục triệt để. Hậu quả không chỉ làm giảm hiệu lực của các chính sách vĩ mô mà còn trực tiếp gây thiệt hại cho kinh tế và làm suy giảm niềm tin của người dân, doanh nghiệp.

Tình trạng “Luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư” là một nghịch lý trong khâu quản trị, khi ý chí tối cao của cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất là Quốc hội lại phải chờ và phụ thuộc hoàn toàn vào tiến độ xây dựng ban hành Nghị định của Chính phủ, thông tư của các bộ, ngành mới có thể đưa được luật vào cuộc sống.

Trong khi, để có thể ban hành được một dự án luật, cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra, các đại biểu Quốc hội phải dành rất nhiều thời gian, công sức để xem xét, cho ý kiến. Thậm chí có những dự án luật phải mang ra bàn bạc, lấy ý kiến trong mấy kỳ họp liên tiếp. Tất cả vì mục tiêu sớm đưa luật vào cuộc sống, để tạo điều kiện thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Vậy nhưng, soi vào thực tiễn thời gian qua, vẫn còn tình trạng luật có hiệu lực nhưng lại không thể thi hành vìthiếuvăn bản hướng dẫn. Hệ luỵ của thực tế này làm đóng băng các chính sách vốn từnỗ lực rất cao để ban hành kịp thời; đối với nền kinh tế, sẽ làm chậm dòng vốn đầu tư, doanh nghiệp mất cơ hội vì dự án phải đắp chiếu chờ thủ tục; còn với người dân, quyền lợi chính đáng không được thụ hưởng kịp thời.

Nguy hại hơn là thời điểm luật bị nghẽn khi chưa có nghị định, thông tư hướng dẫn thực thi sẽ tạo ra khoảng trống pháp lý và tiềm ẩn nguy cơ rủi ro, nhất là khi luật cũ hết hiệu lực, luật mới có hiệu lực thi hành nhưng chưa ban hành được hướng dẫn, các cơ quan thực thi ở địa phương thường có tâm lý "sợ sai, sợ trách nhiệm" nên sẽ chọn giải pháp ngừng xem xét, ngừng giải quyết hồ sơ cho người dân và doanh nghiệp.

Trong khi đó, việc chậm ban hành văn bản chủ yếu mới dừng lại ở mức nhắc nhở, kiểm điểm hoặc phê bình, chưa có cơ chế xử lý kỷ luật nghiêm khắc, hoặc chưa ràng buộc trách nhiệm pháp lý cá nhân đối với người đứng đầu cơ quan soạn thảo nếu để xảy ra tình trạng chậm trễ gây thiệt hại về kinh tế.

Tại các phiên họp của Ủyban Thường vụ và các cuộc làm việc liên quan, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã nhiều lần nhấn mạnh đến thực trạng này và cho rằng, đây chính là điểm nghẽn trong khâu thực thi pháp luật.

Đáng mừng là điểm nghẽn ấy đã được Chính phủ nhận diện và có hành động quyết liệt khi ngày 20/6 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã ký ban hành công điện yêu cầu các Bộ trưởng, trưởng ngành phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm về tiến độ xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật tại bộ, ngành mình phụ trách; đồng thời chỉ rõ những đơn vị còn nợ đọng văn bản.

Đặc biệt, để khắc phục tình trạng có lỗi mà không bị kiểm điểm, Thủ tướng đã yêu cầu các bộ liên quan nghiên cứu sửa đổi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, trong đó bổ sung các quy định liên quan cơ chế xem xét, xử lý trách nhiệm đối với các trường hợp để xảy ra tình trạng chậm, nợ văn bản kéo dài hoặc gây khoảng trống pháp lý trong thực tiễn thi hành.

Tiếp đó, ngày 25/6, Văn phòng Chính phủ ban hành Thông báo về Đề án thí điểm đánh giá, chấm điểm (KPI) về công tác xây dựng pháp luật. Dù đây là việc mới, khó nhưng rất cần thiết để đổi mới quản trị trong lĩnh vực xây dựng pháp luật, chuyển từ theo dõi bằng báo cáo định tính sang quản trị bằng dữ liệu, tiến độ, chất lượng và trách nhiệm cụ thể của người đứng đầu.

Bởi, thực tế đã cho thấy rõ rằng chừng nào khâu ban hành văn bản hướng dẫn còn chạy sau hiệu lực của luật, thì chừng đó điểm nghẽn trong việc thực thi sẽ vẫn còn kìm hãm đà phát triển và làm giảm đi ý nghĩa của cải cách thể chế.