Ngày 28/7/2026, thay mặt Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành Kết luận số 75-KL/TW về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới. Cùng với đó, Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú ký Chương trình hành động số 31-CTr/TW của Bộ Chính trị thực hiện Kết luận 75. Trao đổi với phóng viên VOV.VN, Tiến sĩ Tăng Thế Cường, Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh, các văn kiện quan trọng này không chỉ tiếp nối những chủ trương lớn của Đảng về bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu mà còn thể hiện tư duy mới, tầm nhìn dài hạn, đưa môi trường vào vị trí trung tâm trong mô hình phát triển đất nước.

Môi trường trở thành động lực phát triển mới

PV: Thưa Tiến sĩ Tăng Thế Cường, Kết luận số 75-KL/TW và Chương trình hành động số 31-CTr/TW được ban hành trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Theo ông, đâu là ý nghĩa lớn nhất của các văn kiện này?

Tiến sĩ Tăng Thế Cường: Trong tiến trình phát triển đất nước, mỗi giai đoạn đều đòi hỏi những quyết sách mang tính chiến lược để giải quyết các vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn.

Nếu trước đây, bảo vệ môi trường chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ xử lý ô nhiễm, khắc phục sự cố thì hiện nay, trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, môi trường đã trở thành một động lực phát triển mới của nền kinh tế. Môi trường là nền tảng cho chuyển đổi xanh, nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng cuộc sống của nhân dân.

Vì vậy, Kết luận số 75-KL/TW không chỉ thể hiện sự thay đổi trong cách tiếp cận mà còn là đổi mới căn bản về quan điểm phát triển. Môi trường không còn được coi là “chi phí” của tăng trưởng mà trở thành nguồn lực, yếu tố kiến tạo và tạo nên sức cạnh tranh mới của nền kinh tế trong bối cảnh chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Thực tiễn thế giới cho thấy, những quốc gia biết gìn giữ tài nguyên, bảo vệ hệ sinh thái, giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh sẽ tạo dựng được lợi thế cạnh tranh lâu dài. Ngược lại, nếu tiếp tục đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng ngắn hạn, cái giá phải trả sẽ rất lớn, không chỉ về kinh tế mà còn liên quan đến sức khỏe cộng đồng, an ninh môi trường, nguồn nước, lương thực, đa dạng sinh học và khả năng chống chịu trước thiên tai, biến đổi khí hậu.

Đối với Việt Nam, những thách thức này ngày càng hiện hữu. Biến đổi khí hậu diễn biến nhanh hơn dự báo; nước biển dâng, xâm nhập mặn, hạn hán, sạt lở và thiên tai cực đoan có xu hướng gia tăng. Cùng với đó là sức ép từ đô thị hóa, công nghiệp hóa, gia tăng chất thải, ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước, suy giảm đa dạng sinh học và khai thác tài nguyên thiếu bền vững.

Trong khi đó, xu thế phát triển toàn cầu cũng đang thay đổi mạnh mẽ. Các cam kết về phát thải ròng bằng “0”, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon, yêu cầu truy xuất nguồn gốc xanh và các tiêu chuẩn môi trường trong thương mại quốc tế đang tạo ra những “luật chơi” mới. Nếu không chuyển đổi kịp thời, doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều rào cản, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh.

Kết luận số 75-KL/TW vì vậy thể hiện tầm nhìn chiến lược khi đặt môi trường vào vị trí trung tâm của mô hình phát triển đất nước. Quan điểm xuyên suốt là phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường; khai thác hợp lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên; chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu; lấy con người làm trung tâm và chất lượng môi trường sống làm thước đo của phát triển.

Mở ra không gian phát triển mới cho doanh nghiệp

PV: Không chỉ dừng ở bảo vệ môi trường, Kết luận số 75-KL/TW còn đặt mục tiêu phát triển kinh tế môi trường và kinh tế xanh. Theo ông, đây sẽ là cơ hội như thế nào đối với doanh nghiệp và nền kinh tế Việt Nam?

Tiến sĩ Tăng Thế Cường: Điểm nổi bật của Kết luận số 75-KL/TW là cách tiếp cận toàn diện và đồng bộ. Bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu được xác định là trách nhiệm, nghĩa vụ của cả hệ thống chính trị, tổ chức, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư và mỗi người dân; trong đó con người và chất lượng cuộc sống của nhân dân được đặt ở trung tâm của mọi quyết định phát triển.

Đặc biệt, mọi quyết định phát triển phải tính đến yếu tố môi trường, khí hậu; chính sách kinh tế phải hướng tới phát triển xanh; hoạt động sản xuất, kinh doanh phải tuân thủ nguyên tắc phát triển bền vững.

Kết luận cũng đặt ra yêu cầu xây dựng nền quản trị môi trường hiện đại, từ hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu môi trường đồng bộ đến nâng cao năng lực dự báo, giám sát, cảnh báo; phát huy vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế.

Đối với ngành Nông nghiệp và Môi trường, đây vừa là định hướng chiến lược, vừa là yêu cầu đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý. Ngành không chỉ thực hiện chức năng quản lý nhà nước mà còn phải trở thành lực lượng tiên phong kiến tạo các động lực phát triển mới thông qua thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh, thị trường carbon, tín chỉ carbon, tài chính xanh, phát triển công nghiệp môi trường và các mô hình tăng trưởng phát thải thấp.

Từ đó, có thể hình thành những ngành kinh tế mới, vừa tạo động lực tăng trưởng, vừa giảm áp lực đối với môi trường. Tôi tin rằng Kết luận số 75-KL/TW sẽ mở ra một giai đoạn phát triển mới, trong đó bảo vệ môi trường không còn chỉ là nhiệm vụ phòng ngừa, khắc phục hậu quả mà trở thành nền tảng của phát triển quốc gia, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống hôm nay và gìn giữ nguồn lực cho các thế hệ mai sau.

Chuyển từ “xử lý hậu quả” sang quản trị môi trường hiện đại

PV: Một trong những điểm mới được nhấn mạnh là xây dựng nền quản trị môi trường hiện đại. Mô hình này sẽ khác gì so với cách quản lý môi trường trước đây?

Tiến sĩ Tăng Thế Cường: Điểm nổi bật của Kết luận số 75-KL/TW không chỉ là khẳng định những quan điểm đúng đắn của Nghị quyết số 24-NQ/TW sau hơn 13 năm triển khai, mà quan trọng hơn là bổ sung, phát triển những chủ trương, quyết sách lớn với tư duy đột phá, tầm nhìn xa để giải quyết các vấn đề đặt ra trong thời kỳ mới.

Bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu được đặt ở vị trí trung tâm trong các quyết định phát triển; là điều kiện, nền tảng cho chuyển đổi xanh, nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất, sức cạnh tranh và trở thành một trong những động lực phát triển nhanh, bền vững. Đây là bước chuyển rất quan trọng về tư duy phát triển.

Nếu trước đây môi trường thường được nhìn nhận dưới góc độ kiểm soát ô nhiễm thì nay vai trò kiến tạo của môi trường được xác định rõ hơn, trở thành một cấu phần của năng lực cạnh tranh quốc gia. Điều đó có nghĩa là mọi chiến lược, quy hoạch, chương trình, dự án phát triển phải tích hợp yêu cầu bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu ngay từ khâu hoạch định chính sách, thay vì chờ đến khi phát sinh hậu quả mới xử lý.

Để hiện thực hóa quan điểm này, Kết luận số 75-KL/TW đề ra hệ thống nhiệm vụ toàn diện, từ hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình quản trị, huy động nguồn lực, phát triển khoa học công nghệ đến tăng cường hợp tác quốc tế.

Đáng chú ý là yêu cầu đổi mới quản trị môi trường theo hướng hiện đại, đồng bộ và dựa trên dữ liệu. Kết luận yêu cầu chuyển mạnh từ quản lý theo địa giới hành chính sang quản lý theo vùng, lưu vực sông, không gian môi trường; kết hợp kiểm soát từng nguồn thải với kiểm soát theo vùng và tổng thải lượng chất ô nhiễm; hoàn thiện cơ chế điều phối liên ngành, liên vùng, liên địa phương.

Đây là yêu cầu cấp thiết bởi nhiều vấn đề môi trường hiện nay đã vượt khỏi phạm vi quản lý của từng địa phương. Chỉ khi có cơ chế điều phối thống nhất, chia sẻ dữ liệu và phối hợp quản trị hiệu quả mới có thể giải quyết căn cơ các vấn đề môi trường.

Biến thách thức môi trường thành cơ hội phát triển

PV: Kết luận 75 cũng nhấn mạnh phát triển kinh tế môi trường. Điều này mở ra những cơ hội nào cho doanh nghiệp Việt Nam?

Tiến sĩ Tăng Thế Cường: Một điểm rất đáng chú ý là Kết luận không chỉ yêu cầu bảo vệ môi trường mà còn đặt mục tiêu phát triển mạnh các ngành công nghiệp môi trường; thúc đẩy tuần hoàn vật liệu, sản phẩm trong toàn chuỗi giá trị; có cơ chế ưu đãi cho các dự án phát triển công nghiệp tái chế; thương mại hóa sản phẩm, dịch vụ, công nghệ và kết quả đổi mới sáng tạo về môi trường; hoàn thiện cơ chế thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, phát thải carbon thấp. Điều này mở ra không gian phát triển mới cho doanh nghiệp Việt Nam.

Thay vì coi chi phí môi trường là gánh nặng, doanh nghiệp có thể biến đổi mới công nghệ, tiết kiệm năng lượng, tái chế chất thải, giảm phát thải thành lợi thế cạnh tranh. Qua đó, doanh nghiệp vừa giảm chi phí, giảm áp lực đối với môi trường, vừa nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường và khí hậu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Kết luận cũng xác định rõ yêu cầu tập trung giải quyết những vấn đề môi trường bức xúc, nhất là ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn; ô nhiễm nguồn nước tại các lưu vực sông; ô nhiễm tại làng nghề, khu, cụm công nghiệp, khu vực khai thác khoáng sản. Cùng với đó là thúc đẩy phân loại chất thải, tái sử dụng, tái chế, xử lý kết hợp thu hồi năng lượng và giảm mạnh tỷ lệ chôn lấp chất thải rắn sinh hoạt.

Ứng dụng công nghệ để nâng cao hiệu quả quản lý

PV: Để xây dựng nền quản trị môi trường hiện đại, ngành Nông nghiệp và Môi trường cần tập trung vào những giải pháp nào?

Tiến sĩ Tăng Thế Cường: Trọng tâm không chỉ là hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn phải xây dựng nền quản trị môi trường hiện đại, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và hệ thống quan trắc thông minh. Mục tiêu là giám sát chất lượng môi trường theo thời gian thực, nâng cao năng lực dự báo và hỗ trợ ra quyết định.

Song song với đó, ngành cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; đổi mới phương thức thanh tra, kiểm tra theo hướng kết hợp tiền kiểm với tăng cường hậu kiểm dựa trên mức độ tuân thủ, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tuân thủ pháp luật. Cần đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường đầu tư minh bạch nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường.

Kết luận cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường đối thoại, đồng hành cùng doanh nghiệp nhằm phòng ngừa vi phạm, thay vì chỉ tập trung xử lý khi vi phạm đã xảy ra.

Đặc biệt, Chương trình hành động số 31-CTr/TW đã cụ thể hóa mục tiêu, nhiệm vụ, tiến độ và trách nhiệm của từng cơ quan, tạo cơ sở để toàn hệ thống chính trị triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương trong giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Chuyển chủ trương thành kết quả cụ thể

PV: Để Kết luận số 75-KL/TW và Chương trình hành động số 31-CTr/TW thực sự đi vào cuộc sống, theo ông, đâu là những nhiệm vụ cần ưu tiên trong thời gian tới?

Tiến sĩ Tăng Thế Cường: Điều quan trọng nhất không chỉ là ban hành thêm các quy định mới mà phải tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động của cả hệ thống chính trị.

Bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu không còn là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý nhà nước về môi trường mà phải trở thành trách nhiệm chung của mỗi cấp ủy, chính quyền, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và từng người dân.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng đồng bộ, hiện đại, thống nhất và có tính dự báo cao. Chương trình hành động số 31-CTr/TW yêu cầu rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn; lồng ghép yêu cầu bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu vào các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển; đồng thời huy động, bố trí đầy đủ nguồn lực để triển khai hiệu quả các nhiệm vụ.

Một giải pháp có ý nghĩa nền tảng là bảo đảm nguồn lực cho công tác bảo vệ môi trường. Kết luận yêu cầu bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường, đồng thời huy động mạnh mẽ nguồn lực xã hội, phát triển tài chính xanh, thúc đẩy hợp tác công - tư và mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn tài chính khí hậu quốc tế.

Cùng với đó là hiện đại hóa hệ thống quan trắc, dự báo, cảnh báo môi trường và khí hậu; phát triển hạ tầng xử lý chất thải, hạ tầng thích ứng với biến đổi khí hậu; thúc đẩy chuyển đổi năng lượng, kinh tế tuần hoàn và phát thải carbon thấp. Đây không chỉ là đầu tư cho môi trường mà còn là đầu tư cho sức khỏe cộng đồng, năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và sự phát triển bền vững của đất nước.

Trong bối cảnh toàn cầu đẩy mạnh chuyển đổi xanh, Việt Nam cũng cần chủ động tham gia các sáng kiến toàn cầu về môi trường và khí hậu; tranh thủ nguồn lực về tài chính, công nghệ, tri thức; đồng thời nâng cao năng lực ứng phó với các tiêu chuẩn, quy định và hàng rào kỹ thuật mới.

Đối với ngành Nông nghiệp và Môi trường, nhiệm vụ trước mắt là nhanh chóng cụ thể hóa các chủ trương, quyết sách của Đảng thành các chương trình, đề án và kế hoạch hành động khả thi; tăng cường phối hợp với các bộ, ngành và địa phương để bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện. Mỗi cán bộ ngành môi trường cần đổi mới tư duy, nâng cao năng lực chuyên môn, phát huy tinh thần trách nhiệm và đạo đức công vụ, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo của công tác quản lý.

Mặc dù phía trước còn nhiều khó khăn nhưng cũng mở ra những cơ hội lớn. Nếu tận dụng tốt động lực từ chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ, Việt Nam hoàn toàn có thể biến những thách thức về môi trường và biến đổi khí hậu thành cơ hội đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, xây dựng nền kinh tế có khả năng chống chịu cao và phát triển bền vững.

Kết luận số 75-KL/TW cùng Chương trình hành động số 31-CTr/TW đã mở ra một tầm nhìn mới, quyết tâm chính trị mới và lộ trình hành động rõ ràng. Điều quan trọng lúc này là chuyển hóa những chủ trương thành những kết quả cụ thể, đo đếm được trong từng ngành, từng địa phương và từng cộng đồng.

Bảo vệ môi trường không chỉ là bảo vệ thiên nhiên mà còn là bảo vệ nền tảng phát triển của đất nước, bảo vệ sức khỏe nhân dân và gìn giữ tương lai cho các thế hệ mai sau. Đây cũng chính là con đường để hiện thực hóa khát vọng xây dựng đất nước hùng cường, thịnh vượng trong kỷ nguyên mới.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!