Dấu ấn đổi mới từ đề thi, hướng tới đánh giá năng lực thực chất

Kỳ thi năm nay tiếp tục ghi dấu bằng những thay đổi trong cách tiếp cận đề thi, phản ánh rõ định hướng đổi mới của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Từ cách ra đề theo định hướng phát triển năng lực đến áp lực tỷ lệ chọi tại nhiều trường tốp đầu, kỳ thi năm nay tiếp tục thu hút sự quan tâm đặc biệt của học sinh, phụ huynh và xã hội.

Điểm dễ nhận thấy nhất là cách ra đề không còn tập trung vào kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức mà hướng đến đánh giá năng lực vận dụng, tư duy và giải quyết vấn đề của học sinh.

Ở môn Ngữ văn, nhiều giáo viên và học sinh đánh giá đề thi vừa sức, không quá khó,gần gũi với đời sống, tạo điều kiện để thí sinh bày tỏ suy nghĩ, cảm nhận và chính kiến cá nhân. Những dạng câu hỏi đòi hỏi học thuộc văn mẫu gần như không còn xuất hiện.

Môn Ngoại ngữ tiếp tục duy trì cấu trúc quen thuộc, tăng cường các tình huống sử dụng ngôn ngữ thực tế. Nhiều thí sinh nhận xét đề thi “dễ thở” hơn dự đoán, giúp giảm đáng kể áp lực tâm lý sau môn thi đầu tiên.

Trong khi đó,Môn Toán vẫn giữ vai trò là môn có tính phân loại cao nhất. Đề thi được xây dựng theo hướng cân bằng giữa kiến thức cơ bản và yêu cầu vận dụng, với các câu hỏi khó tập trung ở cuối đề nhằm phục vụ mục tiêu tuyển chọn học sinh vào các trường có mức độ cạnh tranh cao.

Các câu hỏi được thiết kế theo hướng tăng cường vận dụng kiến thức vào những tình huống gần gũi với thực tiễn, qua đó đánh giá toàn diện năng lực toán học của học sinh. Bên cạnh việc bảo đảm yêu cầu cơ bản về kiến thức và kỹ năng, đề thi vẫn có các câu hỏi mang tính phân hóa, góp phần nhận diện những học sinh có năng lực phù hợp với yêu cầu của bậc học tiếp theo.

Việc duy trì ổn định cấu trúc đề thi trong các năm liên tiếp cũng giúp giáo viên và học sinh chủ động hơn trong quá trình ôn tập, hạn chế tình trạng học tủ, học lệch. Đề thi bám sát chương trình học, hạn chế đánh đố, tạo điều kiện để học sinh có năng lực học tập thực chất phát huy khả năng thay vì phụ thuộc vào kỹ năng luyện đề.

Sau khi kết thúc kỳ thi, phần lớn học sinh đều đánh giá đề thi vừa sức, có khả năng phân loại hợp lý, đặc biệt ở môn Toán. Cùng với chất lượng đề thi, công tác tổ chức cũng được đánh giá cao khi kỳ thi diễn ra an toàn, nghiêm túc.

Năm nay, trong bối cảnh xuất hiện nhiều lo ngại về việc lợi dụng AI và các thiết bị công nghệ cao để gian lận, Hà Nội đã đặc biệt chú trọng công tác bảo mật, phòng chống vi phạm quy chế. Các khâu coi thi, bảo quản đề thi, bài thi, bảo đảm an ninh trật tự được triển khai chặt chẽ, góp phần giúp kỳ thi diễn ra ổn định, không ghi nhận sự cố nghiêm trọng.

Sau phòng thi, áp lực vào trường công vẫn là bài toán chưa có lời giải

Bên cạnh những tín hiệu tích cực về đổi mới đề thi, kỳ thi tuyển sinh lớp 10 tại Hà Nội vẫn bộc lộ những vấn đề tồn tại nhiều năm qua.

Năm nay, Hà Nội có hơn 124.000 học sinh đăng ký dự thi vào lớp 10 THPT công lập không chuyên, trong khi tổng chỉ tiêu tuyển sinh khoảng 79.500 em. Điều đó đồng nghĩa cứ 10 học sinh dự thi thì chỉ khoảng 5em có cơ hội vào trường công lập, số còn lại phải lựa chọn các hướng học tập khác.

Tuy nhiên, áp lực không phân bổ đồng đều. Trong khi một số trường khu vực ngoại thành hoặc trường mới thành lập có mức cạnh tranh không quá cao thì ở nhóm trường tốp đầu, cuộc đua vẫn diễn ra vô cùng khốc liệt.

Trường có tỷ lệ chọi cao nhất năm nay đạt khoảng 1/2,44, trong khi nhiều trường khác cũng ghi nhận mức cạnh tranh trên 1/2, cho thấy sức hút lớn của các trường công lập chất lượng cao.

Nguyễn Minh, học sinh Trường THCS Nguyễn Trãi, cho biết điều khiến em áp lực nhất không phải đề thi khó mà là tỷ lệ chọi.

“Ngay từ năm lớp 8, thầy cô và gia đình đều nhắc đây là kỳ thi rất quan trọng nên em gần như không có thời gian nghỉ ngơi. Ngoài học ở trường, em học thêm nhiều môn vào buổi tối và cuối tuần. Nhiều bạn trong lớp em cũng như vậy vì ai cũng muốn có cơ hội vào trường công lập”, Minh chia sẻ.

Chị Nguyễn Thị Thanh Hà, phụ huynh học sinh Trường THCS Nghĩa Tân, cho biết gia đình đã đồng hành cùng con trong suốt quá trình ôn tập nhưng luôn cố gắng giữ tâm lý thoải mái.

“Con trai tôi đăng ký nguyện vọng 1 vào THPT Phạm Hồng Thái, nguyện vọng 2 vào THPT Tây Hồ. Những ngày trước kỳ thi, gia đình chủ yếu để con nghỉ ngơi, giữ sức khỏe và tinh thần ổn định. Tuy nhiên để chuẩn bị cho kỳ thi, con vẫn phải tham gia học thêm khá nhiều như phần lớn học sinh lớp 9 hiện nay. Chi phí ôn thi những tháng gần đây rất tốn kém, có tháng lên tới hơn 10 triệu đồng", chị Hà cho biết.

Cùng chung tâm trạng, chị Nguyễn Thị Thu cho rằng áp lực thi cử hiện nay không chỉ đặt lên vai học sinh mà còn là nỗi lo của nhiều gia đình.

“Không phải phụ huynh nào cũng có điều kiện cho con học trường tư nếu không đỗ công lập. Vì thế, nhiều gia đình đều cố gắng bằng mọi giá để con có một suất học trường công. Tôi mong những năm tới sẽ có thêm trường công lập, chất lượng giáo dục giữa các trường được nâng lên đồng đều hơn để giảm áp lực cho học sinh và phụ huynh”, chị Thu chia sẻ.

Theo các chuyên gia giáo dục, bài toán lớn nhất hiện nay không nằm ở đề thi mà ở áp lực cạnh tranh đầu vào. Theo PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), áp lực tuyển sinh lớp 10 tại Hà Nội sẽ còn kéo dài nếu nhu cầu vào một số trường công lập chất lượng cao tiếp tục tập trung quá lớn. Về lâu dài, cần mở rộng cơ hội học tập cho học sinh sau THCS, nâng chất lượng đồng đều giữa các trường và đa dạng hóa các hướng đi giáo dục để giảm sức ép dồn lên một kỳ thi duy nhất.

Kỳ thi vào lớp 10 Hà Nội năm 2026 đã khép lại với nhiều tín hiệu tích cực về đổi mới đề thi và công tác tổ chức. Tuy nhiên, áp lực tuyển sinh vẫn là bài toán lớn của giáo dục Thủ đô trong bối cảnh quy mô học sinh tiếp tục gia tăng.

Để kỳ thi thực sự trở thành bước chuyển tiếp phù hợp với năng lực và định hướng của mỗi học sinh, bên cạnh đổi mới đề thi, cần những giải pháp căn cơ hơn về quy hoạch mạng lưới trường lớp, phân luồng giáo dục và nâng cao chất lượng đồng đều giữa các cơ sở giáo dục.