Nếu như những năm gần đây, trọng tâm là nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài, thì thông điệp nổi bật tại Bangkok năm nay là một bước chuyển khác: các nền kinh tế cần biến dòng vốn, công nghệ và cơ hội từ quá trình tái cấu trúc toàn cầu thành năng lực phát triển nội tại. Đây được xem là yếu tố quyết định sức cạnh tranh trong dài hạn.

Đó không chỉ là câu chuyện của Thái Lan, nước chủ nhà của hội nghị, mà còn là bài toán chung của ASEAN và nhiều nền kinh tế đang phát triển, trong đó có Việt Nam.

Từ thu hút vốn đến kiến tạo năng lực

Là quốc gia đăng cai hội nghị, Thái Lan đã tận dụng sự kiện để giới thiệu tầm nhìn phát triển trong giai đoạn mới. Tại nhiều phiên thảo luận, các nhà lãnh đạo kinh tế Thái Lan nhấn mạnh vai trò của một cầu nối tin cậy (Trusted Connector) giữa các nền kinh tế, giữa các dòng vốn quốc tế với những thị trường đang nổi, cũng như giữa các trung tâm tăng trưởng mới của khu vực.

Thông điệp này phản ánh một thực tế đang diễn ra trên toàn cầu. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc gia tăng, doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế có xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng, tìm kiếm các điểm đến ổn định hơn để phân tán rủi ro. ASEAN đang nổi lên là một trong những khu vực hưởng lợi rõ nét từ xu hướng này.

Tuy nhiên, tại Bangkok, điều được nhấn mạnh không phải là thu hút thêm bao nhiêu tỷ USD đầu tư mới. Thông điệp được nước chủ nhà đưa ra là “biến vốn thành năng lực” (Turning Capital into Capabilities).

Theo cách tiếp cận này, thành công của một nền kinh tế không được đo chủ yếu bằng lượng vốn FDI thu hút hay số lượng dự án được cấp phép, mà bằng khả năng chuyển hóa dòng vốn đó thành công nghệ, kỹ năng lao động và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước. Nói cách khác, vốn chỉ là phương tiện, còn năng lực nội địa mới là đích đến.

Kinh tế toàn cầu vẫn tăng trưởng nhưng “vùng đệm” đang mỏng đi

Một trong những nhận định đáng chú ý nhất tại hội nghị là kinh tế thế giới chưa rơi vào suy thoái nhưng đang vận hành trong môi trường bất định ngày càng lớn.

Theo IMF, tăng trưởng toàn cầu vẫn được duy trì nhờ tiêu dùng, đầu tư công nghệ và động lực từ một số nền kinh tế mới nổi. Tuy nhiên, các rủi ro giảm tốc vẫn tiếp tục tích tụ. Xung đột khu vực kéo dài tiếp tục gây áp lực lên giá năng lượng, thương mại và chuỗi cung ứng. Nợ công ở nhiều quốc gia vẫn ở mức cao sau nhiều năm triển khai các gói hỗ trợ kinh tế. Trong khi đó, chi phí vay vốn dù đã giảm bớt so với giai đoạn lạm phát leo thang nhưng vẫn là gánh nặng với không ít nền kinh tế.

Điều khiến IMF đặc biệt quan ngại là khả năng ứng phó với các cú sốc mới đang suy giảm. Nếu trước đây nhiều chính phủ còn dư địa để sử dụng các công cụ tài khóa và tiền tệ nhằm hỗ trợ tăng trưởng, thì hiện nay khoảng trống chính sách đã thu hẹp đáng kể.

Bởi vậy, tại Bangkok, các cuộc thảo luận không chỉ xoay quanh tốc độ tăng trưởng mà tập trung nhiều hơn vào chất lượng tăng trưởng, khả năng thích ứng và sức bền của nền kinh tế trong dài hạn.

Mô hình AI chuyên biệt và tương lai việc làm

Bên cạnh các vấn đề kinh tế vĩ mô truyền thống, AI là chủ đề xuất hiện tại hầu hết các diễn đàn quan trọng. Tuy nhiên, khác với những tranh luận mang nặng yếu tố công nghệ, IMF, WB và các chuyên gia tiếp cận AI từ góc độ phát triển kinh tế.

Thông điệp được đưa ra khá rõ ràng: AI có thể trở thành động lực tăng năng suất lớn nhất trong nhiều thập kỷ tới, nhưng đồng thời cũng làm thay đổi sâu sắc cấu trúc việc làm.

Đối với các nền kinh tế đang phát triển, thách thức không nằm ở việc có tự xây dựng được mô hình AI nền tảng hay không, mà là chuẩn bị nguồn nhân lực như thế nào để thích ứng với những thay đổi đang diễn ra.

Nhiều chuyên gia cho rằng các nước mới nổi không nhất thiết phải tham gia cuộc đua phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn hay xây dựng những trung tâm dữ liệu quy mô khổng lồ, vốn đòi hỏi lượng vốn đầu tư, năng lượng và hạ tầng rất lớn. Con đường thực tế hơn là ứng dụng các mô hình AI chuyên biệt, chi phí thấp hơn vào quản lý nhà nước, giáo dục, y tế, nông nghiệp và hoạt động của doanh nghiệp.

Nhìn từ góc độ này, AI cũng là một phần của bài toán “biến vốn thành năng lực”. Công nghệ chỉ tạo ra giá trị khi được chuyển hóa thành năng suất lao động, chất lượng việc làm và hiệu quả kinh tế.

ASEAN đứng trước cơ hội hiếm có

Các tổ chức quốc tế đều nhất trí rằng ASEAN đang ở vị trí thuận lợi trong quá trình tái cấu trúc kinh tế toàn cầu. Dân số trẻ, lực lượng lao động đông đảo, tốc độ đô thị hóa cao và xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng đang giúp khu vực trở thành điểm đến hấp dẫn của các dòng vốn đầu tư quốc tế. Tuy nhiên, cơ hội không tự động chuyển thành lợi ích.

Nhiều nền kinh tế trong khu vực vẫn đối mặt với các điểm nghẽn quen thuộc như năng suất lao động thấp, khoảng cách kỹ năng ngày càng lớn, doanh nghiệp trong nước khó tham gia sâu vào các chuỗi giá trị có hàm lượng công nghệ cao và mức độ phụ thuộc đáng kể vào thị trường bên ngoài.

Tại hội nghị, Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva nhấn mạnh bốn nhóm giải pháp ưu tiên cho các nước ASEAN gồm: Bảo vệ dư địa tài khóa; thúc đẩy cải cách theo định hướng thị trường và phát huy vai trò của khu vực tư nhân; tăng cường thương mại nội khối; đồng thời mở rộng hợp tác về công nghệ số, hạ tầng và liên kết năng lượng trong khu vực.

Đây được xem là nền tảng để xây dựng khả năng chống chịu thế hệ mới, không chỉ nhằm ứng phó với các rủi ro trước mắt mà còn để tận dụng những cơ hội phát triển trong tương lai.

Việt Nam trong bài toán chuyển hóa nguồn lực thành nội lực

Đối với Việt Nam, giá trị đáng chú ý từ hội nghị năm nay không nằm ở các dự báo tăng trưởng ngắn hạn mà ở những vấn đề được đặt ra cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

Trong bối cảnh tiếp tục là một trong những nền kinh tế tăng trưởng năng động của khu vực và thu hút mạnh dòng vốn đầu tư quốc tế, Việt Nam cũng đang đứng trước yêu cầu ngày càng rõ nét về nâng cao năng lực hấp thụ vốn, tăng cường liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước, đồng thời cải thiện chất lượng nguồn nhân lực.

Câu hỏi không chỉ là thu hút thêm bao nhiêu dự án đầu tư hay mở rộng xuất khẩu ở mức nào, mà còn là mức độ tham gia của doanh nghiệp nội địa trong chuỗi cung ứng, khả năng tiếp nhận công nghệ, năng lực đổi mới sáng tạo và chất lượng nguồn nhân lực. Đây cũng là những yếu tố được nhiều chuyên gia tại hội nghị xem là nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Các cuộc thảo luận về AI tại Bangkok cho thấy lợi thế cạnh tranh trong tương lai sẽ phụ thuộc ngày càng nhiều vào chất lượng lao động và khả năng thích ứng với công nghệ mới. Bên cạnh đó, những cảnh báo về dư địa chính sách thu hẹp hay các rủi ro từ môi trường kinh tế toàn cầu cũng tiếp tục nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Nhìn rộng hơn, thông điệp xuyên suốt của hội nghị là lợi thế cạnh tranh của một quốc gia không còn được quyết định đơn thuần bởi quy mô dòng vốn thu hút được, mà bởi khả năng chuyển hóa các nguồn lực đó thành năng suất, công nghệ, kỹ năng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Trong bối cảnh thế giới tiếp tục biến động, sức chống chịu vẫn là điều kiện cần, nhưng năng lực nội sinh mới là yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng và vị thế của mỗi quốc gia trong dài hạn.