Dù Mỹ và Israel tuyên bố đã gây thiệt hại nặng nề cho hạ tầng quân sự Iran, Tehran vẫn duy trì lập trường cứng rắn và đang từng bước khôi phục năng lực quốc phòng. Các hình ảnh vệ tinh gần đây cho thấy nhiều cơ sở quân sự và căn cứ ngầm của Iran đã được sửa chữa hoặc đưa trở lại hoạt động.

Bối cảnh này diễn ra khi các quan chức Iran tham gia vòng đàm phán gián tiếp với Mỹ tại Doha (Qatar), hơn bốn tháng sau chiến dịch không kích quy mô lớn của Mỹ và Israel nhằm vào các mục tiêu quân sự trên lãnh thổ Iran. Cuộc đối thoại được nối lại sau bản ghi nhớ (MoU) ngày 17/6 nhằm giảm căng thẳng, song nguy cơ xung đột vẫn hiện hữu.

Israel vẫn phát đi tín hiệu sẵn sàng nối lại chiến dịch quân sự quy mô lớn nhằm vào Iran và các cơ sở hạ tầng của nước này. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz đầu tuần này cho biết các mục tiêu đã được lựa chọn và quân đội chỉ còn chờ lệnh triển khai máy bay chiến đấu.

Ông Katz nói với các phóng viên rằng chiến tranh có thể bùng phát trở lại ngay lập tức nếu Tổng thống Mỹ Donald Trump kết luận các cuộc đàm phán với Iran không đạt kết quả hoặc nếu Iran tiến hành tấn công Israel.

Đáp lại, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 1/7 tuyên bố: “Bất kỳ mối đe dọa nào đối với người dân và giới lãnh đạo của chúng tôi sẽ nhận được phản ứng mạnh mẽ ngay lập tức”

Trong trường hợp chiến sự tái diễn, câu hỏi đặt ra là Iran còn duy trì được bao nhiêu sức mạnh quân sự sau nhiều tháng tiến hành cuộc chiến bất đối xứng với các đối thủ sở hữu ưu thế vượt trội về công nghệ và vũ khí.

Thiệt hại lớn sau hàng chục nghìn đòn tấn công

Chỉ trong chưa đầy 40 ngày giao tranh ác liệt, quân đội Mỹ cho biết đã tiến hành hơn 13.000 cuộc tấn công nhằm vào các mục tiêu tại Iran. Trong khi đó, quân đội Israel tuyên bố thực hiện khoảng 10.800 cuộc không kích nhằm vào gần 4.000 mục tiêu khác nhau.

Ngoài các cuộc tấn công nhằm loại bỏ quan chức và chỉ huy quân sự cấp cao, Mỹ và Israel còn tập trung đánh vào năng lực tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình, máy bay không người lái (UAV), cơ sở công nghiệp quốc phòng, mạng lưới phòng không, hệ thống chỉ huy - liên lạc, cùng các căn cứ hải quân, radar ven biển và cơ sở hạt nhân của Iran.

Ngay từ giai đoạn đầu chiến sự, quân đội Israel tuyên bố đã vô hiệu hóa khoảng 60% số bệ phóng tên lửa của Iran cùng khoảng 250 hệ thống phòng không. Phần lớn các đòn đánh tập trung vào thủ đô Tehran, nơi Israel cho rằng “ưu thế trên không đang định hình lại môi trường tác chiến”.

Những mục tiêu bị không kích nhiều nhất gồm tổ hợp quân sự Parchin và Khojir ở gần Tehran; căn cứ hải quân và khu phức hợp cảng Bandar Abbas ở miền Nam Iran; căn cứ không quân Fath gần Karaj; cùng các cơ sở tên lửa tại Isfahan, Yazd và Shahroud. Lực lượng không quân Iran cũng chịu tổn thất đáng kể khi nhiều máy bay chiến đấu còn hoạt động - chủ yếu là các mẫu cũ vẫn được duy trì do lệnh trừng phạt của phương Tây cản trở việc mua sắm hoặc tự phát triển máy bay hiện đại - đã bị phá hủy. Một số trực thăng và máy bay tiếp dầu cũng chịu chung số phận.

Không chỉ hạ tầng quân sự, một danh sách dài các cơ sở hạ tầng dân sự của Iran cũng bị hư hại bởi cuộc xung đột, bao gồm cơ sở dầu khí, tổ hợp hóa dầu, nhà máy thép và nhôm, khu công nghiệp, nhà máy điện, hệ thống cấp nước, kho nhiên liệu.

Chính phủ Mỹ cho biết từng xem xét khả năng mở chiến dịch tấn công trên bộ trong bối cảnh lực lượng quân sự được tăng cường đáng kể. Tuy nhiên, theo đánh giá của Washington, một chiến dịch trên bộ sẽ tốn kém và kéo dài hơn nhiều so với các chiến dịch không quân và hải quân.

Iran còn lại những gì và đang phục hồi ra sao?

Bất chấp quy mô không kích và mức độ tàn phá trên khắp đất nước, Iran vẫn duy trì được một phần đáng kể năng lực quân sự, đồng thời khẩn trương khôi phục các hệ thống trọng yếu.

Theo các đánh giá tình báo của Mỹ và hình ảnh vệ tinh, phần lớn mạng lưới căn cứ tên lửa ngầm của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn còn nguyên vẹn. Nhiều cơ sở được xây dựng sâu trong các dãy núi đá granite, giúp tăng khả năng chống chịu trước các cuộc không kích.

Không ít công trình trên mặt đất và cửa hầm tại các căn cứ bị đánh trúng, song phần lớn lối vào hiện đã được mở lại và một số vũ khí đã được đưa ra khỏi các khu vực bị phong tỏa.

Theo tờ New York Times, đến tháng 5, phần lớn các căn cứ phóng tên lửa gần eo biển Hormuz đã hoạt động trở lại. Gần 90% cơ sở ngầm được cho là đã khôi phục toàn bộ hoặc một phần năng lực vận hành.

Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS) cũng cho biết một số cơ sở quân sự, trong đó có khu Taleghan 2 thuộc tổ hợp Parchin, đã được gia cố bằng các lớp bê tông và đất mới nhằm tăng khả năng chống chịu trước các cuộc không kích trong tương lai.

Trong khi đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đặc trách khu vực Trung Đông (CENTCOM) cho biết gần 1.500 cuộc tấn công đã nhằm vào các cơ sở sản xuất vũ khí của Iran, khiến năng lực chế tạo và dự trữ tên lửa đạn đạo cũng như UAV tầm xa của nước này bị suy giảm trong nhiều năm tới.

Tuy nhiên, đến cuối tháng 5, nhiều hãng truyền thông Mỹ dẫn lời các nguồn tin được đánh giá là đáng tin cậy cho biết quá trình tái thiết của Iran diễn ra nhanh hơn dự kiến. Một số dây chuyền sản xuất UAV đã được khôi phục hoạt động.

Sau đó, CENTCOM bác bỏ các thông tin cho rằng Iran vẫn duy trì khoảng 70% kho tên lửa và bệ phóng trước chiến tranh.

Điều chỉnh chiến thuật sau những tổn thất ban đầu

Trong những ngày đầu xung đột, IRGC đã phóng hàng trăm tên lửa cùng UAV nhằm vào Israel và các quốc gia láng giềng có lực lượng Mỹ đồn trú. Cường độ tấn công sau đó giảm xuống còn vài chục đợt mỗi ngày, phản ánh xu hướng chuyển sang một cuộc chiến tiêu hao có thể kéo dài nhiều tháng.

Đáng chú ý, Iran ngày càng phụ thuộc vào các UAV cảm tử một chiều. Đây là loại vũ khí có chi phí sản xuất thấp hơn đáng kể so với tên lửa đạn đạo, đồng thời buộc đối phương phải sử dụng các loại tên lửa đánh chặn có giá thành cao hơn nhiều.

Thiếu tướng Alireza Sheikh, Phó Tư lệnh quân đội phụ trách hành chính của IRGC, cho biết vào giữa tháng 4 rằng sản lượng UAV của Iran sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày trong năm 2025 với Israel đã “tăng gấp mười lần”, song không công bố thêm chi tiết.

Theo các chỉ huy Iran, những kinh nghiệm rút ra từ hai cuộc chiến với các cường quốc quân sự đã giúp quân đội nước này chuẩn bị tốt hơn cho các cuộc xung đột trong tương lai, đồng thời cải thiện hiệu quả của các hệ thống phòng không còn lại.

Iran tuyên bố đã bắn hạ hơn 200 UAV của đối phương trong cuộc đụng độ, trong đó có một máy bay không người lái MQ-9 Reaper, bằng hệ thống phòng không mới mang tên Arash-e Kamangir, được đặt theo tên một anh hùng trong thần thoại Ba Tư.

Ngoài ra, Tehran cho biết các hệ thống phòng không tầm thấp khác cũng đã thực hiện nhiều vụ đánh chặn hoàn toàn hoặc một phần đối với các mục tiêu bay ở độ cao lớn, bao gồm tiêm kích F-35, F-15E, A-10 Warthog cùng nhiều loại máy bay khác.

Các phi công của Không quân Iran cũng được cho là đã tiến hành một số phi vụ tấn công trong thời gian diễn ra chiến sự. Trong đó, có thông tin về một cuộc ném bom bằng bom thông thường không điều khiển nhằm vào trại Buehring của Mỹ tại Kuwait.

Hiện chưa rõ Iran còn bao nhiêu máy bay chiến đấu đủ khả năng tác chiến. Tuy nhiên, theo các nguồn tin, giới chức không quân nước này đã bắt đầu các cuộc tiếp xúc ban đầu với các đối tác nhằm tìm kiếm cơ hội mua sắm máy bay quân sự mới.