Theo AP, việc Houthi kiểm soát đảo Perim được một quan chức quân sự cấp cao thuộc chính phủ Yemen được quốc tế công nhận và một quan chức Houthi xác nhận ngày 11/9.

Các nhà phân tích nhận định đây là một bước tiến quân sự đáng chú ý. Nếu củng cố được vị trí mới, Houthi không chỉ có thể thay đổi tương quan trong cuộc xung đột với lực lượng Yemen được Saudi Arabia hậu thuẫn, mà còn tạo thêm lợi thế chiến lược cho Iran trong cạnh tranh khu vực.

Vị trí chiến lược giữa eo biển Bab al-Mandeb

Perim là một đảo núi lửa rộng khoảng 13 km2, nằm ngay giữa eo biển Bab al-Mandeb, hành lang hẹp ở cửa ngõ phía nam Biển Đỏ. Hòn đảo chia Bab al-Mandeb thành hai luồng hàng hải, vì vậy việc kiểm soát Perim đồng nghĩa Houthi có được một tiền đồn ngay giữa tuyến hàng hải chiến lược này.

Năm 2021, liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu từng xác nhận hiện diện trên đảo, trong bối cảnh xuất hiện thông tin về một căn cứ không quân có liên hệ với Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) được xây dựng tại đây. UAE đã chấm dứt tham gia trực tiếp vào cuộc chiến Yemen vào cuối năm ngoái và rút lực lượng, nhưng tình trạng hiện tại của căn cứ trên Perim vẫn chưa rõ.

Bab al-Mandeb có vai trò đặc biệt quan trọng đối với thương mại quốc tế vì đây là cửa ngõ phía nam dẫn vào Biển Đỏ, trong khi kênh đào Suez nằm ở đầu phía bắc. Tầm quan trọng của tuyến này càng tăng khi hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz ở phía bên kia bán đảo Arab bị gián đoạn sau khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng phát từ cuối tháng 2.

Theo Al Jazeera, Houthi hiện cũng kiểm soát đảo Hanish và toàn bộ bờ biển Yemen dọc Biển Đỏ. Trước đó, lực lượng này đã chiếm thành phố cảng Mocha ngày 10/9.

Nhà phân tích an ninh và quốc phòng Wolfgang Pusztai cho rằng việc kiểm soát toàn bộ bờ biển Yemen trên Biển Đỏ mang lại cho Houthi “khả năng thực tế để ngăn chặn bất kỳ hoạt động hàng hải nào qua eo biển Bab al-Mandeb nếu họ muốn”.

Theo ông, lợi thế này không chỉ tăng sức ép với lực lượng chính phủ Yemen được Saudi Arabia hậu thuẫn mà còn gián tiếp củng cố vị thế của Iran. Tehran nhờ đó có thêm đòn bẩy tại một điểm nghẽn hàng hải toàn cầu khác, trong khi eo biển Hormuz vẫn là tâm điểm căng thẳng.

Ông Farea Al-Muslimi, chuyên gia về Trung Đông và Bắc Phi tại Chatham House, nhận định diễn biến mới vừa phục vụ mục tiêu trong nước của Houthi vừa tăng vị thế mặc cả của Iran với Mỹ cùng các nước khác về nhiều vấn đề thế giới, không chỉ riêng hồ sơ Yemen.

Nguy cơ mới đối với tuyến hàng hải Biển Đỏ

Houthi tuyên bố hoạt động hàng hải nói chung qua Biển Đỏ và Bab al-Mandeb vẫn an toàn, ngoại trừ các tàu có liên hệ với Saudi Arabia, nhóm mục tiêu mà lực lượng này tuyên bố sẽ phong tỏa.

Người phát ngôn quân sự của Houthi Yahya Saree cho biết lực lượng này sẽ tiếp tục chiến lược “phong tỏa để đáp trả phong tỏa” và “leo thang để đáp trả leo thang” nhằm vào Saudi Arabia.

Tuy nhiên, kinh nghiệm trong những năm gần đây cho thấy phạm vi mục tiêu của Houthi có thể rộng hơn tuyên bố chính thức.

Từ tháng 11/2023 đến giữa năm 2025, Houthi đã tấn công hơn 100 tàu thương mại tại Biển Đỏ. Lực lượng này nói rằng các cuộc tấn công nhằm vào tàu có liên hệ với Israel hoặc các đồng minh của Israel là để thể hiện sự ủng hộ đối với người Palestine tại Gaza. Tuy nhiên, theo các nguồn hàng hải, một số tàu bị tấn công dường như không có mối liên hệ như vậy.

Nếu Houthi một lần nữa mở rộng danh sách mục tiêu, việc kiểm soát Perim và các vị trí ven biển có thể khiến những cuộc tấn công nhằm vào tàu đi qua eo biển Bab al-Mandeb trở nên dễ dàng hơn.

Ông Pusztai cho rằng từ các vị trí mới, Houthi có thể sử dụng vũ khí tầm ngắn thay vì phải dựa vào những hệ thống có tầm bắn xa để đánh tàu qua eo biển. Điều này làm gia tăng đáng kể rủi ro đối với các tàu nếu Houthi quyết định hạn chế lưu thông.

Nhà kinh tế Javed Hassan cảnh báo bất kỳ sự gián đoạn mới nào tại Biển Đỏ cũng có thể gây tác động lớn tới thị trường năng lượng và thương mại toàn cầu vốn đang chịu nhiều sức ép.

Theo ông, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh và giá thuê tàu có thể tăng ngay cả trước khi luồng hàng hóa thực sự bị gián đoạn. Tác động khi đó không chỉ giới hạn ở dầu mỏ mà còn lan sang vận tải container, hàng rời và chi phí thương mại nói chung, qua đó tạo thêm sức ép lạm phát đối với nhiều loại hàng hóa.

Houthi có thể giữ đảo Perim trong bao lâu?

Khả năng Houthi duy trì quyền kiểm soát Perim sẽ phụ thuộc đáng kể vào quyết tâm của lực lượng chính phủ Yemen được Saudi Arabia hậu thuẫn trong việc giành lại đảo.

Phó giáo sư Andreas Krieg tại King’s College London (Anh) cho rằng Houthi có lợi thế trong ngắn hạn do đã kiểm soát nhiều khu vực xung quanh. Tuy nhiên, xét về dài hạn, bản thân Perim không phải là vị trí dễ phòng thủ trước một chiến dịch đổ bộ, dù bất kỳ nỗ lực tái chiếm nào cũng tiềm ẩn rủi ro rất lớn.

Theo ông Krieg, yếu tố quyết định không chỉ nằm ở hòn đảo mà còn ở khả năng lực lượng Houthi giữ vững các khu vực ven biển trên đất liền và vùng hậu phương.

Chuyên gia Al-Muslimi cho rằng việc Houthi nhanh chóng tiến dọc bờ biển Biển Đỏ và kiểm soát Perim không phải là diễn biến quá bất ngờ. Ông chỉ ra sự phối hợp hạn chế và năng lực trang bị yếu của các lực lượng chính phủ Yemen, bất chấp nỗ lực kéo dài một năm của Saudi Arabia nhằm hợp nhất các lực lượng này thành một đội quân hiệu quả hơn. Trong khi đó, Houthi đã trải qua nhiều năm tăng cường năng lực quân sự.

Phát biểu với báo giới trong chuyến thăm Ireland, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết lực lượng Houthi đã liên lạc với Washington và đề nghị Mỹ không can dự vào cuộc xung đột giữa lực lượng này với chính phủ Yemen được quốc tế công nhận. Theo ông Trump, Houthi “không muốn đối đầu với Mỹ” và hiện vẫn cho phép phần lớn tàu thuyền qua lại, ngoại trừ tàu của một quốc gia mà lực lượng này có bất đồng. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng nhấn mạnh quan hệ với Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman và bày tỏ tin tưởng tình hình cuối cùng sẽ được giải quyết.

Việc Houthi kiểm soát Perim chưa đồng nghĩa lực lượng này có thể duy trì lâu dài vị trí chiến lược trên Bab al-Mandeb. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, diễn biến này đã làm thay đổi đáng kể cán cân trên bờ biển phía tây Yemen, đồng thời làm gia tăng nguy cơ bất ổn tại một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.