Thành lập năm 2021 với 7 thành viên, đến nay,Hợp tác xã Sản xuất - Thương mại - Dịch vụ Mắc ca Ea H'leo đã có hơn 30 thành viên, quản lý khoảng 140 ha cà phê và mắc ca. Năm 2025, sản phẩm mắc ca của HTX được xuất khẩu chính ngạch sang Hàn Quốc, đồng thời đạt danh hiệu Sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia, sau khi giành Giải thưởng Mai An Tiêm năm 2024.

Theo ông Nguyễn Trọng Huê, Giám đốc HTX, thành công không chỉ đến từ việc mở rộng vùng nguyên liệu hay nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn từ thay đổi tư duy quản trị, minh bạch trong điều hành và phát huy vai trò của từng thành viên.

“Mô hình HTX là mô hình phát triển khó nhất, nhưng nếu áp dụng đúng sẽ phát triển nhanh và bền vững. Để hoạt động tốt hơn cần có sự gắn kết và minh bạch về vấn đề báo cáo tài chính, phân cấp phân quyền, phân nhiệm vụ cho từng người thì HTX sẽ tốt hơn".

Cùng với đổi mới quản trị, nhiều HTX ở Đắk Lắk đang chứng minh hiệu quả của mô hình liên kết sản xuất.Tại Hợp tác xã Nông nghiệp - Dịch vụ Công bằng Ea Tu, phường Tân Lập, 49 thành viên, trong đó 90% là người dân tộc thiểu số, đang cùng quản lý hơn 250 ha cà phê. Hơn 60 ha đạt chứng nhận Thương mại công bằng (FLO), phần lớn diện tích đạt tiêu chuẩn 4C. Nhờ sản xuất theo tiêu chuẩn, cà phê của HTX luôn bán cao hơn thị trường từ 2 đến 2,5 triệu đồng/tấn, giúp mỗi hộ thành viên tăng thêm từ 10 đến 25 triệu đồng mỗi năm.Chia sẻ kinh nghiệm hoạt động, ông Nguyễn Đình Trọng, Giám đốc HTX cho biết:

“Hợp tác xã nên tự vận động, không nên ỷ lại, trước tiên chúng ta phải làm tốt, uy tín trong sản xuất thì từ đó những khách hàng họ sẽ tìm đến mình, đó là điều tất yếu mình phải làm trước còn Nhà nước hỗ trợ chỉ là 1 phần để tạo điều kiện cho mình đi nhanh hơn chứ không chỉ trông vào sự hỗ trợ toàn bộ của Nhà nước”.

Ở xã Ea Nuôl, tỉnhĐắk Lắk,Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Du lịch Phú Nông Buôn Đôn lại lựa chọn hướng đi từphát triển thế mạnh của địa phươngkhi kết hợp nông nghiệp với du lịch trải nghiệm.

Từ 22 thành viên khi thành lập năm 2019, đến nay HTX đã có 46 thành viên cùng góp vốn, góp sức phát triển mô hình nông nghiệp - du lịch quanh hồ thủy điện Sêrêpốk 3. Ông Trần Văn Toàn, Giám đốc HTX cho biết, điều làm nên thành công khôngchỉlà nguồn vốnmà là sự đoàn kết và cùng chia sẻ trách nhiệm giữa các thành viên, đánh giá đúng nội lực và phát huy tiềm năng vốn có của địa phương mình.

“Chúng tôi chủ động góp vốn điều lệ góp vốn lưu động để đầu tư các mô hình mà hợp tác xã đã lựa chọn, lấy hai mảng chính làm nền tảng phát triển là sản xuất nông nghiệp kết hợp với du lịch trải nghiệmquanh hồ thủy điện Sêrêpốk 3. Từ lúc thành lập khu vực đó còn sơ khai nhiều vườn, nhiều khu đất bỏ hoang đến nay đã tạo nên một hệ sinh thái rất đẹp, rất phong phú, thu hút khách du lịch”.

ĐắkLắk hiện có hơn 1.220 HTX với trên 185.000 thành viên. Địa phươngcó nhiều lợi thế để hình thành các HTX quy mô lớn trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, du lịch cộng đồng, công nghiệp chế biến và logistics.Tuy nhiên, tại địa phương hiện mới chỉ khoảng 20% HTX tham gia các chuỗi liên kết, trong khi khoảng 80% vẫn hoạt động riêng lẻ, tự tìm đầu ra cho sản phẩm. Đây là rào cản lớn khiến kinh tế tập thể chưa phát huy hết tiềm năng.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Đắk Lắk nhiệm kỳ 2025 – 2030xác định, kinh tế tập thể là một trong những động lực quan trọng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng GRDP từ 11%/năm trở lên trong nhiều năm tới. ÔngLương Nguyễn Minh Triết, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk chia sẻ quan điểm, Liên Minh hợp tác xã cần tập trung nâng cao chất lượng hoạt động, phát triển theo mô hình HTX kiểu mới, gắn với khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp sinh thái và liên kết chuỗi giá trị.

“Liên minh Hợp tác xã tỉnh cần tập trung nâng cao hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã, vừa chú ý số lượng, vừa coi trọng chất lượng, tập trung xây dựng các mô hình hợp tác xã kiểu mới, nhất là trong thay đổi phương thức quản trị, quản lý truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử và kết nối thị trường; gắn với ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp hữu cơ và liên kết chuỗi giá trị.” - Ông Lương Nguyễn Minh Triết nhấn mạnh.

Từ những mô hình HTXhoạt động hiệu quả tại Đắk Lắkcó thể thấy, hợp tác xã ngày nay không còn là mô hình sản xuất mang nặng tư duy bao cấp. Khi lấy quản trị hiện đại làm nền tảng, liên kết chuỗi giá trị làm động lực và lợi ích thành viên làm trung tâm, các HTX đang trở thành cầu nối đưa nông sản Đắk Lắk vươn ra thị trường, đóng góp ngày càng rõ nét vào phát triển kinh tế địa phương.